– Биылғы жыл қызықты, тосын оқиғаларға толы болмақ. Менiңше, саяси жүйеде бiрталай өзгерiс болады. Экономика шатқаяқтап, аман қалар, әйтеуiр. Менiңше, күрт төмендеу байқалмайды. Десек те, 2010 жыл әрi қызықты, әрi күрделi болады.

– Әбден мүмкiн. Бiрақ девальвация тiкелей болмаса да, инфляция есебiнен жасырын түрде өтуi мүмкiн.

Жалпы, I тоқсанның көрсет­кiш­терiне қарап-ақ, Ресей, Қазақстан, Беларусь елдерi экономикасының бейiмдiлiгiн айқын аңғарамыз. Рас, ұқсастықтар, ортақ тұстарымыз бар. Дегенмен, кедендiк тарифтер, iшкi экономикалық саясат, өндiрiс құрылымы жағынан алғанда, жер мен көктей айыр­машылық бар. Мұны бiрiзге келтiрiп, сәйкестiкке түсiру керек.

– Әрине, көптеген тауардың бағасы өседi. 1992 жылдан кейiн одаққа мүше болған елдер әртүрлi экономикалық реформалар жүр­гiздi. Әр ел өз мақсатын көздедi, соған сәйкес даму бағытын таңдады. Бiзден гөрi Ресей экономикасы ауқымдырақ әрi бәсекеге қабiлет­тiрек. Мiне, сондықтан Ресей Қазақ­станға емес, Қазақстан Ресейге сәйкестенiп, ресейлiк стандарттар мен тарифтердi қабылдайды.

– Егер үкiмет экономикалық өсiмге жеткiсi келсе, мұны қағазда көрсете салу оп-оңай. Тауар айналымы мен экономикалық белсен­дiлiк төмендеп жатқан күннiң өзiнде экономикалық өсiмге жете­мiз дегенi миға қонбайды. Ұлттық қор қаржысын жұмсай берудiң арты қиындыққа әкеп соқ­тырады. Ұлттық қордың түгесiлетiнiн ұмытпаған жөн.

– Экономика адамдар қолында екенiн естен шығармаған абзал. Егер осы адамдар өз iсiне жауапкершiлiкпен қарап, бар мәселенi дағдарыс, апат, қол астындағы бағыныштылар мен оппозиция, сыртқы жауларға жаппаса, iлгерiлеу болады. Менiңше, әркiм дағдарысты өз бойынан iздеп, оны жеңуi тиiс. Дағдарыстан шығудың жолы осы.

 

 

– Қазiр бифуркацияны бастан өткерiп жатқандықтан, 2010 жылы стагнацияға түсемiз бе, әлде өсу траекториясына шығамыз ба, бұл жағы белгiсiз. Мұны бiрiншi жарты жылдықтан соң байқаймыз. Менiңше, жылдың басты оқиғасы бастау алды. Кедендiк одаққа кiрдiк. Кедендiк одақтың тиiмдi тұстары көп. Бiрақ, өкiнiш­ке қарай, отандық кәсiп­керлер кедендiк одақтан ұтылады деген пiкiр басым. Үкiмет те “кедендiк одаққа мүше болған соң жанармай бағасы, өзге де тауарлар қымбаттайды” деп отқа май құя түстi. Осылайша үкiметтiң өзi “кедендiк одақ қымбатшылыққа соқ­тырады” деп, халық пен кәсiпкерлердi психологиялық тұрғыдан дайындап қойды. Сөйтiп, тауар бағасы өссе, үкiмет “бұл – кедендiк одақтың салдары” деп жасырып-жабатын себеп тапты.

Теңге девальвациясына келер болсақ, Марченко 5 ақпанға дейiн теңге бағамы сақталатынын, ал содан кейiн ассиметриялық дәлiз болуы мүмкiн екенiн айтты. Ал халықтың Марченко бiр нәрсе айтса, керiсiнше қы­ла­тынына былтырғы девальвация кезiнде көзi жеткен. Демек, Ұлттық банк төрағасы “теңге бағамын белгiлен­ген дәлiзде сақтаймын” десе, теңге құнсыздануы мүмкiн. Бiрақ, менiңше, алғашқы жарты жылдықта девальвацияға негiз болатын себеп жоқ. Оның үстiне ке­дендiк одаққа мүше болған соң теңге девальвациясын келiсе отырып iске асырған жөн.

Экономиканың алдағы дамуын айқындайтын тағы бiр нәрсе – биыл индус­триал­ды-инновациялық дамудың жеделтетiлген бағдарламасы бастау алады. Бiрақ бұл бағдарламаның iске асуы үкiметтiң стратегиялық жоспарлау мен басқаруды қолға алып, дұрыс саясат жүргiзуiне байланыс­ты. Бағдарламада страте­гия­лық жоспарлау атымен жоқ. Оның үстiне бұл кешендi бағдарламадан гөрi жеке-дара жобалардың жиынтығына ұқсайды. 

 

– Егер жай ғана индустриал­ды-инновациялық дамудың бағдарламасы iске асып, тиiмдiлiгiн көрсетсе, онда жеделдетiлген деген сөздi қолдансақ орынды болар едi. Бiрақ, бiзде мұның бiрi де жоқ. Индустриалды-инновациялық даму атымен жоқ бiзде. Мұндай жағдайда жеделтетiлген бағдарлама туралы сөз қозғаудың өзi артық. Әлi күнге дейiн дағдарысқа қарсы бағдарлама iске аспады. Инфрақұрылымдық жобалар, 30 кор­поративтi көшбасшы тәрiздi бағдарлама құрдымға кеттi. Осыған қарамастан индустриалды-инновациялық дамудың жеделтетiл­ген бесжылдығы бастау алмақ. Мұның iске асатынына қатты күмән келтiре­мiн. Менiңше, бұл – iске аспайтын кезектi бағдарлама, құр сөз. Әсiресе, бұл бағдарламаны кiм iске асырып, жауап беретiнi белгiсiз. Нендей жобаның қандай мақсатпен асырылатыны, өндiрiлетiн өнiм бәсекеге қабiлеттi бола ма, бұл туралы бiр ауыз сөз жоқ.

Экономикалық секторға қатысты болжамдарым он­ша жағымды емес. Бүгiнгi министрлер кабинетi мемле­кеттiң экономикалық ахуалын жақсартуға қа­бiлет­сiз. Үкiметтiң осалдығына, кә­сiби деңгейiнiң төмен­дiгiне әлдеқашан көз жеттi. Үкiмет биылғы жылы да елдi дағдарыстан алып шыға алмайды.