1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Біздің еліміздегі өз ұлтына қарсы қастандық атаулының бәрі де қазақтың атымен жасалады. Қазақтың келешегі үшін туған жерімізді, ана тілімізді сатамыз, қазақтың келешегі үшін ар-ұятымызды саудаға саламыз, қазақтың келешегі үшін өз бауырларымызды бульдозермен үйлерін талқандап, еңіреп жылап-сықтаған әке-шешемізді, апа-қарындастарымызды “өлмесең өрем қап” деп қарғап, арттарынан бір кесек тас лақтырамыз. Ең қорқыныштысы осы опасыздықтардың бәрі де “Қазақтың келешегі үшін!” деген “ұлы” ұрандардың арқасында жүзеге асырылады.
Автор: Амангелді Кеңшілікұлы, әдебиет сыншысы
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №99 (16181) 13 желтоқсан, сейсенбі 2016
13 желтоқсан 2016
Дос Көшiм, саясаттанушы: ЖЕЛТОҚСАНДЫҚТАРДЫ ЖАЗАЛАҒАНДАР ӘЛI ДЕ ҚЫЗМЕТТЕ ЖҮР. КЕШIРIМ СҰРАУ ОЙЛАРЫНА ДА КIРМЕЙДI
– Желтоқсан оқиғасына қа­тысты деректердi бiлесiз. Көте­рiлiске байланысты сот проце­сiнде аудармашы болдыңыз. Жалпы, сол кезге бiр шегiнiс жасап көрейiкшi...
– Желтоқсан кезiнде мен Абай атындағы педагогикалық институтта сабақ берiп жүрген едiм. Желтоқсан оқиғасына жұбайым екеумiз де қатыстық. Бiрақ Құдайға шүкiр, қолға түспей, таяқтан аман қалдық. Әйтпесе 18 желтоқсанда күнi бойы, басынан аяғына дейiн алаңда жүрдiк.
Оның алдында 1985 жылы атақты актер Талғат Нығматуллиндi бiр топ адам Вильнюсте ұрып өлтiрген. Соның бiреуi қазақ екен. Соның iсiн мен аударып бергенмiн. Содан прокуратура менi бiлiп алды да, 1986 жылғы оқиғадан кейiн мен екi жерге шақырылдым. Соның бiреуi – Қайрат Рысқұлбековтiң соты. Ол уақытта “аудармашы боламын”, “болмаймын” демейсiң. Айтты, бiттi. Бiрақ мен сол сотқа қатысқаныма өкiн­беймiн. Менi саясатқа алып келген де – сол Қайраттың сотын өз көзiммен көргенiм болуы керек. Одан басқа да тағы бiр-екi жауап алуға аудармашы есебiнде қатыстым. Сондықтан Желтоқсанды мен сырттай емес, қатысқан адам есе­бiнде оның iшкi мәселелерiн де бiршама бiлемiн. Ол жөнiнде менiң “Сот” деген әңгiмем, ұмытпасам, 1992 жылы “Халық кеңесiнде” шықты.  
    
– Қайраттың соты тұтастай көз алдыңызда өттi. Ол туралы әңгiме қозғалғанда қандай сезiмде боласыз? Есiңiзге түсе­тiн қандай ерекше жайттар бар?
– Сот процесi басталғанда журналистер оларды суретке түсiре бас­тады. Сонда Қайраттарды тұр­ғызып қойып: “Сендер өздерiңдi “кiнәлiмiн” деп санайсыңдар ма?” дегенде барлығы: “Жоқ”, “жоқ”, “жоқ”, “жоқ” деп жауап бердi. Сол кезде судья Грабарник бiрден үзiлiс жариялады. Үзiлiстен кейiн келсек, бiрде-бiр журналист жоқ. Қысқасы, спектакль есебiнде олардың мойындағанын түсiрткiлерi келген ғой. Өйткенi алдында қорқытып, үркiтiп, мойындатқан. Ал олар сотта бәрiбiр бас тартты. Сөйтiп басталғаны есiмде. Жалпы, сот өте ауыр өттi. Сотталып тұрғандардың iшiндегi орыс тiлiн нашар бiлетiнi – Тәшенов едi. Қайрат та сәл-пәл нашар бiлдi. Сондықтан мен көбiнесе осы екеуiнiң сөзiн аударып тұрдым. Аударманың қиын соққан себебi, егер “Оның қолында таяқ болды” деп айтқандарын мен: “У него в руках была доска” десем, прокурор қазақ: “Жоқ, ол оның қолында дубинка болды деп айтқан”, – деп айқайлайды. Дубинкамен адам өлтiруге болады, ал тақтаймен өлтiре алмайды. Әйтеуiр сот: “Бiз тiлмашты тағайындаған кезде ешкiм оған қарсы бол­ған жоқ. Сондықтан мен тiлмашты тыңдаймын”, – дегенi бар.
 
Маған жiгiттердiң әр сөзiн бақылап отыруға тура келдi. Шамам келгенше жұмсартып, жақсы жағына тартамын, ал прокурор жаман жағына тартады. Ең соңында Қайрат өлеңiн оқыған уақытта сот төрағасы Грабарник маған: “аударып бер”, – дедi. Мен: “Мұны аударуға болмайды. Бұл – ата-анасымен, туған-туысымен, туған жерiмен қоштасуы”, – дедiм. Сол жерде күзетiп тұрған әскердiң басшысы менiң сырттай бөлiмде оқитын студентiм болатын. Сол арқылы Қайраттың өлең жазылған қойын дәптерiн алғызып, туған-туыстарына бергенiм есiмде.
 
Бәрiн көзбен көргеннен кейiн соттың қолдан жасалып жатқанын бiлесiң. Мен әуелi прокуратураның iшiнде бiр апта отырып, олардың iсiн аудардым. Сосын сотта тiлмаш болдым.
Спектакль бәрi. Өйткенi мен iстi аударып отырған кезде бәрi: “Мынау атуға кетедi”, “мыналар­ға – 15 жыл” деп, айтып жатты. Яғни бәрi – алдын ала келiсiп-пiшiлген нәрсе. Бұл – маған өте ауыр тидi, екiншi жағынан, мен әдiлетсiз жүйенiң қандай болатынын түсiндiм. Сөйтiп, кейiннен саяси-қоғамдық жұмыстарға бет бұрдым.   
 
– Сотта жiгiттердiң барлығы бiрдей “жоқ” деп жауап бердi дедiңiз. Сонда оларға қандай кiнә тағылды?
– Негiзiнен, “Савицкийдi өлтiрдi” деген айып тағылды. Қазақтың қыздарын қуып, ұрып жүргенiн көрген жiгiттер оны өлiмшi ғып сабап кеткен. Бiрақ Қайраттың оған қатысы жоқ. Себебi, дәл сол уақытта ол “Қазақстан” қонақүйi жағында жүрген. Келiп үлгеруi мүмкiн емес. Бiрақ өзiнiң куәларына: “Мен сол жерде, сендермен бiрге болып едiм ғой” дегенде, ол жiгiттер сөзiн растамады. Себебi сот оларға: “Егер жаппай тәртiпсiздiкке қатысқан болсаңдар, 10 жылға кетесiңдер”, – деп алдын ала сес көрсетiп қойған. Сосын олар Қайратпен бiрге бол­ғанын қалай айтады? Сөйтiп, “жоқ, бiз ол жерде болған жоқпыз, бiлмеймiз” дедi. Сонда Қайраттың: “Ей, бәленше, бiз бiрге болдық қой, неге айтпайсың?” – деп айқайлағаны есiмде. Ал ана жiгiттер төмен қарады.
Оның бәрi – үлкен қасiрет. Шындығында, Савицкийдiң өлi­мiне байланысты бiреудi соттау керек болды. Бiрақ жiгiттердiң сотта өздерiн ұстауы, қасқиып тұруы, берген жауаптары оларды революционер деңгейiнде көрсеттi.
 
– Әйтсе де, көтерiлiске қатысқан қаншама адамның iшiнен неге Қайрат ерекше көзге түстi, неге тап соны өлiм жазасына кесу керек болды?
– Оның орнында кез кезген адам – сен де, мен де, басқа да болуы мүмкiн едi. Себебi қалайда бiреудi ұстап, бiреудi соттау қажет едi. Төрт жiгiттiң қай-қайсысы да сол жазаға кесiлiп кетуi ғажап емес-тiн. Бiрақ, негiзiнен, салмақтың бәрi Қайраттың мойнына түстi. Мұндағы мәселе – Қайраттың өзiн-өзi ұстауында, кiнәнi мойындауында немесе мойындамауында емес. Жүйе деген, ол – машина ғой. Машинаның елегiне қайсысы түстi – сол кеттi.
Әлi есiмде, бейнекамерадағы жазбада: “Қай жерде ұрдың?” деп сұрайды да, камера тоқтатылады, сосын қайталап түсiрiледi. Заң бойынша камера тоқтамауы керек. Қайрат: “Маған “мына жердi көрсет” дедi де, камераны қайта қосты, мен сол жердi көрсеттiм”, – дедi. Не­гiзi, ол жерде өзi болмаған. Қысқасы, қолдан жасалған, жасанды, жалған сот екенi көрiнiп тұр.
 
– Судья кiм едi, ал прокурор ше?
– Судья – Грабарник, ал екi заседательдiң бiреуi – орыс, бiреуi – қазақ. Өлiм жазасы бе­рiлгеннен кейiн бiз бiразға дейiн сыртқа шыға алмай қалдық. Себебi туған-туыстарын ғана ығыстырып шығарды. Сол кезде мен заседатель қазақтың қасына барып: “Аға, сiз неге қол қойдыңыз? Сiз қол қоймасаңыз да, өлiм жазасына кесетiн едi ғой”, – деп едiм, ол төмен қарап жылап жiбердi де: “Мен қол қоймаймын деп, екi сағат отырдым. Қарсыластым, бiрақ болмады”, – дедi. Фамилиясы есiмде жоқ, бiрақ жасы – 40-тардағы кiсi. Менiң ойымша, оның бәрi қазiр мұрағатта бар.
 
– Прокурор есiңiзде ме?
– Прокурор – Дубаев деген. “Қайрат Рысқұлбеков өлiм жазасына кесiледi, мыналар 15 жылға кетедi”, – деп бiр ай бұрын айтып жүрген сол болатын. Менiң байқауымша, ұлты қазақ емес, шүршiт пе, сондай бiрдеңе. Негiзiнен, бүкiл iстi сол жүргiздi. Ал сотта прокуратураның атынан басқа адам сөйледi.
 
– Қайратпен бiрге сотталған жiгiттердiң кейiнгi тағдырынан хабарыңыз бар ма?
– Осыдан бiраз жыл бұрын Күзембаевты базарда көрдiм. Мойнына бiрдеңе асып алып, әлденелердi сатып жүр екен. Тәшеновтi Желтоқсан оқиғасына байланысты жиналған кезiмiз­де бiр-екi рет көрдiм. Көпесбаевты көрмедiм. 
 
– Бұл жiгiттер түрмеден қалай босап шықты? Рақымшылыққа ұшырады ма?
– Жоқ. 1990 жылы, мамырдың ортасында 4 жiгiт Жоғарғы ке­ңестiң алдында аштық жариялады. Iшiнде Хасен Қожа-Ахмет бар, Аманжол Нәлiбаев бар, солар ұйымдастырды, бiреуi – Тәшеновтiң ағасы. Ол уақыттарда Қазақстанда аштық жариялау деген болмаған. Үкiмет сасып қалды. Полиция келiп қумақ едi, бiр жiгiт қайшы алып, “мен iшiмдi жарамын” деп, оларды жолатпады. Бiз су берiп, жандарында жүрдiк. Сөйтiп, үш күннiң iшiнде екi жiгiттi шығарды. Ал Тәшенов, неге екенiн, көп жатты. Бiрнеше жылдан кейiн ғана шықты. Қазiр ендi шатастырып тұрған болуым да мүмкiн, бiрақ менiңше, солай.   
 
– Алаңда бiр күн тұрғаныңызды айттыңыз. Сол кезде нақты қандай зұлымдықтарды, қатыгездiктердi көрдiңiз?
– Арамызда қыздар өте көп болды. Бәрiмiз айқайлап тұрамыз. Кенеттен бiр жарлық бе­рiледi де, жасақшылардың арасы ашылады. Сөйтiп түрме­дегi көтерiлiстердi басатын, Челя­бинскiден, Грузиядан, Ташкенттен әкелiнген топтар адамдардың арасын жарып кiредi де, бұрылып, жиналғандарды қуып, ұрып, ұстап алып кетедi. Күн суық, жер тайғақ. Бәрiмiз төменге қарай қашып келе жатқанда бiр қыз арықтан аттай алмай, аяғы қарға кiрiп кетiп құлады. Сонда қуып келе жатқан бiреу сойылмен ұрып, басын қан қылды. Бiраз адамдар жүгiрiп барып шығарып алды да, солдат кейiн қарай қашып кеттi. Фурмановпен келе жатып қарасам, бiздiң институттың математика факультетi келе жатыр екен. Дайындық бөлiмiнде сабақ бергендiктен, бiразын танитынмын. Сосын: “Байқаңдар, жүгiре алмай қалмаңдар, бәрiн ұстап жатыр”, – деп ескерттiм.
Сол жерде, ұмытпасам, бiз­дiң студенттерiмiзден 7 қыз бала қолға түсiп қалды. Соларды оқудан шығарғанда мен бұрынғы “сталиндiк үштiктi” өз көзiммен көрдiм: декан, партком, профком үшеуi отырады, студенттер кiредi, сөйтедi де, жылап шығады. Кейiннен олар оқуға қайтып келдi. Бiреуi қазiр – ғылым докторы, тағы бiр қызымыз – кандидат.
 
– Алаңға барған жастар оқудан шығарылып, жұмыстан қуылып қана қойған жоқ, сол кезде олардың ата-анасына, туған-туыстарына да түрлi қысымшылықтар көрсетiлдi, солай емес пе?
– Иә. Бұл – мәселенiң екiншi жағы. “Сендер балаларыңа интернационалдық тәрбие берме­генсiңдер” деп, желтоқсандық жастардың ауылдағы ата-анасын да қысқан. Олар: “көшеге шыға алмай қалдық. Жұрттың бәрi бiзге “халық жауы” немесе алапес сияқты қарады”, – дейдi.
Рас, кейiннен жағдай өзгер­дi. Қуғын-сүргiн көргендер, оқу­дан шығарылғандар оқуларын қайта жалғастырып, бiтiрiп шықты. Боздақтарымызды марапаттап жатырмыз, “Халық қаһарманы” атағын бердiк, басқа да марапаттар тапсырдық. Желтоқсан­ға қатысқан адамдарды бiле­мiз. Бiрақ екiншi жағы жоқ. Бiздi бiреулер Марстан немесе басқа бiр ғаламшардан келiп соққыға жығып, тепкiлеп кеткен сияқты. Қарап тұрсаң, қаншама адам жазықсыздан-жазықсыз қиянат көрдi, түрмеге жабылды! Оның барлығы құжаттарда бар. Бiрақ сол адамдар халықтың алдында әлi ақталған жоқ. Бiзде ылғи да сол – бiр жағын жоғары көтере­мiз: той жасаймыз, құрметтей­мiз. Ал сол адамдарды жазалаған кiм? Оны айтқымыз келмейдi. Айтуға қорқамыз. Менiң ойымша, ол айтылмаса, мұндай оқиға қайталанып тұрады. Мiндеттi түрде.
 
– Сiз көптеген құжаттармен таныссыз, бiлесiз. Айтыңызшы, сол кездегi жазалаушылар кiмдер? Олар бүгiн де билiктiң басы-қасында жүр ме?
– Шынымды айтсам, мен Желтоқсанға байланысты құжаттардан қазiргi прокуратурада, Жоғарғы сотта iстейтiн адамдардың аты-жөндерiн кездес­тiрдiм. Сонымен қатар, сол кезде студенттердi оқудан шығарған ректорлар, декандар бар. Олардың бiрқатары – қазiр де ректор. Ұмытпасам, осы Желтоқсанды басқаны үшiн 4100 адам марапатталған. Оның iшiнде “Қызыл жұлдыз” орденiн алғандар да, ақшалай марапатталғандар да бар. Соның 37-сi ғана грамоталары мен орден­дерiн қайта тапсырыпты. Оның iшiнде Башаров та бар. Сол сияқ­ты, алған марапатын алғашқылардың бiрi болып тапсырған қырғыз солдатын бiлемiз. Ал қалған 4 мыңнан астам адам әлi сол марапаттарымен отыр. Бәрiнiң қызметтерi өсiп кеттi. Өйткенi сол жасаған жамандықтары алдарынан шыққан жоқ. Олар өздерiнiң зұлымдықтары үшiн жауап берген жоқ. Мiне, әңгiме сонда. Мейлi, соттамай-ақ та, жазаламай-ақ та қояйық. Бiрақ олар: “Иә, мен сол кезде сондай қателiк жасап едiм”, – деп, өздерiнiң арларының алдында ақталған жоқ. Егер ертең алаңға балаларымыз шықса, олар қайтадан қолдарына таяқ алып шығады. Өйткенi олар өткеннен сабақ алған жоқ.
 
– Ал желтоқсандықтарға белгiлi бiр әлеуметтiк жеңiлдiктер жасау мәселесiне көңiлiңiз тола ма?
– Менiңше, бұл мәселе әлi де күн тәртiбiнде тұр.
– Жазалаушы тараптың жабулы күйiнде қалғанынан басқа, Желтоқсанға қатысты тағы қандай мәселе ескерiлмей жүр?
– Менiң ойымша, бұл мәселе әлi де аяғына дейiн тексерiлген жоқ. Әрi қарай да тереңiрек қазып, тексеру керек. Себебi, адам өлiмi көп болды.
Содан кейiн желтоқсандықтардың әлеуметтiк жағдайына байланысты Заң қабылдануы керек. Бiр таңғалатыным, Чернобыльге, Ауғанстанға байланысты қабылданған заңдар, оларға қарастырылған жеңiлдiктер бар. Рас, олардың да тағдыры қиын. Бiрақ олар әдiлетсiз соғысқа қа­тысты. Ал елiнiң Тәуелсiздiгi үшiн күрескен адамдардың қатарына кiргендердi тәуелсiз мем­лекеттiң марапаттап, құрметтеп, оларға жеңiлдiктер жасай алмай жатқаны – бәрiмiзге сын.
Шындығында бiздiң билiк бұл мәселенi көтерiп, оған көңiл бөлгiсi келмейдi. Өйткенi өздерi­нiң арасында желтоқсандықтарды жазалауға қатысқан адамдар бар. Екiншiден, мұны жылы жа­уып қоя да алмайды. Себебi, Желтоқсан көтерiлiсiн бүкiл дүниежүзi мойындап қойған. Сондықтан бiздiң билiк қазiр екiұдай күйде. Мiне, сол себептi де, 30 жылдықты мемлекеттiк дәрежедегi үлкен мереке ретiн­де көтере де, көрсете де алмайды. 25 жылдықта да дәл осылай болған. Ал осы мемлекеттiң ая­ғынан тұруына, егемендi ел болуы­на қатысы бар адамдардың көңiлiнде: “неге мемлекет осыны мойындамайды?” деген қаяу бар.
 
– Әдетте “көпұлттымыз” деп мақтанамыз ғой. Бiрақ Желтоқсанда алаңға қазақтан басқа ешқандай ұлттың өкiлi шықпаған деседi. Сол рас па?
– Жоқ. Басқалар да болды. Желтоқсанның 10 томдығында, ұмытпасам, “ұсталғандардың арасында 20 шақты дүңген, 1-2 орыс, тағы басқа ұлт өкiлдерi, 50-ден астам партия мүшесi болды” деген деректер бар. Алайда көтерiлiске қатысқандардың 99 пайызы қазақтың студент және жұмысшы жастары екенi рас. Бұл жағдай, менiңше, қазiр де бар. Кешегi Жаңаөзендi немесе жер мәселесiне байланысты шыққандарды алсақ та солай. Бәрi бұған “қазақтың ғана мәселесi” деп қарайтын сияқты.
– Неге олай? Бұл олардың тоғышар есебiнде ғана жүргендiгiнен бе?
– Мен де көп нәрсенi түсiне бермеймiн. Бiрақ солардың көпшiлiгi “қазақ елi – менiң елiм” дегендi психологиялық тұрғыда түсiнуге әлi келген жоқ. Ал ол кезде орыстiлдiлерде тiптi: “Бiз – Кеңес Одағымыз, бұл – Қазақстан” деген түсiнiктiң болғаны айдан анық. Екiншiден, сол кезде шындығында да “қазақтар ұлтшыл, олар орыстарға қарсы” деп, екi халықтың арасына от салуға тырысты. Ол толық жүзеге асқан жоқ. Бiрақ әлi де болса, соның салқыны қалды. Өз басым орыстiлдiлермен кездескенде: “Бұл жерде бiз орысқа немесе басқа ұлт өкiлдерiне қарсы шыққан жоқпыз, Мәскеудiң тоталитарлық режимiне қарсы шықтық”, – деп осы мәселенi баса айтамын.
 
Бiр жағынан, орыстың немесе басқа халықтардың осындай көзқараста болғаны дұрыс та шығар деп ойлаймын. Мүмкiн, олар шынымен де: “иә, бұл – қазақтың ғана мәселесi, бiз бұл жерде уақытша жүрген адамдармыз. Жер де, осы қоғамдағы әдiлетсiздiк те сендердiң мәсе­лелерiң. Бiзге бәрiбiр” дегендi мойындағандары шығар.
– Желтоқсанда көтерiлiске қатысқан сол кездегi қыз-жiгiттер бүгiнде орта жастан асты. Қарап тұрсақ, көпшiлiгiнiң бойында томаға-тұйықтық, әлдебiр өкпе, өкiнiш бар сияқты. Сiз қалай ойлайсыз?
– Бұл – мемлекеттiң оларды әлi күнге дейiн толық мойындамағандығынан. Жыл сайын екi-үш пәтер берiп қояды. Онда да – облыс басшылары. Әр жерге ескерткiш орнатады. Мысалы, 30 жылда 2-3 ескерткiш орнатылды. Ал ауғандықтарға қойылған он шақты ескерткiш бар. Қысқасы, мемлекеттiң салқын көзқарасын сезiп, жастар: “Бiз осы не үшiн шықтық? Денсаулығымызды, өмiрiмiздi бердiк. Не үшiн?” деп ойлайтын болар.
Негiзi, халықтың желтоқсандықтарға деген сүйiспеншiлiгi мемлекет тарапынан да көрiнiс табуы керек. Оларды халық мо­йындайды, ал мемлекет мойындамайды деген нәрсе миға ешқандай қонбайды. Себебi мемлекет – халықтан құралады. Ал бiзде мемлекет бөлек, халық бөлек сияқты. Сондықтан желтоқсандықтардың ренiшiн мен де түсiнемiн. Екiншiден, кезiнде өздерiн жазалаған адамдардың әлi күнге сайрандап, тайраңдап жүргенiне күйiнетiн де шығар.    
              
– Жалпы, Желтоқсанға қатысты айтқанда, өзiңiз қазiр не нәрсенi маңызды санайсыз?
– Бiз жыл сайын 17 желтоқсанда алаңға барып гүл қоямыз, сол жерде Құран оқимыз. Ал неге әрбiр қазақ сол кезде, сол жерге барып тұрмайды. Көп болса, 200-300 адам ғана жиналады. Әр адам неге өзiнiң арының алдында жауап бермейдi? Неге балаларын алып бармайды? Мен, мысалы, кiшкентай қыздарымды 10-11 жасында алаң­ға апарып, гүл қойғызып, Желтоқсан оқиғасы туралы айтып бергенiм есiмде.
Жыл сайын 5-6-ақ гүл тұрады. Алматыда 40-қа жуық оқу орындары бар көрiнедi. Солардың басшылары, ректорлары, проректорлары нелiктен келiп гүл қоймайды? Мысалы, сол кезде қанға бөккеннiң, қаза тапқанның барлығы дерлiк – студенттер.
 
Мен Қазақстан халқы ассамблеясының басшыларына да: “Неге сендер сол жерде бiзбен бiрге тұрмайсыңдар, неге бармайсыңдар? Халықтардың достығы сол кезде ғана бiлiнедi. Желтоқсан оқиғасы – жалғыз қазақтың ғана емес, Қазақстанда тұратын барша халықтың тарихы” деп бiрнеше рет айттым. “Ол жерде сендер билiктi жамандайсыңдар”, – деп әрнәрсенi сылтау етедi. Бiр жағынан, басқа ұлт өкiлдерiнiң неге бармайтынын мен түсiнемiн. Өйткенi қазақтың өзi бармайды. Әрi кетсе, желтоқсандықтар, ұлтшылдар, белсендi азаматтар ғана жиналады. Бұл – ұят. Масқара! Желтоқсанмен мақтанамыз, айтамыз. Егер жыл сайын Желтоқсан кезiнде сол жерде 10 мың, 20 мың адам тұрса, желтоқсандықтардың жағдайына, соған байланысты заң қабылдауға қатысты мәселелер, көтерiлiстiң егжей-тегжейiн қайта тексеру де шешiлер едi. Кiнәлiлердiң халықтың алдында ақталуы да сол кезде болар едi. Өкiнiшке қарай, өте самарқаумыз. Бұл – бiздiң бейсаясатшылдығымыз ба, қорқақтығымыз ба, түсiнбеймiн...   
– Әңгiмеңiзге рақмет.
Сұхбаттасқан Роза Рақымқызы
« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »
ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (0)
Пікіріңізді бөліскіңіз келсе:*
Жазылатын пікірдің көлемі 500 символдан аспауы керек
Аты-жөніңіз:*
E-Mail (сайтта жарияланбайды):
Мына код-сандарды енгізуіңізді сұраймыз:*
Жаңарту
* - жазылуы міндетті
Осы тараудағы мақалалар