1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
САУАЛНАМА
Алматы қаласының әкімі Ахметжан Есімов Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылыпты. Не үшін?
Қаланы қоқысқа толтырғаны үшін
Анекдот болсын деп...
Метро салғаны үшін
...Құдай болсам дейді
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Шешенстандағы қираған халыққа қол ұшын созған біздің ағайындар. Грозныйдың төріндегі көпқабатты зәулім үйдің құрылысына қаржыны да берген қазақтар. Сол үшін де Рамзан Қадыровтың қолынан алғас алған Иманғали Тасмағанбетовтің күйеу баласы Кеңес Рақышев. Дәл сол марапаттау кезінде ақкөңіл, дархан қазақ жігіті шешенстанның «Терек» футбол клубына автобус, өзінің астында мініп жүрген ұшағын сыйлап және Грозныйдағы аурухананың құрылысын толық көтеретінін айта кетті. Бұл қайдан тасыған байлық, қай көңілден кеткен кеңшілік екенін біле алмадық.
Автор: alaman.kz, 19.06.2010 ж.
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №99-100 (15973-74) 16 желтоқсан, сейсенбі 2014
Тәуелсiздiк алғаны­мыз­ға аттай 23 жыл болыпты. 23 жыл – аз уақыт емес, екi жылы кем ширек ғасыр. Осы ширек ғасыр бойы бiз күпiнуден де, күмпiлдеуден де алдымызға жан салған жоқпыз. Бiрақ Тәуел­сiздiк үшiн не iстедiк, не тындырдық? Айтарлықтай ештеңе тындыра алмаппыз. Қалай? Қалайша? Бұ не дегенiңiз?.. Тәуелсiздiк алған тарихта жалғыз бiз ғана емеспiз. Тарихқа тере­ңiрек көз жiберсеңiз, тәуелсiздiк алған елдердiң қалай тәуелсiздiк алғаны, олардың өз тәуелсiздiк­т­ерiн баянды ету

...Қазақстан Республикасын 30 жылға жуық бас­қарып, елдiң сүйiктi көсемiне айналған Д.А.Қонаевты әлемдiк рекордтық мерзiм – бар-жоғы 18 (!) минутқа созылған Қазақстан Компартиясы Орталық Комите­тiнiң пленумында басшылықтан түсiрiп, оның орнына, Қазақстан топырағын басып көрмеген Г.В.Колбин атты “қарабауыр қасқалдақты” Қазақстан КП Орталық коми­тетiнiң бiрiншi хатшылығына Мәскеудiң нұсқауы арқылы тағайындау – өз жайымен тыныш жүрген қазақ жастарының наразылығын туғызып, ашу-ызасын келтiрдi.

2011 жылдың 16-17 желтоқсаны – Қазақстан тарихындағы ең қасiреттi һәм қаралы күндер. Есiлдiң сол жағалауы Тәуелсiздiктiң 20 жылдығын тойлап жатқан тұста Жаңаөзеннiң Ынтымақ алаңында халыққа оқ атылды. Жау сырттан шапқан жоқ, халықтың, елдiң тыныштығын қорғауы тиiс полицейлер көздеп тұрып, қуалап жүрiп атты. Айдың-күннiң аманында қан төгiлдi. Келесi күнi күштiк құрылымдар Шетпеде бас көтерген жұртты да жусатып салды.

“Қазақстан ендi ешқашан бұрынғыдай болмайды”, “Тәуелсiз елдiң тарихын Жаңаөзенге дейiнгi және кейiнгi кезеңдерге бөлуге болады”... Бастапқыда көкейдi кернеген ашу-ызамен айтылған пiкiрлер, қоғамды дендеген үрей мен жайлаған жанайқай, бәрi артта қалды. Десек те бейбiт күнде туыс-туғандарынан айырылып, қасiрет шеккен, өз қайғысымен бетпе-бет қалған жаңаөзендiктердiң жан жарасы әлi де жазылған жоқ. Осы себептi туыстарынан көз жазып қалған, жараланған, азаптау көрген жаңаөзендiктердiң 2011 жылы айтқан пiкiрлерiн тағы бiр саралап берудi жөн көрдiк.

Халыққа атылған оқ, уақытша қамау абақтысына түскен жазықсыз жандарды адам төзгiсiз азаптау – бұл Жаңаөзен қасiретiнiң басы ғана едi. Нағыз нәубет қанды қырғыннан кейiн кiнәлiнi iздеген кезде басталды. 16-сы күнi алаңда болған мұнайшыларға “жаппай тәртiпсiздiк ұйымдастыруға қатысты” деген айып тағылды. 2012 жылдың наурыз айында “жаппай тәртiпсiздiктi ұйымдастырды, жаппай тәртiпсiздiкке қатысты” деп айыпталған 37 адамның соты басталды.

Жаңаөзен оқиғасының құрбаны Базарбай Кенжебаевтың қызы Әсем дүниеден озды
Мен Әсем Кенжебаеваны алғаш рет 2012 жылдың қаңтарында көрген едiм. Жаңаөзен оқиғасынан қаза болғандардың туыстары Тәуелсiздiк қоғамдық комиссиямен кездескен кезде ол қалың топтан суырылып шығып, әкесiнiң қалай азапталғанын, өзiнiң iшкi iстер басқармасының подвалында қандай қорлық көргенiн баяндап бердi. Әкесiнен айырылып, шындық iздеп жүрген бойжеткен замандасымның өрлiгi мен қайсар мiнезiне тәнтi болдық.
АҚИҚАТ ЖОЛЫНДА ҚҰРБАН БОЛҒАН САША
Жаңаөзен оқиғасы кезiнде жазықсыз жапа шегiп, қаза болған боздақтардың қатарына 37-нiң сотында құпия куәгер ретiнде жауап берген Александр Боженконы да қосуға болады. А.Боженко өзiне полиция қысым көрсеткенiне қарамастан, сотталушылардың үстiнен жалған жала жабудан бас тартып, шындықты жайып салды. Кейiн ақиқатты айтқаны үшiн құрбан болды.
Мен 1965 жылы Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданы, Құм­өзек ауылында өмiрге келдiм. Қазiр осы облыстағы Бауыржан Момышұлы ауылында тұрамын. 1982-88 жылдар аралығында Алматы Медицина институтында оқыдым. Қазақстанның бiрiншi басшысы болып Колбиннiң тағайындалғанын кешкi жетiлер шамасында радиодан хабарлады. Мұны ести сала дереу жатақханаға келдiм. Мұндағылардың көбiсi әлi құлақтанып үлгермептi. Ертеңiне сабақта (ол кезде төртiншi курста оқитынбыз) екiге бөлiнiп отырдық. Қазақтар бөлек, өзге ұлт­тар бөлек.
ҚАЙҒЫНЫ БӨЛIССЕ ЖЕҢIЛДЕЙДI
Өткен аптаның жұмасында (12 желтоқсанда) Алматыда ас берiлдi. 1986 жылғы Желтоқсан көтерiлiсiнде қаза болған Қайрат Рысқұлбеков, Ербол Сыпатаев, Ләззат Асанованың және 2011 жылы Жаңаөзен мен Шетпеде шейiт бол­ған Байбек Құбайдұллаев, Шадияр Аязов, Серiк Оңғаров, Радик Юсупов, Аманбек Тұр­ғанбаев, Жаңаберген Көшеров, Атаберген Дүйсекенов, Жанар Әбдiкәрiмова, Рахат Көшеров, Нұрлан Мұналбаев, Атабай Құлқайыров, Жарас Шұпашев, Бекесжан Дүйсенбаев, Төлеген Тоқсанбетов, Базарбай Кенжебаев, Төребек Төлегенов, Оразай Мәм­бет­назаров, Юсуп Аңдамасов, Александр Боженконың аруағына құран оқылып, дұға бағышталды.
1986 жылғы желтоқсан көтерiлiсiнде соққыға жығылып, мертiккен жандардың қазiргi жағдайы қалай? Тәуелсiздiктiң қарлығаштары деп жалған ұранды жалаулатуға ептi болғанымызбен, олардың тұрмысын түзеуге, денсаулығын күтуге қам жасай алып жүрмiз бе? Қазiргi билiк желтоқсан көтерiлiсiне қатысып, ел тәуелсiздiгi жолында намысын жоғары ұстай бiлгендерге жәрдемақы төлейдi екен.

Қарусыз қазаққа қақпан құрған Желтоқсанның ызғарын еске салатын күн де жеттi. Үрей мен Үмiт, Сенiм мен Күдiк, Азулы мен Аңғал арбасқан сол қаһарлы күннен берi отызға жуық жылға жақындаса да, осы ұғымдар екiұдай алмасқан күйi мәнiнен еш ажыраған жоқ. Содан берi қорқыныш та сейiлмедi, жыл сайын сол көрiнiс, сол жағдай қайталанады – Желтоқсан жақындағанда студенттер үйiне қуып таратылады, колледж­дерге каникул жарияланады, естиярлары бұл күнге ешнәрсе жоспарламайды.

Заңның қатаң орындалуы – әдiлет­тiлiктiң кепiлi. Ал әдiлет­сiздiктен мемлекет пен қоғам орны толмас зардап шегедi. Тәуелсiздiк алған Қазақстанда соңғы жиырма жылдан астам уа­қыттан берi Конституцияда көрсе­тiлген адам құқығы мен азаматтардың бостандығы – саяси, әлеуметтiк және экономикалық реформалардың басты мақсатына айналмады. Керiсiнше, демократиялық қоғамның негiзгi құндылықтары сыбайлас жемқорлықтың, билiк тарапынан болатын заңсыздықтардың құрбанына айналды.

ЕАЭО iске қосылатын күн жақындаған сайын ұйымдағы саяси шиеленiс күшейе түстi. Бақылаушылар мұны Кремльдiң әрекетiмен және мәлiмдемелерiмен байланыстырады. Доллар немесе еуроға балама еуразиялық валюта шығару туралы жаңа идея Ресейдiң Еуразия экономикалық одағын (ЕАЭО) бiрлесiп құрған әрiптес әрi көршiлес елдерде сынға ұшырады.

Қытай Халық Республикасы мемлекеттiк кеңесiнiң премьерi Ли Кэцян Астанаға келдi. Жай келмей, құрығын сүйрете келiптi. Ресми сапар барысында ол Қазақстан президентi Нұрсұлтан Назарбаевпен, премьер-министр Кәрiм Мәсiмовпен, үкiмет мүшелерiмен кездестi. Әсiресе, Кәрiм Мәсiмов екеуiнiң кездесуi ерекше жылы болды. Қытайша қауқылдасып, бiрiне-бiрi қытайшалап жымиып, дәп бiр көптен кездеспеген дос-бауырлардай бiр жасап қалды екеуi.

“Жас Алаштың” өңiрлерге iссапарға шығып, елмен етене араласуы, ашық пiкiр алмасуы өткен аптада Оңтүстiк Қазақстан облысында жалғасты. Алдымен облыс әкiмiнiң идеология жөнiндегi орынбасары Ерлан Айтахановпен кездеске­нiмiзде ол былай дедi: “Жас Алаш” – шындықты жазып, шынайы оқырманын қалыптастырған басылым. Көбiне басқа ақпарат құралдары айта алмаған ақиқатты елге жеткiзумен ерекшеленетiнiн мойындау қажет.

“Я - андрогин”. КТК арнасының “Наша правда” бағдарламасы өткен аптадағы санын осындай тақырыпқа арнапты. Бағдарлама қо­нақтары елiмiздi былай қойғанда, сонау Ресейден шақырылған. Кiлең қызтекелер студияға жиылған жұртты қызыққа әбден кенелттi. Бiрақ одан көрермендер қандай ой түйедi? Жастарға нендей тәлiм-тәрбиесi бар? Мiне, осы жағы қолымызға қалам алуымызға түрткi болды.

Құдай қосқан қосағына талақ айтып, тайып тұру әдетке айналып барады. Iлгерiде мұндай сұмдықты iлуде бiр еститiнбiз. Ал қазiр көбейiптi. Осы мәселенi жуырда Мәжiлiс депутаты Оразкүл Асанғазы да көтердi. Оның ай­туынша, елiмiзде бiр жылда төрт мәрте “талақ” болған келiншек бар екен. Мұны аз десеңiз, 17 қызбен некеге тұрған арамза молда тағы бар.
Талақ айтудың Тәжiкстанда “ерекше дамығаны” ақпарат құралдарында бұған дейiн бiрнеше мәрте жарияланды.
12 желтоқсан күнi Алматыда “Адай шежiресi” атты 9 томдық кiтаптың тұсаукесерi өттi. “Болатхан Тайжан” атындағы қордың демеушiлiгiмен жарық көрген еңбектiң авторы – Маңғыстаудың құрметтi азаматы, шежiрешi Жетiбай Жылқышыұлы.  “Қолдарыңыздағы кiтапта Адай тайпасының 500 жылдық тарихы жан-жақты қамтылды.  Бұл еңбекте атамыз Адайдан бастап дүниеден өткен миллионға жуық аталарымыздың есiмдерi жарияланып отыр.
немесе мемлекеттiк рәмiзiн менсiнбейтiн министр мен жүрегiнiң “мекенжайын” бiлмейтiн елшi туралы
ҚР Қылмыстық Кодекстiң 317-бабында “Қазақстан Республикасының мемлекеттiк туын, елтаңбасын және мемлекеттiк ән­ұранын қорлау – 200 айлық есептiк көрсеткiштен 1000 айлық есептiк көрсеткiшке дейiнгi мөлшерде айыппұл салуға немесе 1 жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығын шектеуге не дәл сол мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады” деп тайға таңба басқандай анық жазылған.
Ақша жинақтау екiнiң бiрiнiң қолынан келе бермейдi. Өйткенi белгiлi мақсатқа ақша жинақтау үшiн жауапкершiлiк, тәртiп және төзiм қажет. Бұл жолы бiз бiлiм алуға қаражат жинақтау жөнiнде айтпақпыз. Бiлiм алу үшiн ақшаны үйдегi сандыққа немесе банктегi депозитке жай салып қана қоймай, оны арнаулы депозитте сақтап, көбейтуге мүмкiндiк бар. Мұндай салымдар банктiң сыйақысымен қоса мемлекет сыйлықақысымен көтермеленiп тұрады.

Желтоқсанның 9-ы – жемқорлықпен күрестiң халықаралық күнi. Бұл күндi атап өту БҰҰ-ның бастамасымен iске асты. Transparency International халықаралық зерттеу тобының болжамынша, жемқорлық индексiнде Қазақстан өткен жылы 140-орында тұрған. Биыл 14 сатыға көтерiлiп, 126-орынға тұрақтапты. Жемқорлыққа қарсы iс-қимылдар мәселелерi жөнiндегi қоғамдық кеңес мүшесi Жанар Жандосова бұл “өрлеудiң” құпиясын “Азаттыққа” ашып берiптi.

Қарашаның 23-iнен 24-iне қараған түнi Хромтау ауданы аумағынан өтетiн Самара-Шымкент тасжолының бойынан Ақтөбе қалалық қорғаныс iстерi басқармасының сержанты Арман Сұрағанов жартылай жалаңаш, байлаулы күйде табылғанын хабарлағанбыз. Осының алдында ғана 10 күндей бұрын оның әйелi Қарагөз Арғынбаева “Жас Алашқа” белгiсiз жағдайда ұрлағанған жұбайына қатысты өз басындағы жағдайды айтқан. Сержант­тың тiрi табылуы ешкiм күтпеген жағдай едi. Бiз Қ.Арғынбаеваға тағы да жолықтық.

БАС ПРОКУРОРДЫҢ АЙЛЫҒЫ ҚАНША?
Украинаның бас прокуроры Виталий Ярема сұхбатында былай дептi: “Менiң айлық жалақым 6,5 гривеньге (409 доллар) түсiп қалды. Бұған дейiн 17 мың гривень (мың доллардың шамасы) алатынмын. Министрлер кабинетi шығарған қаулының салқыны маған да тиiп, жалақым төмендедi. Ай сайын үш мың гривеньнен бөлiп екi рет жалақы бергенде, шынымды айта­йын, өкпелеп қаламын”.
Азаттық! Мәнiңдi ұқпай тереңiрек,
Алаш тұр Аяз ата келедi деп.
Құтқарып тар қапастан, қасiреттен
Айтпайды Қыдыр ата жебедi деп.
Айтпайды қолдады деп Қыдыр бабам,
Iзгi ойды iбiлiс пен жын ұрлаған:
Батыстың апиынын езiп берiп,
Сәт сайын сол иықтан сыбырлаған.
НЕМЕСЕ ҚАЗЕКЕҢНIҢ БАЛА-ШАҒАСЫНА АТ ҚОЮДАҒЫ ШАЛАҒАЙЛЫҒЫ ХАҚЫНДА БIРАЗ СӨЗ
Жо-жоқ, мен бiзде небiр әдемi аттар (әсiресе қыз-бикештердiң арасында) жоқ деуден әсте аулақпын. 2009 жылы “Арыс” баспасынан жарық көрген “Қазақ есiм­дерiнiң анықтамалығы” деген iргелi кiтапты, өзге де бiрқыдыру ақпараттарды ақтардым. Иә, әсем есiмдер жетерлiк. Гәп – көбiне ат қояр сәтте ойланып жатпайтындығымызда. Айтқандайын, мынадай әңгiме­нiң бiр ұшығы да қылаң бередi: қазекем баламды тiл-көзден сақтасын деп, жадағай есiм бере салады екен деп те жатады.

“Жас Алаш” газетiне үлкен алғысымды бiлдiруiм керек” деген ой мазалағанына бiраз уақыт болып едi. Соның ретi тек бүгiн ғана келгендей. Бiрақ бұл бiр ғана “рақмет!” деген жақсы сөздiң де ауқымына сыймайтын нәрсе, ол – жүрегiмнiң терең түкпiрiнен шығып жатқан шынайы әрi зор алғыс, адами үлкен ризашылық сезiмi. Себебi, бұл газеттiң, бұл басылымның менiң өмiрiмдегi, тiптi менiң шығармашылық тағдырымдағы орны тым бөлек, тым ерекше.

Аяқ астынан есiктiң алдында жатқан, талай жылдан берi керегiме жарап жүрген балтам жоғалды. Ары iздедiм, берi iздедiм, жоқ. Қора-қопсының iшiн аударып-төңкерiп, астаң-кестеңiн шығара қарадым. Жоқ. Жұмыс күнi бол­ған соң қалған “iздестiру” жұмысын жексенбi күнге қалдырдым. Жексенбiге дейiн әлi төрт күн бар. “Өз-өзiңе мығым бол, көршiңдi ұры тұтпа” деген тәмсiлдi ұлық тұтқан қазакеңнiң ұрпағы болған соң, дымым iшiмде.

Елiмiздiң футбол федерация­сының президентi мансабына 2007 жылдың тамызында тағайындалған Әдiлбек Жақсыбеков қызметiнен кеттi. Ол өзiнiң жетi жылдан аса жайғасқан жылы орнына Ерлан Қожағапановтың кандидатурасын ұсыныпты. Жақсыбеков федерация президентi болған жет жылдың iшiнде ұлттық құраманың бас бапкерлiгi қызметiне бiр емес, төрт маман тағайындалды.
ЖЕҢГЕН ҰЖЫМ МИЛЛИОНЕР
Кеше Астана қаласындағы “Дәулет” спорт кешенiнде бокстан Қазақстан федерациясы кубогының финалдық сайы­сы өттi. Жартылай финалда Маңғыстау облысының боксшыларын жеңген Ақмола облысының құрамасы жүлдеге тiгiлген 25 миллион теңге үшiн Алматы облысының күрзi жұдырық жiгiттерiн ығыстырған Жамбыл облысының боксшыларына қарсы айқасты.