1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Қартаюға қарсы, яғни жасартатын, мәңгілік өмір сүруге мүмкіндік беретін – дәрі-дәрмектер ойлап табу керек. Міне, қазіргі ғалымдар әлемде осындай шаруалармен айналысып жатыр.
Қазақстан ғалымдармен кездесуінде айтқан ұсынысынан. 04.09.09
Автор: Н.Назарбаев, ҚР президенті
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №50 (16132) 23 маусым, бейсенбі 2016
Қазақ билiгiндегi шендiлер ерке баланың қолындағы ойыншық секiлдi. Қайсысын қайда қою – иесiнiң еркiнде. Қажетiне жаратып, қызықтай тұрам десе де, тозығы жеттiге санап, торкөз жәшiкке атып ұрам десе де, өзi бiледi. Бұл жолы салдырлата шашып жiберiп, қайта жинағанда “ойыншықтарының” саны түгел шықты. Тек кейбi­реуiнiң орны ауысып кеткенi ғана болмаса. Опыр-топыр ауысқан ақ жағалылардың алдында Нұр­лан Нығматуллин тұрғанын баса айтқан ләзiм. Ал­ға­шында бұл жаңалықты естi­ген жұрт бiршама уақыт аңтарылып қалды
Тарихшыларымыздың пiкiрiне сүйенсек, 1916 жылы үлкенi бар, кiшiсi бар, қазақ даласында 300-ге жуық көтерiлiс болыпты. Ресей патшасы II Николайдың 25 маусымдағы жарлығы(Орта Азия мен Қазақстандағы бұратана халықтардың 19 бен 41 жас аралығындағы ер-азаматтарын майданның қара жұмысына алу туралы жарлығы) қазақ халқының ашу-ызасын туғызып, көтерiлiстiң бiрiнен кейiн бiрiнiң тұтануына әкелiп соқты.
1916 жылғы ұлт-азаттық көтерiлiсiне – 100 жыл
 Қазақ жерiне көз тiгушi елдердiң көп болғаны тарихтан белгiлi. Солардың бiрi және iргелес орналасқаны – патшалы Ресей едi. Жерiмiзге баса-көктеп кiрiп, бекiнiстер сала бастады. Қазақтардың жерiн өз бiлгендерiнше билеп-төстедi. 1867 жылы “Қазақ жерi мемлекет меншiгiне алынсын” деген заң шығарды. Осы заңның негiзiнде қазақтың шұрайлы жерлерiне
“Қой көрмеген қуалап өлтiредi” деушi едi. Сол айтпақшы, өзi өмiрiнде мектепте ұстаздық етiп көрмеген, оқушы психологиясынан бейхабар “бас мұғалiм” ойыншығына айналған көгенкөздердiң сорын мықтап қайнатуға бiржола бет бұрған сыңайлы. Нақтырақ айтқанда, Е.Са­­ғадиев ендi елiмiздегi жалпы бiлiм беретiн мектептерде ай сайын тест түрiнде емтихан алып тұруға бекi­нiптi. “Тестi ай сайын емес, әр апта сайын алып тұрған дұрыс болар едi”, – дейдi тiптi
5 маусымдағы лаңкестiк шабуылдан 26 адам қайтыс болды. Жараланғандар саны – 41. 25 лаңкестiң алтауы түрмеде, қалғандары қақтығыс кезiнде өлтiрiлдi. Бiр мезгiлде қаланың үш жерiнде болған 25 лаңкестiң шабуылының салдарлары осындай. Содырлық әрекеттерден ендi ғана есiн жинаған Ақтөбеде құқық қорғау мен сот жүйесiнде кадрлық өзгерiстер басталды.
Қазақстан шенеунiктерiне ортақ қызық қасиет бар. Олар елдегi мәселелердi, түйткiлдердi тек әлем назар аударғанда ғана байқайды. Содан соң ғана жанұшыра белсендi жұмыс iстеген түр танытады. Әрине, елдiң сырт көз алдындағы беделiн ойлаған жақсы ғой. Бiрақ бедел құрғырды ол су болмай тұрып, қанға боял­май жатып ескерсе не етер едi? Iшкi мәселелердi шешуге енжар үкiмет “өзге елден ұят болмасын” дегенге келгенде ерекше белсенедi.

“Академик” отбасымен соттасып жүр” деген мақаланың дауға айналғаны, оның Алмалы аудандық №2 сотында және қалалық алқа сотында қалай қаралғаны көпшiлiкке аян. Ж.Зекейұлының мақалаға ешбiр қатысы жоқ адамдарды – өзiнiң қайын атасы А.Әбiлбектi және оқырман Қ.Мұқанұлын жауапкерлер санатына қосқаны мүлде қисынсыз болса да, судьялар шешiм шығарды. Ешбiр дәлелсiз-ақ ол екеуiн кiнәлi жасай салды

ТАСЫҒАН ӨЗЕНДЕРДIҢ ЗАРДАБЫ ҮЛКЕН
Апат айтып келмейдi. Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр өлкесiндегi қазақтар молынан мекен ететiн Алтай және Iле-Қазақ аймақтарында толассыз жауған нөсерден өзен тасып, тасқын судан бiрнеше ауданда адам өлiп, мал шығыны болды. Алтай аймағының Шiңгiл ауданында тұратын этникалық қазақ Қанатбек Байтоллаұлының “Азаттыққа” берген сұхбатына қарағанда, маусымның 17-18-i күндерi жауған жаңбыр Үлкен Шiңгiл өзенiндегi тоспаны бұзып

2016 жылдың 23 мамырында Nakanune.kz порталының редакторы әрi меншiк иесi Гузяль Байдалинованы   Алматы қаласының Алмалы аудандық соты бiр жыл 6 айға бас бостандығынан айырып, одан моральдық шығын ретiнде 20 миллион теңге өндiрiп алуға шешiм шығарған едi. Сот журналистi “Қазкоммерцбанкке” қатысты тапсырысты материалдар жазып, қаржы институтының iскерлiк беделiне нұқсан келтiрдi деп айыптаған.

СӘЛIМЖАН МЫРЗА АБДУЛЛА АҚСАҚАЛҒА ЖАҢА ҮЙ САЛЫП БЕРДI
“Жас Алаш” газетiнiң бас редакторы Рысбек Сәрсенбай­ұлымен бiрге биылғы қуғын-сүргiн құрбандары күнi Құлсарыға арнайы бардық. Мақсатымыз – алдымен осыдан тура 68 жыл бұрын “Жапонияның агентi, Иранның десанты” деген айыппен халық жауы атанып, “айыбын” Магаданда өтеген Абдулла қартпен бiрге өткендi еске алу әрi жаңа қонысына құтты болсын айту болатын.
Айта кету керек, Қосшағыл кенiшiнде оператор болып жүрген 22 жастағы жас жiгiт Абдулланы 1948 жылғы маусымның 6-сы күнi түнде НКВД жендеттерi алып кетедi. Бiр ай абақтыда ұсталып, этаппен айдауға кеткен ол Ресейдегi Магадан облысының Сусуманск ауданынан бiр-ақ шыққан. Сондағы
Қарағандылық адвокат Нұрхан Жұмабековтiң “Еуразия – 1” телеарнасына қарсы азаматтық шағымы осыдан бiрер күн бұрын Алматы қаласының Бостандық аудандық сотында қаралды. Сот шағымды қанағаттандырудан бас тартты. Естерiңiзде болса, Н.Жұ­мабековтiң бұл шағымына аталған телеарна жүргiзу­шiсi Аймира Шәукентаеваның жерге байланысты Қазақстанның әр аймағындағы қарсылық шараларына қатысқандарға “150 доллардан төленген” деген хабарламасы себепкер болған
Осы күнгі тарихшылар Исатай Тайманұлы көтерілісі туралы көп айта бермейді. Шын мәнінде, сол ХІХ ғасырдың 30-жылдарын­дағы Жәңгір ханға қарсы қанды көтеріліс жер мәселесінен келіп туындаған. Орыс тарихында қазақ шындығын айтып кеткен айтулы адамдар болған. Соның бірі – Орынбордың генерал-губернаторы В.А.Перовский. Ол 1852 жыл­дың 23 желтоқсанында Ресей үкіметінің Мемлекеттік мүлік министрі Киселевке хат жазыпты:
Өркениетті елдердегі өзге ұлт өкілдері бірнеше тіл білетіндіктерін мәртебе санаса, біздегі жаңа қазақтардың басым көпшілігі өз ана тілін білмейтіндіктерін мақ­таныш көреді.
 ***
Бастық болған қазақтың байымайтыны кемде-кем. Оған, әрине, қасында жүрген кедейлердің өздері кінәлі
Мацудо Йодзоу цемент құюшы болып жұмыс іс­тейтін. Бет-аузы ылғи сұп-сұр шаң боп жүреді. Тоқ­таусыз айналып тұрған бетон араластырғышқа ілесу үшін қолымен мұрнын да сүрте алмайды. Ол танауын қапқан тозаңнан жиренсе де, он бір сағаттық жұмысқа төзіп бағады. Бірде Мацудоның ауыр жұмыстан әлсіреген қолы цемент бөшкедегі кішкен­тай ағаш қобдишаға тиді.
«Бұл не?» деп, секем алып қалғанымен, қоб­ди­шаға аса мән бере қоймады. Ол

Бүкілхалықтық мерекеге ұласқан ақын тойынан қайтып келе жатырмыз. Аққу ұшып, қаз қонған қайран Қарасаз артта қалды. Таңғы шығы бейкүнә сәбидің көз жасындай мөл­тіл­деп Шалкөде қош-қош айтқандай. Елшенбүйрек бауыр басып елеңдеді, Хантәңірі бозбұйра ақ жаулықтай бұлттарымен қол бұлғады. Мәңгі мұзарттардың құж-құж жартастар қиясынан мүйізі кішігірім шаңы­рақ­тай құлжалар қылт ете қалатындай, намысты найзағайға жанып, жасы­ғанға жігер қосып, қайсар

Анда-санда дұға оқып, Алладан тілек тілемей­тін адам болушы ма еді?! Мен де сондай жанның бірімін. Әрине, біреуге жамандық тілеу – барып тұрған күнә. Бірақ күнә болса да, қолымды жайып, Алладан тілек тілеген кезімде: «Е,Алла, қазіргі Ғылым және білім министрі Ерлан Сағадиевті орнынан кетіре көр, орнынан кетуіне жәрдем бере көр! Е, Алла, құлым десең, осы тілегімді қабыл ете көр!

ҚОҒАЛЫДАҒЫ МЕКТЕПТІ ҚҰЛБАЕВ ЕМЕС, ҰЛАМАКӘДІРОВ САЛДЫРҒАН
Осыдан бірер апта бұрын Боралдай ауылдық округіне қарасты Қоғалы ауылында (Жамбыл облысы, Жуалы ауданы) соғыста хабарсыз кеткендер мен қайтыс болғандарды еске алып, ас берілді. Құран оқылып, жақсы әңгімелер айтылды. Бұл өнегелі істің басы-қасында жүрген де – Сәтбай Несіпбекұлы Қожамқұлов. Сәтбай ағамызға Құлбаев Сәрсенбек, Болысбаев Қуаныш, Жәйшібеков Ғабит деген азаматтар да көп көмектесіпті. Және әр үй 10 мың теңгеден шығарыпты.
– 1955-59 жылдарға дейін біздің ауыл Арыс өзенінің бойына тым жақын орналасқан екен. Шынында да ауасы таза, шөбі қалың, егістік суғаруға суы мол бұл жер мал өсіруге өте қолайлы болса керек. Бірақ жайшылықта моп-мо­мақан болып ағып жататын Арыс өзені сол жылдары көк­тем­де дүлей күш танытып, те­ле­гей-теңіз болып тасып, үй­лерді шайып, адамдарға қауіп-қатер төндіреді. Су тасқынынан қорыққан жұрттың алды көше бастайды.
Құрық-шұрық тесіліп жер қатпары,
Созағымда уран дәуірі басталды.
Уранға Одақ сотталғанды салушы ед,
Орнын басты бүгін Созақ жастары.
КӨРНЕКТІ ҚАЙРАТКЕРГЕ АРНАЛҒАН КӨРМЕ ОСЫЛАЙ АТАЛАДЫ
Ұлтымыздың аяулы ұлы Өзбекәлі Жәнібековтің «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-мұражайының құрылуына ұйытқы болғаны да баршаға аян. Міне, осы қорық-мұражайда 2009 жылы көрнекті қайраткердің өмірінен сыр шертетін «Өзбекәлі Жәнібеков – мемлекет және қоғам қайраткері» тақырыбында көрме өткізілген болатын.
Сонымен, тәуелсіз еліміздің 25 жыл ішінде қол жеткізген мемлекеттік тілдегі жалғыз телеарнасы – «Қазақстан» күйреп тынды. «Күйреп тынды» дейтінім, маңдайымызға басқан жалғыз телеарнамыздың 9 маусымнан бастап, үш күн қатарынан Мәскеудің орыс тілдегі «МузТВ премия 2016» концерттік жобасын қайта-қайта шолу жасап, тіпті тұтастай ұзақ-сонар көрсеткенін қайтерсіз! Таза орыс тілінде! Максим Галкин мен Ксения Собчак

Бүгiн тұңғыш қазақ комментаторы Сұлтанғали Қаратайұлының туған күнi. 1964 жылы “Қазақ радиосының” толқынынан берiлетiн спорттық бағдарламада алғаш рет қазақ тiлiнде комментаторлық еткен Сұлтан­ғали ақсақал “сол кез есiме түссе көзiме мөлтiлдеп жас келедi” дейдi. “Тоқсан минуттық спорттық хабардың басында екi жарым, соңында екi жарым минут, бас-аяғы бес минут қана уақыт бередi.

Естігенімді емес, көзіммен көрге­німді айтайын. Көршімнің қызы атағы жер жаратын әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің журналистика факультетін бітірген-ді. Оқуын бітірген бойда қызымыз аудан орталығынан 170 шақырым шалғай­дағы ауылға келін болып түсті. Барған жері – малды ауыл екен. Атасы да, енесі де бес уақыт намаздарын қаза қылмайтын, ауыздарынан Алланы тас­тамайтын жандар екен.

ЖАРЫСТЫ ЖАЛҒАСТЫРАДЫ
В тобында сынға түскен Ресей құрамасының жанкүйерлерi Еуропа чемпионатының алғашқы тартысынан-ақ жанжал шығарып, сайыстың шырқын бұзды. УЕФА Ресей футболшыларын жан­күйер­лерiнiң бассыздығы үшiн Еуропа чемпионатынан желкелеп шығарамыз дегендi де айтты. Францияға барғаннан-ақ жан­күйерлерiнiң жабайылығынан көзге шыққан сүйелдей болған Ресей құрамасы топтық кезеңнен аса алған жоқ. Тiптi соңғы тар­тыс­та Уыстай ғана халқы бар
«ЖЫҚСАҢ, ПӘТЕР БЕРЕМIЗ»
“Қазақстан барысы” республикалық жарысы биыл алтыншы рет ұйымдастырылады. 3 шiлдеде Астана қаласында өтетiн додаға 14 облыс пен Алматы, Астана қаласынан 32 балуан және былтырғы додада “Қазақстан барысы” атанған Бейбiт Ыстыбаев iрiктеусiз қатысуы тиiс едi. Биылғы додаға қатысатындардың арасында бiр емес төрт бiр­дей балуанымыздың қанынан мельдоний препараты табылыпты.