1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Үкімет қарапайым халықтың санасына ақшаны өздері тауып, өздері бөліп беретіндей амал-әрекетті сіңіруде. Бұқараның психологиясына «Үкіметтің ақшасы» дегенді құйып қойған. Жоғарыдағылар ақшаны аспаннан Құдай беріп жатқандай көреді. Осындай аса қолайлы идеологияны таңдап алған.
Автор: Ораз Жандосов
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №78 (16264 3 қазан, сейсенбі 2017
3 қазан 2017
«Жұрт бізге масыл ретінде қарайды...»

Cоңғы жылдары мүмкіндігі шектеулі балалардың саны көбейіп барады. Ресми деректерге сүйенсек, елде мұндай балалардың саны 150 мыңнан асқан. Мамандар бұл балалардың басым бөлігіне айрықша күтім қажеттігін айтады. Өкініштісі сол – мұндай сәбилердің көбі әлеуметтік, халықтық қолдаудың кемдігінен қоғамнан өз орындарын таба алмай жүр.
Әрине, ешбір ата-ана ауру баланы сұрап алмайды. Бірі туабітті арбаға таңылып жатса, кейбірі сап-сау болып дүниеге келгенімен, тағдырдың жазуымен мүгедек атанып жатады. Оған себеп болар жайттар көп: әлеуметтік жағдайдың төмендігі, оқыс оқиғалар мен жазатайым жайттар, жол-көлік оқиғалары, тағысын тағылар... Әртүрлі екпелер, бұрыс қабылдаған дәрілердің салдарынан, тіптен дәрігерлердің біліксіздігі мен салғырттығынан ауруға ұшырап, бесіктен белі шықпай жатып мүгедек атанып жатқан сәбилер де жоқ емес.
Осындай өкінішті жағдайға тап болған сәбидің бірі, елордалық бес жастағы Арнұр өздігінен жүріп-тұра алмайды.
Анасы Қымбаттың айтуынша, Арнұр жарық дүниеге келер сәтте миына қатты зақым келген. «Жолдасымыз екеуміз өзге ата-аналар сияқты Арнұрымыздың өмірге келуін асыға күттік. «Өскенде үлкен азамат болады» деп армандап, болашақтағы оқуына қаржы да жинай бастадық. Алда бақытты, алаңсыз өмір күтіп тұр, бақытты да бақуатты өмір сүреміз деп ойладық. Тіптен кейбір кездері дүниеге келер ұлымыздың артынан тағы екі бала ерсе ғой деп бір сәт қиялға берілетін едік. Осындай күндер боларына сендік. Болашақ аналар курстарына барып, дәріс тыңдап жүрдім. Амал не, біз ойлағандай болмады. Аяқастынан басымызға төнген қара бұлт барлығын бір мезетте ысырып тастады. Сенім артып, күнделікті тексеруден өтіп, қаралып, ақылын тыңдап жүрген дәрігерлердің салғырттығынан сәбиімізден айырылып қала жаздадық», – дейді Қымбат өткен күндерді еске алып.
Абырой болғанда, Құдай қолдап, тұла бойы тұңғыштары аман қалады. Алайда бұл қуаныш ұзаққа созылмайды. Арнұрды босандырып алған дәрігерлердің бірі «босану кезінде балаңыздың миына қатты зақым келген, өмір бойына мүгедек болып қалуы мүмкін» деп көңілсіз хабар айтып кетеді.
Бұл жағдай, әрине, жолдасы екеуіне қатты тиеді. Қиналады, жылайды. Құдайдан ұлдарының амандығын тілеп, талай түндерді ұйқысыз өткізіп жүрген кездер де болды. Бұл ауыр күндердің басы ғана еді. «Жұт – жеті ағайынды» демекші, жас отбасы онсыз да қиналып жүргені аздай, ұзамай қайын жұрты тиісе бастайды. Барлығына Қымбатты кінәлайды. Жолдасына да неше түрлі сөз айтып, «ауру бала туған әйелді қайтесің, таста!» деп араларын суытпақ болды. Обалы нешік, күйеуі Қымбатқа сүйеніш бола білді. «Барлығы да тағдырдың жазуы, Алланың сынағы» деп жұбата білді. Амал не, ол да жанында ұзақ жүре алмады. Көлік апатына түсіп, қаза табады.
– Маған, әрине, мұндай соққы мен қайғыны көтеру оңай болған жоқ. Бірақ қайтейін, балапаным үшін бәріне де көндім, көтердім, қарсы тұрдым. Көнбеске шара жоқ еді. Маған жылап, қайғырып, жатып қалуға болмайтынын түсіндім. Қайын жұртым ебін тауып, тірі кезінде жолдасымыз екеуміз тірнектеп жүріп қол жеткізген пәтерімізден де шығарып жіберді. Онысына да көндім. Өйткені жолдасымнан қалған жалғыз перзентімді өсіріп, аяққа тұрғызуым керек. Құдайға тәубе, балам қазір беске толды.
Дәрігерлер өз ісіне адал болғанда ұлымның тағдыры басқаша болар ма еді, кім білсін? Басында, әрине, ештеңеге ес жетпеді. Тірі қалғанына тәубе деген едік. Ешқайда шағымдана алмадық. Керек болса, перзентханадан арнайы анықтама қағаз да алмаппыз есіміз шығып жүріп... Соның зардабын әлі күнге дейін тартып келемін. Бүгінде ұлым екеуміз туыстарымның үйін паналап жүрміз. Сол туғандарым болмаса, жағдайымыз не болатынын бір Құдай біледі... Баламды қарау үшін жұмыстан шығып кетуге мәжбүр болдым. Содан бері тұрақты жұмыс істей алмадым. «Екі қолға – бір күрек» деп, еңбек етуге кішкентай ұлымның мүгедектігі қолбайлау. Ешкімге жалынбай, өз күнімді өзім көрер едім, әттең, балапанымның мүшкіл халінен қарға адым шыға алмай отырмын. Күнделікті тапсырыс жұмыстар, аудармалар жасап жан бағамыз. Қайырымды жандар жоқ емес, аз да болса бар, оларға разымын. Жағдайымызды естіп білгендер шама-шарықтарынша көмектесіп тұрады. Болса азын-аулақ ақшасын, болмаса киім-кешегін алып келеді дегендей...

Жыл басында баламды арнайы балабақшаға берген едім, алайда күн жылынып, қар ери бастағанда вирустық инфекция күшейіп, балабақшаға бара алмай үйде отырып қалдық. Сондағы ойым баламды балабақшаға беріп, жұмысқа шығу болатын. Бірнеше компания жұмысқа шақырған еді, бірақ баламды қарайтын ешкім болмағандықтан, жұмыстан бас тартуыма тура келді. Арнұр секілді ерекше балаларға айрықша күтім керек, күнделікті оңалту, емдеу процедураларын алу қажет. Алайда еліміздегі арнайы балабақшалардың мұндай жағдай жасауға мүмкіндіктері жоқ. Сол себепті балабақшадан тыс, қосымша ем-шараға апаруымызға тура келеді. Мұның барлығы қомақты қаржыны талап етеді. Балама күтуші жалдап, жұмысқа шыққым келген еді. Алайда, қазіргі жалақыны өздеріңіз білесіздер, ештеңеге жетпейді. Дәрісін алсақ, киімге, қажетті жабдыққа, азық-түлікке жетпей жатады.

Бұл жағдай, әрине, мен секілді ата-аналарға өте ауыр тиіп отыр. Көбісі азын-аулақ жәрдемақыға ғана жан бағып отыр. Біз өмір бойы жас болмаймыз, ертең кәрілік келеді, жұмыс істеп, ақша табуға мүмкіншілік бола бермейді. Тұрақты жұмысың болмаған соң зейнетақы қорында ақшаң да болмайды. Ол дегеніңіз – ертең зейнетақысыз қаласың деген сөз. Ойлаудың өзі қорқынышты. Сәл мүмкіндігі барлар жұмыс істеген болып жүр. Маған бірнеше рет жұмыстың реті шықты. Алайда балам ауырып қалды, күтім керек деп жиі сұрана алмайсың. Бала күтімі бойынша демалысқа қайта-қайта кім жібере береді? Бір күні шыдамай бастығың «жұмыстан кет» дейді емес пе? Қазіргі қымбатшылық заманда кімге кімнің мәселесі керек? Бар күнкөрісіміз – балама тағайындалған жәрдемақы. Өкінішке қарай, оны қайда жеткізеріңді білмейсің. Туыстарым мен қайырымды жандар болмаса не істер едік. Басында айтып өткенімдей, Рамазан айларында кәдімгідей қолымыз ұзарып, аузымыз аққа жарып қалады. Өткен наурыз айында да бір адам қой сойып әкеліп берді. Есімдерін атамай, көмек қолын созып жататын адамдар да жоқ емес. Оларға Алланың нұры жаусын!
Еуропада мүгедек балаларды асырап отырған отбасыларға заң жүзінде түрлі жеңілдіктер қарастырылған, соның бірі – жарты күндік жұмыс кестесі. Қалған жарты күнінде баласымен айналысуға уақыты болады, Өкінішке қарай, бізде мұндай мүмкіншілік жоқ. Шіркін, жоғарыда отырған депутат ағаларымыз осы мүмкіндігі шектеулі жандарды тәрбиелеп отырған отбасыларына икемді кесте бойынша жұмыс істеуге заң бойынша мүмкіндік туғызса ғой...
Біздің ерекше балаларымыздың ем алу мәселесі де қиын. Квота алудың қиындығын сөзбен айтып жеткізе алмаспыз. Өз басым төрт жыл жылап жүріп, министрлікке шағым жасау арқылы әзер алдым. Талай қиындықтардан өттік. Қол созымдай қалған кезде жолымызды бөгеген жандар да болды. Қаладағы №2 емхананың директоры «иә, алып берем» деп уәде беріп алып, ұлымды арқалап жүріп, қаланың барлық емханасын шарлап жүріп анализдерін тапсырып, дәл жатайын деп жатқанда «сізге квота жетпей қалды» деп мазақ қылып жылатқаны әлі есімнен кетпейді.
Дәтке қуат дейтініміз, жақында әкімдік тарапынан тегін оңалту орталығы ашылды, соған да тәубе. Бірақ оған Арнұр секілді балалардың барлығы бара алмайды. Өйткені заң бойынша бала тек бір орталыққа ғана бара алады. Яғни не арнайы балбақшаға бересің немесе арнайы оңалту орталығына ғана жолдама аласың. Екеуінің біріне ғана мүмкіндігіміз бар.
Біздің балаларға ем-домды үзбей күнделікті алып тұру қажет. Әйтпесе бұлшық еттері қатып қалады. Оңалту орталықтарына тоқсан сайын жатып, дәрігерлерге баламызды тексертіп, ем алуымыз керек. Өкінішке қарай, ондай мүмкіндік жоқ. Айлап, жылдап жүріп әрең квота аламыз.
Біздің балаларға арнайы ортопедиялық аяқкиім кию керек. Осыған байланысты кейде үкімет есебінен арнайы аяқкиімдер беріледі. Бірақ олар өте сапасыз. Емдік пайдасы жоқ, аяқты ұстап тұрмайды, түсіп қала береді. Сол себепті барлығын өзіміз сатып аламыз. Сал ауруына ұшыраған балаларға арналған мұндай аяқкиімдер Ресейде ғана шығарылады. Тапсырыс беріп сатып алуға мәжбүрміз, әрине, біз үшін ол өте қымбат, бір жазда киетін аяқкиімнің арзан дегенінің өзі 30 мың теңгеден жоғары тұрады. Айта берсем, біздің ерекше балаларға қатысты мәселе көп, бірақ, өкінішке қарай, ол мәселені ешкім көтергісі келмейді. Талай мәрте «Нұр Отан» партиясының өкілдерімен де кездесуге барғанбыз, әзірше еш мәселе шешілген жоқ. Дәрі-дәрмек бағасы да өте қымбат. Ешбір дәріханада мүгедек балаларға жеңілдік жоқ, бірен-саран тұмауға арналған дәрілер бар, оның өзінде дәріханаларда алайын десең жоқ болып шығады.
Елімізде сал ауруы толық зерттелмеген. Толықтай емдеуге болады деген деректерді естіп көңіліме үміт ұялайды кейде. Өкінішке қарай, әзірше емі табылмай отыр. Талай дәрігерге жолығып, ем алдық. Алайда адамның бәрі бірдей емес, «ұлың адам болмайды, несіне үміттеніп жүрсің?» деп жылатқан дәрігерлер де болды. Бәріне сабырмен қарап келемін. Біздің қоғам біз секілділерді қабылдағысы келмейді. Көздеріне күйік болып көрінеміз. Масыл ретінде қабылдайды. Ал іс жүзінде біз ешкімнің қазанына түсіп жатқан жоқпыз. Ешкімнің еншісіне таласып, несібесіне ортақтасып жатқан жоқпыз. Қоғамдық көлікке де еріккеннен отырмаймыз. Отырсақ ем-домға жету үшін отырамыз. Күнделікті таңертеңнен кешке дейін баламды құшақтап алып ем-домымен жүгіремін, өйткені балам үшін әр минут қымбат. Жұрт бізге біртүрлі қарап тұрады. Керек болса, «уақытымызды алдыңдар» деп автобустан түскенше жер-жебірімізге жететін кондукторлар да кездеседі. Өкінішке қарай, қоғам осындай мүгедектігі бар балаларды қабылдауға әлі дайын емес, құдды бір құбыжықтай көреді. Әрине, өз бастарына түспегесін түсінбейді ғой.

Былай қарасаң, билік тарапынан мүгедек жандардың игілігі үшін деп талай дүние жасалып жатқандай көрінеді. Алайда мүгедектерге қоғамның көзқарасы теріс болғандықтан, игілікті деген жұмыстар көз үшін, есеп үшін жасалатын сияқты боп қалады. Тіптен кейде мазақ үшін жасалғандай көрінеді. Себебі кей кездері мүгедектігіңді бетке басып, «біз оларға көмектестік» деп телеарналарда мақтанып тұрады. Менің бір түсінбейтінім, қоларбамен көтеріліп-түсе алмайтын пандустарды кім үшін, не үшін орнатады?!
Әрине, барлығы да бір Тәңірдің қолында емес пе?! Ұлымның толықтай сауығып кетпесе де, өзіне-өзі жауап бере алатын жағдайға жететініне сенемін. Ел қатарлы білім алып, адам болады, бұйыртса... Туабітті зақым алып арбаға таңылғандардың барлығы масыл болып жүрген жоқ. Небір жаңалық ойлап тауып, адамзат қоғамын алға сүйреп келе жатқандар бар. Керек болса, ұлы ғұлама атанып, тарихта өшпес із қалдырып жатқандары да бар. Ұлым да осындай азамат болады деп сенемін. Барлық ата-ана сияқты менің де тұла бойы тұңғышыма нағыз, лайықты өмір сыйлағым келеді. Мен де баламды ешкімнен кем көрмей, қатарынан қалдырмай өсіргім келеді. Алайда қысқа жіп күрмеуге келмей жатады. Мемлекетіміз жылдан-жылға дамып келеді, әлеуметтік жағдайымыз, мүмкін, әлі жақсы жаққа өзгерер деп үміт артамын. Өмірдегі бар арманым – осы балапанымның денсаулығын дұрыстап, аяққа тұрғызып, оған бақытты өмір сыйлау, – дейді қайсар ана.

Үкімет ерекше балаларды қорғау мен оқытуға жыл сайын күш салып келеді. Соңғы жылдары осы салаға қоғамдық ұйымдар да белсене атсалыса бастады. Дегенмен әлі де болса атқарылар шаруа шаш етектен. Мәселен, елімізде инклюзивті білім беретін педагогтарды даярлайтын арнайы институттардың жоқтығынан мүмкіндігі шектеулі жандарды оқытатын арнайы мамандар тапшы болып тұр. Ал бұл жағдай Арнұр мен оның анасы Қымбаттың ғана емес, ерекше күтімді қажет ететін он мыңдаған сәбидің ата-анасының қолын байлап, адымын тұсап отыр.

Үкі НҰРТАЙ
Астана

« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »
ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (0)
Пікіріңізді бөліскіңіз келсе:*
Жазылатын пікірдің көлемі 500 символдан аспауы керек
Аты-жөніңіз:*
E-Mail (сайтта жарияланбайды):
Мына код-сандарды енгізуіңізді сұраймыз:*
Жаңарту
* - жазылуы міндетті