Шымкент қаласының тұрғындары Қ.Тұрсынбеков пен Е.Югайдың арасында жер телiмi мен құрылысы бiтпеген өндiрiстiк-техникалық қоймаға байланысты шым-шытырық дау­дың өрбiгенiне биыл табаны күректей сегiз жыл толды. Бiресе Қ.Тұр­сын­бековпен, бiресе Шымкент қалалық жер ресурстары басқармасымен қайта-қайта соттасып, жеңiлiске ұшырап жүретiн Е.Югайдың былтыр­ғы тамыз айынан берi кенеттен асығы алшы тұра бастауы таңданарлық жайт. Арызданушы Қ.Тұрсын­беков­тiң сөзiне қарағанда, өткен жылы Оңтүстiк Қазақстан облыстық сотының төрағасы ауысқалы    тiрлiк­тiң бәрi өзгеше өзгерiп сала берген. Сонда қалай? Төраға ауысса төрелiк айту да өзгере ме? Кiм бiлсiн, бәлкiм, әдейi ұйымдастырылған тiрлiк емес, сәйкестiк шығар. Әйтеуiр, бұған дейiн бiрнеше дүркiн Қ.Тұрсынбеков пен жер ресурстары басқармасының пайдасына шешiлiп келген аудандық, қалалық соттың шешiмдерi, осы шешiмдердi қолдаған облыстық соттың азаматтық iстер жөнiндегi алқасы мен қадағалау алқасының қаулылары жарамсыз болып шыға келген. Облыстық соттың қадағалау алқасының қаулысымен Әл-Фараби аудандық сотының судьясы Ғ.Шайбекова iстердi бiрiк­тiрген түрде қайта қарап, сот шешi­мiмен Е.Югайдың жылдар бойы жоғалтып келген ұпайының бәрi лезде түгенделе қалды. Тiрлiктiң күтпеген жерден мүлдем керi бағытқа бұрылып бүйтiп күрт құбылғаны қалай? С.Дзюлиев төрағалық еткен облыстық соттың азаматтық iстер жөнiндегi алқасы 2008 жылдың 10 желтоқсанында қарсы жақтың апелляциялық шағымын қарағанда мұндай орынды сауалды төтесiнен қоюы қажет едi. Керiсiнше, Ғ.Шайбекованың шешi­мiн құлшына құптағандарын қабылданған қаулыдан байқадық. Ең бастысы, тоғыз жыл бойы «толғағы пiспей» әбден шиеленiскен мәселенi шешкенде басқасы басқа, дауы бiт­пеген жер телiмi мен құрылысы бiтпеген қойманың бұрынғы егесi «Темiржолмүлiктiң» өкiлдерiнiң, не одан кейiнгi заңды қожайыны Қ.Тұрсынбековтiң қатысуынсыз судья Ғ.Шайбекованың сот шешiмiн шығарғанына ерiксiз басымызды шайқадық. Әңгiме түсiнiктi болу үшiн әрiден бастайық. Әлқисса...

Қ.Тұрсынбеков 2001 жылдың қазан айында «Темiржолмүлiк» кәсiпорнының меншiгiндегi өндiрiс­тiк-техникалық қойманың бiтпеген құрылысын сатып алып, артынан сол кәсiпорын басшылығының келiсiмi­мен қойма орналасқан жер телiмiне пайдалануға құқық беретiн мемле­кеттiк актiнiң иесi атанады. Жер телiмi мен құрылысы бiтпеген қойманы заңға сәйкес тiркегенiн растайтын облыстық әдiлет департа­ментiнiң құжаты да қолында. Оған қоса жылжымайтын мүлiктi жария ету жөнiндегi комиссияның 2007 жылдың 16 тамызындағы №61740 шешiмiмен де жер телiмi мен қойманы заңдастырып қоюды ұмытпайды. Әкiм­дiктегi лауазымды адамдардардан бастап прокуратура, әдiлет басқармасы, салық басқармасы, мемле­кеттiк сәулет-құрылыс бақылау басқармасы, жер қатынастары басқармасы, жылжымайтын мүлiктердi тiркеу орталығы секiлдi өзге де құзырлы мекемелердiң жауапты басшыларынан құралатын осы комис­сия­ның құрамында рәсiмделе­тiн құжаттарды сүзгiден өткiзiп барып қолдарын қоятыны белгiлi. Осыншама деректер мен дәйектер «дәле­лiн таппай», өндiрiстiк-техникалық қойма да, сондағы жер телiмi де бүгiнде не «Темiржолмүлiк» кәсiп­орнының, не одан кейiнгi заңды қожа­йыны Қ.Тұр­сын­бековтiң еншiсiне бұйырмай тұр.

Құжатпен сөйлегендердiң жан­айқайы жаңғырық күйiнде қалып, есесiне Е.Югайдың сөзi құнды бол­ғанының құпиясы неде екенiн ептеп iшiмiз сезедi. «Құрылысты Югайдың өзi жүргiзген.

Тек құжатын рәсiмдеп үлгермеген. «Темiржолмүлiк» кәсiп­орны да, Қ.Тұрсынбеков те жер телiмi мен бiтпеген құрылыс өздерiне тиесiлi екенiн дәлелдей алмады. Дау туғызған жер телiмi­нiң құжаттарын да заң шеңбе­рiнде алғаш Югай рәсiмдеген­дiк­тен соның талап-тiлегi қанағаттандырылуы қа­жет». Судья Ғ.Шайбекова мен С.Дзюлиев төрағалық еткен облыстық соттың азаматтық iстер жөнiндегi алқасы Югайдың адвокаты, яғни қорғаушысы қойған осындай талаптарға толығымен көнiп, уәж­дерiне имандай сенге­нi нелiктен? Бәлкiм, Е. Югайдың корғаушысынан гөрi қолдаушысының шапағаты көбiрек тидi ме? Югай 2002 жылдың көкте­мiн­де даулы жерге мемлекеттiк актi алып үлгерген. Ал оның адвокаты «Қ.Тұрсынбе­ковтiң құрылысы бiтпеген қойманы сатып алғанын Югай 2006 жылдың ақпан айында бiр-ақ бiлген» деп ақталып кiмдi ақылды, кiмдi ақымақ санап отыр? Югайдың сөзiне құлақ асқан судьялар неге Қ.Тұрсынбеков пен «Темiржолмүлiк» кәсiпорны арасындағы бiтпеген құрылысқа байланысты жасалған 2001 жылдың қазан айындағы сату-сатып алу келiсiмшарты мен түзiлген қабылдау-өткiзу актiлерiн, даулы жерге Шымкент қаласы әкiмдi­гiнiң 2005 жылғы 14 қазандағы №3294 қаулысымен берiлген мемлекеттiк актiнi жарамсыз етуге ғана сот шешiмiн шығарумен шектелген? Сол «Темiржол­мүлiктiң» иелiгiне бiтпеген құрылысты өткiзген «Қазақстан темiр жолы» республикалық мемлекет­тiк кәсiпорнының бас директоры Абылай Мырзахметовтiң 2000 жылдың 9 ақпанындағы бұйрығын қайда қоямыз?   Алматы те­мiр жолының Шымкент бөлiм­ше­сiне өндiрiстiк-техникалық қойманы жобалау және құрылысын салу үшiн жер телiмiн бөлген Халық депутаттары Шымкент қалалық кеңесi атқару комите­тiнiң 1989 жылдың 6 маусымындағы №467 шешiмi күшiн жой­ғанда ғана Югайдың құрылысты өзi салғаны құжат жүзiнде заңдас­тырылмай ма? 1992 жылы «Қазжелдорпроект» институты «СМП-711» мекемесi жүргiзген осы құрылыстың сметалық-жобалау құжатын   дайындағаны та­ғы бар. Кезiнде комиссия мәжiлiсiнiң хаттамасы бойынша Е.Югайға жер телiмi ұсынылғанда мекен-жайы Нефтезавод­ская-2 деп нақты көрсетiлген. Осыған қарамастан Шымкент қалалық әкiмдiгiнiң қаулысымен ол бiтпеген құрылысы бар Нефтескладская көшесiндегi жер телiмiне мемлекеттiк акт алғаны тiптi түсiнiксiз. Оның жер телiмi мен Шымкент темiр жолына қарайтын жер телiмдерi бiр аралықта болғандықтан осы салаға қатысты басшылардың келiсiмi, жергiлiктi атқарушы билiктiң арнайы қаулысы, шешiмi керек. Мұндай қаулы, шешiм шықпастан оған нендей себеппен, қандай заңдылықтың негiзiнде өндiрiстiк базаны кеңейтуге, құрылыс салуға жер телiмi берiл­генi судья Ғ.Шайбекова үшiн бәрiбiр сияқты. Жер телiмiн алу­ға келiсiмi керек комиссия мүше­сi, темiр жолдың тiршiлiгi­мен шұғылданатын мекеме басшысы М.Акпаровтың қолы қо­йылмай түзетiле салғаны комиссияның шешiм әзiрлеуiне «еш­қандай кедергi келтiрмейдi» екен.

М.Әмiров төрағалық еткен облыстық соттың азаматтық iстер жөнiндегi алқасының 2007 жылдың 16 мамырында қабылдаған қаулысына сүйенсек, бiтпеген құрылысқа байланысты Қ.Тұр­сын­беков пен «Темiржолмүлiк» кәсiпорны арасындағы сату-сатып алу келiсiмшартына араласуға Е.Югайдың ешбiр қатысы жоқтығы қаулыда анық жазылған. Әуел баста-ақ, яғни 2005 жылдың 7 маусымында Шымкент қалалық сотының судьясы А.Чокморова шығарған шешiмде Югайдың өзгенiң иелiгiндегi бiтпеген құ­ры­лысты және жер телiмiн менiкi деп меншiктеп алу арқылы реттеген құжаттарының барлығы заңсыз екенi дәлелденiп қойған едi. Югай мемлекеттiк актi ал­ғанға дейiн жер телiмiнде құрылысы бiтпеген қойма тұрғанына Шымкент қаласының бас сәулет­шiсi Ж.Төлтаевтың жер инспекциясының бастығы С.Жансейi­тов­ке 2002 жылдың 11 қазанында жолдаған қызметтiк хаты айқын айғақ бола алатыны сот шешiмiн­де де көрсетiлген. «Жер туралы» заңның 37-бабына сәйкес құрылысы бiтпеген ғимарат пен оның орналасқан жер телiмiн бiр-бiрiнен бөлiп қарауға болмайды. Осылай бола тұра Югайдың сөзiн сөйлеген судья Шайбекова әрiптесi Чокморованың шешi­мiн жоққа шығарып, «даулы жер телiмiнiң құжаттарын заң шең­берiнде алғаш рәсiмде­ген Югай, жер телiмiнiң де, бiтпеген құрылыстың да қожайыны да сол» деуi қаншалықты заңды? Маусымда сот шешiмi­мен жарамсыз болып шығып, кү­шiн жойған құ­жат­тарын Югайдың түк болмағандай қазан айында жылжымайтын мүлiк орталығына тiркетiп, ал қараша айында заңсыздығы әшкереленген даулы жер телiмiн «АТФ Банкке» кепiлдiкке қойғаны нағыз заңбұзарлық қой.

Оңтүстiк Қазақстан облысы бойынша экономикалық қылмыс­қа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаментiнiң аға инспекторы, қаржы полициясының майоры Д.Жұмабаев жүр­гiз­ген тексерудiң барысында да даулы жер телiмi Е.Югайға бе­рiл­ген кезде «Темiржолмүлiк» еншiлес мемлекеттiк кәсiпор­нына тиесiлi әрi заң жүзiнде аяқталмаған құрылыс болғаны анықталған. Арнайы жер қорына ресми құқықтық актiлер негiзiнде алынбаған. Яғни, Е.Югайға жер телiмiне құқық беретiн құжаттарын дайындаған лауазымды тұлғалар тарапынан заң талаптары өрескел бұрмалан­ған. Шымкент қалалық жер қатынастары бөлiмiнiң қыз­мет­керi П.Бацунов қызметтiк өкiлеттiгiн асыра пайдаланып, даулы жер телiмiн Е.Югайға заңдастыру барысында жал­ған құжат дайындаған. 2001 жылдың 11 маусымында түзiл­ген жер телiмiн қарау және құрылыс алаңын таңдау актi­сi­не жер телiмiн бос деп жал­ған ақпар көрсеткен. Аумақтық қоршаған ортаны қорғау басқармасы П.Бацунов да­йындаған құжат бойынша жер телiмiн таңдау қорытындысын бекiте отырып, даулы жердiң құрылысы жоқ, көгалдандырылмаған деген жаңсақ ақпарға жүгiнген. Сонымен қатар П.Бацуновтың жер телiмiнiң шекарасын анықтау хаттамасына Шымкент темiр жолы тасымалдау бөлiмшесi­нiң бастығы Н.Желдiбаев қол қойды дегенi де жалған болып шыққан. Сөйтiп жинақ­тал­ған құжаттар негiзiнде Е.Югайдың даулы жер бо­йынша бос жер телiмiн жалға, содан кейiн сатып алғаны, әрi құрылысын жүргiзiп, қойманы салдым деген уәжi өз дәлелiн таппаған. Қаржы полициясы анықтаған осынау дәлел-дәйекпен судьялар санасып, әдiлдiк салтанат құрса, қанекей? Әй, бiрақ өштескен адамдардай бiр-бiрiнiң шешi­мiн шiмiрiкпестен жоққа шығару, күшiн жою жағынан «со­циалистiк жарысқа» түскен судьялар өзара түсiнiспей, тiл табыса алмай жатқанда көкейде үмiт пен күдiктiң оты қатар тұтанатыны түсiнiктi. Президент Назарбаев құқық қорғау органдары өзара алауыздыққа салынбай ауыз­бiршiлiкпен, ынтымақпен, бi­рiн-бiрi қолдап бiрлескен түрде жұмыс iстеулерi қажет­тiгiн нешеме мәрте қадап айт­­ты. Бәрiбiр «аққу көкке, шортан көлге, шаян шөлге тартқан» тiрлiк қайталанып жатыр. Әрине, әрқайсысы әр тарапқа тартатындай әр судьяның немесе әр құзырлы мекеменiң өз ыңғайына көне­тiн, пайдасына жарайтын жекеменшiк заңы бар дейсiз бе? Баршаға ор­тақ заң бiреу ғана. Өкiнiш­ке қарай, бүгiнде судья заңға емес, заң судьяға бағынатын болды. «Жас Алаш» газетiнiң облыстағы тiлiшiлер қосынын iздеп келiп, жанайқайын баспасөз арқылы   жеткiзудi өтiн­ген Шымкент қаласының тұр­ғыны Қалдыбай Тұрсынбеков­тiң ендiгi бар үкiлi үмiтi Жоғарғы соттың жаңадан тағайындалған төр­ағасы Мұсабек Әлiмбековте болып отыр. Жанайқайын елеусiз қалдырмайтынына үмiттенген ол әдiлдiктiң әлi-ақ салтанат құратынына сенiмдi.