1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
«Қазақ» деген мемлекет болмаған, «қазақта шекара болмаған» деген сыңар-езу дүниелер біз үшін өте-мөте қиын мәселе болып отыр. Бұл – сан ғасырлық тарихы бар халық үшін өте ауыр жала. Еліміз, жеріміз, шекарамыз болмаса, бұл жерге қайдан келдік? Бізге ұлан-ғайыр бұл даланы кім әкеліп берді? Бұл жердің өз иесі бар, аумағы бар. Оның иесі – қазақ.
Автор: Бекболат ТІЛЕУХАН
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №23 (16209)   18 наурыз, сенбі 2017
"МЫҢНАН БІР МЕЗЕТ" "Жас Алаштың" ғылыми-танымдық қосымшасы.
29 қараша 2011
Кiсiкиiк
ҚАР АДАМЫ ЖАЙЛЫ АҢЫЗДАР
Қар адамы туралы аңызға бергiсiз әңгiмелер әлемнiң түк­пiр‑түкпiрiнде таралған. “Қар адамын көрдiк” деушiлердiң сөзiне қарағанда, кiсiкиiк 2-4 метрлiк бойы бар, денесi еңгезердей әрi түк басқан, қолы ұзын, мойны қысқа, бет‑әлпетi қара түстi. Гималай, Қытай, Солтүстiк Америка, Авс­тралия, Африка, Индонезия, Бирма, Малайзия, Пәкiстан, Моңғолия, Кавказ бен Оңтүстiк Америка жерлерiнде “қар адамын кез­дестiрдiк” деген тұрғындар көп‑ақ. Алайда ғылым осы күнге дейiн “қар адамы бар, не жоқ ” деп кесiп айта алмайды. Себебi, оның бар екенiне дәлел бола алатын бас қаңқасы немесе сүйек қалдықтары жоқ. Ал бiрақ кiсiкиiктiң түгi мен iздерi бар. Дегенмен ғалымдар қар адамы
18 қазан 2011
МБМ ақпарат
23 ЖАСАР ҚЫЗ 60‑ТАҒЫ КЕМПIРГЕ АЙНАЛҒАН
Вьетнамның 23 жасар тұрғыны Нгуен Тхи Фуонг санаулы күннiң iшiнде 60‑тағы кемпiрге айналып шыға келген. Қалай дейсiз ғой? Бұл сұраққа бас қатырған дәрiгерлер бұған халықтық медицина кiнәлi деген тоқтамға келiптi. Нгуен Тхи Фуонг жастайынан аллергиямен ауырған. Осыдан үш жыл бұрын осы аурудың кесiрiнен оның денсаулығы күрт нашарлапты. Дәрiгерге барып қаралуға ақшасы жетпеген байғұс дәрi­ханадан бiр дәрiнi сатып ала сал­ған. “Дәрiнi бiр ай қабылдаған соң, денсаулығым жақсарғанымен, терiде бөртпелер қалып қойды. Сосын амалсыздан халық медицинасына жүгiнуге тура келдi. Бөртпелер жазылғанымен, терiм салбырап, әжiм түсе бастады”. Ендi алпыс жастағы кемпiрге айналған жас қыз көшеге бетперде киiп шығатын көрiнедi. “Бет, мо­йын, кеуде терiсiн әжiм басқан. Қарын терiсi тiптi салбырап кеткен, тап бiр бiрнеше бала тапқан әйелдiң iшi сияқты. Бiрақ қартаю iшкi ағзаға әсер етпеген. Шашым мен тiсiм әлi де жас қыздiкiндей”, – дейдi ол.  Фуонг пен оның күйеуiнiң ай­лық табысы небәрi 150 долларға әрең жететiн. Сондықтан оның дәрi­герге қаралуға мүмкiндiгi
18 қазан 2011
Еуропаны қақаған қыс басады

Британдық метеорологтар биыл Еуропада ерекше қатты суық қыс болады деп болжайды. Ұлыбританияның метеорологиялық қызметi теңiз ағындары мен теңiз температурасын зерттей келе осындай қорытынды жасапты. Сондай‑ақ ғалымдар кәрi құрлық мұз дәуiрiне ұқсас кезеңдi бастан кешедi деп есептейдi. Бұл қыстағы орташа температура әдеттегiден төмен болады деген сөз. Еуропа 300 жыл бұрын дәл осындай кезеңдi бастан кешiптi. Ал ендi бұл кезең кәрi құрлыққа неге қайта айналып соқты? Nature Geoscience ғылыми журналына шыққан мақала осы сұраққа жауап iздейдi. Ғалымдардың ойынша, бұған Күннiң ультракүлгiн сәулелерiндегi өзгерiстер себеп болуы мүмкiн.

18 қазан 2011
2020 жылы мұз дәуiрi қайта орнауы мүмкiн
Әлемдегi танымал астроном‑ғалымдардың болжамдарынан ат үркедi. Ғалымдардың айтуынша, қазiр Күннiң белсендiлiгi төмендеп жатыр. Күн өз белсендiлiгiнiң 11 жылдық кезеңiн айтарлықтай кеш бастаған. Сондықтан 2020 басталуы тиiс 25‑кезең тым кеш басталуы немесе тiптi басталмауы мүмкiн. Күндi зерттеп жүрген бiрнеше зерттеу тобы осындай тоқтамға келген. Бұған бiрқатар келеңсiз, кездейсоқ құбылыстар түрткi болуы ықтимал. Мәселен, Күннiң бетiндегi дақтар бiртiндеп жойылып барады. АҚШ‑тың ұлттық Күн обсерваториясының ғалымдары – Мэтью Пен мен Уильям Ливингстон Күндi 1990 жылдан берi зерттеп келедi.
18 қазан 2011
Су перiсi
Жаздың шiлiңгiр шiлдесiнде ауылға балалық шақта бiрге туып-өскен досым келдi. Қасыммен көптен берi көрiс­пегендiктен, оны үйге әкеп, қонақ қылып, мәре-сәре болдық. Ет асылды, табақ тартылды, әңгiме айтылды. Бұл кездерi жаздың аптап ыстығының бетi қайтпаған кезi. Ми қайнатар ыстыққа әрең шыдап жүрдiк. Әсiресе, сәскеде далаға шығу мүмкiн емес. Күннiң көзi қайтқан соң кешкiлiк Қасым екеумiз ауылды қыдырып кеттiк. Ескi көзтаныстар, бiрге оқыған жора-жолдастардың үйiне кiрiп шықтық. Қал-жағдай сұрасқан соң бiр топ жолдас жиналып, ауылдың шетiндегi көлдiң жағасына барып демалуды шештiк.
26 шілде 2011
МБМ ақпарат
ҚҰЛТЕМIР ҰСТАЗДЫ АЛМАСТЫРА МА?
Оңтүстiк Кореяның Тэгу қаласындағы бастауыш мектептердiң бiрiнде құлтемiр ұстаз сабақ берiп жүр. Ингки атты құлтемiр 4-сынып оқушыларына ағылшын тiлiн үйретедi. Құлтемiр-ұстаз ағылшынша ән салады, сөйлейдi. Артынша сыныптағы балалар да оның сөздерiн қайталайды. Алайда адам даусымен сөйлейтiн Ингкидi Филиппинде отырған ұстаз басқарады. Мұғалiм мониторға қарап отырып сабақ өткiзедi. Құлтемiрдiң басындағы сұйық кристалды панелiнен сол ұстаздың бет-жүзiн көруге болады. Бұндай әдiс бiр жағы балалардың пәнге қызығушылығын оятса, екiншi жағынан кәрiс үкiметiнiң басын қатырған мәселенi шешiптi. Оңтүстiк Кореяда ағылшын тiлiнен жақсы мамандар тапшы.
26 шілде 2011
Ғарышта 28 жыл болған адам
Осыдан 20 жыл бұрын әлемге адам сенгiсiз ақпарат тарады. 28 жыл бұрын АҚШ-тың ғарыш айлағынан көтерiлген зымыран iшiнде болған астронавт Чарльз Гинсон аман-есен жерге қайтып оралды. Ол мiнген “Джемини” ғарыш кемесiмен ұшырылудан кейiн 3 сағат 58 минут өткеннен кейiн байланыс мүлде жоғалған. Арнаулы радарлар да оның кемесiн ғарыш төрiнен тiмiскiлеп, таба алмаған. Сосын амалсыздан, Чарльз Гинсонды хабар-ошарсыз кеткендердiң сапына жатқызған да қойған. Бiрақ бұл ақпаратты АҚШ-тың NASA-сы растаудан бас тартқан.
26 шілде 2011
Алматыда жойқын дауылдар жалғаса бередi
Алматыда мамыр мен шiлде айларында қатты жел соғып, дауыл тұрды. Күштi дауыл қаладағы және таудың етегiндегi мыңдаған ағаштарды тамырымен жапырып кеттi. Мәселен, шiлде айында болған дауыл Медеуге апарар жолдағы 8 мыңға жуық ағашты түбiмен қопарып кеткен. Алайда ауа райын болжау орталығы таулы аймақтағы жасыл желектi жайпап өтiп, Алматыны алай-түлейге айналдырған дауыл, жаңбыр мен бұршақты қалыпты құбылыс деп есептейдi. Десек те “Табиғат” қозғалысының жетекшiсi, эколог Мэлс Елеусiзов дауылды қалыпты құбылысқа жатқызбайды. Экологтың айтуынша, Алматыда ағылып жүрген көлiктер, ағаштардың аздығы қаланы қатты қыздырып жiбердi. Соның салдарынан алай-түлей да­уыл ойнады. Әрi мұндай күштi дауылдар алдағы уақытта да жалғаса бермек.
14 маусым 2011
Ғалымдар ақ ойықты анықтады
Бұған дейiн ғылымда ғарышта қара ойықтың бар екенi белгiлi болса, ендi ғалымдар оған антипод ақ ойықты анықтапты.
Қара ойық – ғарыштағы гравитациялық тартылысы күштi кеңiстiк аумағы. Ондағы тартылыстың күштiлiгi сонша, ешбiр нәрсе, тiптi сәуле бұл ойықтан шыға алмайды. Қара ойықтағы денелер үшiн ғарыштық жылдамдық жарық жылдамдығынан да жоғары болса, ол денелер ойықтан шыға алар едi. Алайда жарық жылдамдығынан асатын жылдамдықтың болуы мүмкiн емес. Қара ойықтан дене түгiл, жарықтың да шықпайтыны сондықтан. Қара ойық қайда және неден пайда болатынына қатысты ғылымда түрлi болжам айтылған-ды. Ақыры ғалымдар қара ойық алып салмақты жұлдыз ядросының
14 маусым 2011
Түктiбай ата қобызының қасиетi

Отау құрғаныма төрт жыл өтсе де, құрсақ көтермедiм. Көмек сұрап бармаған дәрiгер қалмады. Қаланың ең беделдi деген емдеу орталықтарында қаралдым. Одан қайран болмаған соң таныстарым барып көр дегеннен кейiн бақсы-құшнаштарды жағаладым. Еш­қайсысынан қайран болмады. Бiр күнi ауылға диуана болып кеткен танысым келдi. Ол көптен берi әулие-әмбелердiң мазарларында түнеп, аруақтарға тәу етiп жүр дегендi естiгенмiн. Әлгi танысым бiр күнi бiздiң үйге тоқтады. Қал-жағдайымызды сұрасқан соң дас­тарқаннан дәм татуға шақырдым. Өткен-кеткендi еске түсiрiп, әр нәрсенiң басын шалып әңгiме айт­тық. Содан диуана ауылға не үшiн келгенiн баяндады

14 маусым 2011
МБМ АҚПАРАТ
АПТАП ЫСТЫҚ ҚАЛЫПТЫ ЖАҒДАЙҒА АЙНАЛМАҚ
Стэнфорд универстите­тiнiң климатологтары ғаламдық жылыну Жер бетiнiң ауа райын түбегейлi өзгертпек деген қорытындыға келiптi. Тiптi жазы сал­қын елдердiң өзi жарты ғасырдан кейiн қоңыр салқын күндермен жылап көрiсетiн көрiнедi. “Бұдан былай алдағы онжылдықтардың iшiнде орташа жаздық температура бiртiндеп жоғарылай бередi. Ендi бiр 20 жылдан кейiн Африканың тропиктiк аудандарында, Азия мен Латын Америкасында аптап ыстық қалыпты жағдайға айналады. Ми қайнататын ыстық Еуропа мен Солтүстiк Американы да айналып өтпейдi. 60 жылдан соң бұл құрлықтар да ыстық жаздан көз аша алмай қалады”
14 маусым 2011
Қара жолдың бойы қабiрстанға айналып кетпесе болғаны...
немесе көлiктiң аяқ астынан аударылып кетуiне не себеп?
Адамның өз қолымен жасап, қыруар қаржыға сатып алатын көлiгi өзiне жау болып тұр қазiр. Ресми мәлiметтерге сүйенсек, елiмiз тәуелсiздiк алғалы берi 300 мыңға жуық жол апаты тiркелiп, оның кесiрiнен 60 мыңнан аса адам өмiрiмен қоштасса, 350 мыңға жуығы ауыр жарақаттанған. Ал Бiрiккен Ұлттар Ұйымының де­ректерi жыл сайын жол-көлiк оқиғасынан әлемде 1 миллион 200 мың адам опат болып, 50 мил­лионға жуық адам түрлi жарақат алатынын көрсетедi. Бұдан 50 миллиард доллардан аса шығын келедi екен. Жамбыл облысында өткен жылы 172 жол апаты тiркелiптi. Соның салдарынан 162 адам көз жұмып, 223 кiсiнiң денсаулығына зақым келген.
26 сәуір 2011
АДАМЗАТ МАРСҚА 2035 ЖЫЛЫ ҰШАДЫ
Марсқа ұшу туралы әңгiмелер бұрыннан қозғалып жүр. Алайда ғалымдар жақын он жылдықта бұл ғаламшарға ұшу мүмкiн емес дейдi. Роскосмостың басшысы Анатолий Перминов та жақында осы тұжырымды растады. Оның айтуын­ша, адамзат Марсқа ұшуы үшiн кемiнде 25 жыл қажет. Сөйтiп, Марсқа 2035 жылы ғана жетуiмiз мүмкiн. “Қазiргi кезде қолда бар кеме және двигательдермен ұшу миға қонымсыз. Мұндай техникамен Марсқа бiр жарым жыл бойы ұшу керек. Қызыл ғаламшарға жету үшiн ядролық двигателi бар су жаңа кеме қажет”, – дейдi ол. Осы кеменi жасап шығара алсақ, адамзат Марсқа бiр айдың iшiнде ұшып жете алатын көрiнедi. 
26 сәуір 2011
Перiште
Әр пенденiң қиын сәтте қол ұшын созып демеу беретiн, тiптi өмiрiн құтқарып қалатын перiштесi болады. Менi де сондай да бiр тылсым күш ажал аузынан аман алып қалды. Ол кезде он жасар бала болатынмын. Әкем екеумiз жолға шықтық. Әкем қызметте болғандықтан, жеке жүргiзушiсi бар. Қаладан шығып, тасжолға жеткен соң жүргiзушi жылдамдыққа басты. Тасжолмен зулап, жүйткiп келемiз. Алдымыздағы мәшинелердi басып оздық. Қорыққаннан жүрегiм аузыма тығылды. Әкеме қарасам, бейқам. Тап бiр осындай жылдамдыққа үйренген адам тәрiздi ештеңе болмағандай отыр.
26 сәуір 2011
Перiлер ұрлаған Темiрбек

Жер жаннаты – Жетiсу өңiрi батырлар мен ақындар елi ғана емес, бақсылар мен емшiлердiң, сал-серiлердiң де мекенi болған. Ал ендi Темiрбек кiм? Халық: “Қарасуды терiс ағызатын, жын-перiлермен шайқасқа түсетiн, сүф деген демi тегiн кетпейтiн, кез келген сырқатты құлантаза жазатын емшi, көрiпкел әулие болған”, – деседi. Темiрбек жайлы ел аузындағы мына бiр қызық жайларға сенер-сенбесiмдi бiлмей жүргенiмде, жасы 90-ға келiп қалған, арғы-бергi әңгiмелердi көп бiлетiн шежiре қарт­тар Кемалбек пен Тұрғанбай ақсақалдардың Темiрбек жайлы әңгiмелерiн естiп қайран қалдым. Бұл кiсiлер – Темiрбектiң қасиет­терiн өз көзiмен көргендер.

беттер:«1 / 2 / 3 / 4 / 5 / 6 / 7 / 8 / 9 / 10 / 11 / 12 / 13»