1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Үкімет қарапайым халықтың санасына ақшаны өздері тауып, өздері бөліп беретіндей амал-әрекетті сіңіруде. Бұқараның психологиясына «Үкіметтің ақшасы» дегенді құйып қойған. Жоғарыдағылар ақшаны аспаннан Құдай беріп жатқандай көреді. Осындай аса қолайлы идеологияны таңдап алған.
Автор: Ораз Жандосов
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №3 (16189)   12 қаңтар, бейсенбі 2017
12 қаңтар 2017
Ұлтын сүйген ұлы тұлға

Бүгiн – халқымыздың ұлы перзенттерiнiң бiрi Дiнмұхамед Ахметұлы Қонаевтың туған күнi. “Көрнектi адамдар өз елiнiң не бағына, не сорына туады” деген көне мақал бар. Димаш Ахметұлы болса туған елiнiң бағына туған адам және бiздiң әрқайсымыз үшiн айрықша ыстық” деген екен кезiнде Iлияс Есенберлин.

Көзiнiң тiрiсiнде-ақ “Димаш аға!” деп күллi Алаш жұрты төбесiне көтере ұлықтаған Дiнмұхамед Ахметұлы – шын мәнiнде, қазақтың iргесiн нықтап, еңсесiн тiктеп, бүгiнгiдей қуатты мемлекетке айналдырып кеткен айтулы тұлға. Қазақстанның өнеркәсiптiк және шикiзаттық базасын, құрылыс инфраструктурасын, ғылым-бiлiмiн, мәдениетiн өркендетуге оның сiңiрген өлшеусiз еңбегiн ешкiм жоққа шығара алмайды. Сонымен қатар бiрегей тұлғаның баға жетпес кiсiлiк келбетi мен адами зор қасиеттерi де уақыт өткен сайын мейлiнше тұлғалана түсуде. Ол туралы бүкiл ел-жұрт жабылып, күнi-түнi шежiре шертсе де сағынышты сырдың түгесiлмесi анық. Замандастарының, көзкөрген зиялы қауым өкiлдерiнiң естелiктерiне жүгiне келе, бiз соны аңғардық. Мәселен, атақты Ыбырай Жақаев оны: “Жұрттың iшiнде пышақ айналмайды, Қонаевтың iшiнде ерттеулi ат айналып жүре бередi”, – деп дараласа, Олжас Сүлейменовтiң: “Үлкен мәдениеттiң, терең бiлiмнiң иесi Димаш Ахметұлы шығармашылық адамдарын қатты қадiрлейтiн және өзi де қадiрлi болатын. “Қонаев дәуiрiнен” бұрын да, кейiн де бiрде-бiр артист, суретшi, жазушы, сәулетшi өзiнiң халыққа қаншалық қажеттiлiгiн, өз бағасын, қадiр-қасиетiн сезiнген емес. Бiрде-бiр шығармашылық адамы мұқтаждық көрген емес”, – деп ағынан жарылғаны бар. Ал Ескендiр Хасанғалиев болса: “Димаш ағаның есте сақтау қабiлетi өте жақсы едi. Кез келген әннiң сөзiн жазған ақынды да, әнiн жазған композиторларды да “Мынау пәленшенiң әнi ғой”, – деп атын атап, түсiн түстеп отыратын”, – дейдi. Сондай-ақ, бiр жолы Мағжан Жұмабаевтың “Сүй, жан сәулем” деген өлеңiн түгелiмен жатқа айтып бергенде таңғалғанын жасыра алмай: “Димаш аға, сiздiң радиодан, теледидардан орысша сөйлегенiңiздi естiп, қазақ тiлiне шорқақтау деп ойлайтын едiк”, – дегенiн, ал Димекеңнiң: “Шырағым-ау, бiз Ахмет, Мағжандардың өлеңдерiмен өскен ұрпақ емеспiз бе?” – деп Алаш арыстарына деген сағынышын сездiргенiн айтады.

Аты аңызға айналған тұлғаның ерекше бiр қасиетi – қарапайымдылығы.
Еңбек жолын тау-кен-инженерi болып бастап, елағасы, яғни Қазақстан басшысы қызметiмен аяқтаған Димаш Ахметұлы зейнеттiк демалысқа шыққаннан кейiн өзiне жаңа визитка жасатса керек. Сөйтiп, оған аты-жөнiнен басқа, “тау-кен инженерi” деген жалғыз ауыз сөз жазғызған. Оны көрген жақындары: “Мұныңыз қалай? Докторлық дәрежеңiз бен академиктiк атағыңызды неге қосқызбадыңыз?” деп таңғала сұрайды. Сонда Димаш Ахметұлы: “Оның бәрi – өтпелi де кетпелi, ал “тау-кен инженерi” деген – өмiрлiк нәрсе” деп жауап берген көрiнедi. Сол сияқты, өмiрiнiң соңғы жылдарында жанында болған, жақын араласқан жазушы Серiк Әбдiрайымұлына да: “Мен бар болғаны тау-кен инженерiмiн. Өмiрiмнiң алтын дiңгегi осы” деп ағынан жарылған. Әрине, мұнда, бiр жағынан, қарапайымдылық, екiншi жағынан, нағыз кәсiпқой адамның өз мамандығына деген шынайы құрметi жатыр.
Қалай болғанда да, Дiнмұхамед Ахметұлын жақын бiлген, араласқан адамдардың барлығы ол туралы айтқанда ең әуелi кiсiлiгi мен кiшiлiгiн ерекше еске алады. Биiк мансап пен атақ-дәреже ешқашан Димекеңнiң басын айналдырып, өмiрде өзi бәрiнен жоғары қойған қарапайымдылық, адалдық, принципшiлдiк iспеттi ұстанымдарынан тандыра алмаған.
“Қонаев қазаққа құдай берген адам болды. Экономиканы бiлуi де, басқару тәсiлi де, адамгершiлiк қасиетi де – бәрi бiрiн-бiрi толықтырып, о кiсiнi ерекше қасиеттi етiп көрсететiн”, – деген екен бiр сұхбатында партия жүйесiнде талай жыл онымен қызметтес болған Кеңес Аухадиев.

Елу жыл ел тағдырына араласып, жауапты қызметтердi абыроймен атқарған Дiнмұхамед Ахметұлы көреген саясаткер ретiнде танылды. Көп нәрсенi Орталықтың кесiп-пiшiп отырғанына қарамастан, ұлт мүддесiне қатысты мәселеде ешкiмге есесiн жiбермеуге күш салды. Тың жерлердi игеру, Өзбекстанға өтiп кеткен қазақ аудандарын қайтару, Шардара өңiрiне атом электр станциясын салғызбау, Ерейментау топырағынан немiс автономиясын ашуға жол бермеу тәрiздi маңызы зор мәселелерде бiлiктi саясат ұстанып, асқан табандылық танытты. Замандастарының пiкiрiне жүгiнсек, Димекең Мәскеудiң елiмiздiң тағдырына қатысты әрбiр iс-әрекетiн алдын ала сезiп, бiлiп отырды және оны өз пайдасына шешуге тырысты. Бiлiктi басшылық нәтижесiнде сол жылдарда Қазақстан Республикасы Кеңес Одағы көлемiндегi 14-орыннан алдыңғы үштiктiң қатарына шықты. Одақ бойынша екiншi астықты алқапқа және көпсалалы өнеркәсiп аймағына айналды. Сөйтiп, елiмiздiң өндiрiстiк ауқымы он есеге өстi. Дамудың мұндай қарқыны басқа бiрде-бiр республикада болмағаны даусыз.
Ресми құжаттар бойынша, Д.Қонаев басшылық жасаған 1955 жылдан 1986 жылға дейiнгi аралықта республикада өнеркәсiп өндiрiсiнiң көлемi 8,9 есе, ауыл шаруашылығы 6,2 есе, құрылыс 8 есеге жуық өскен. 1959 жылы Қазақстанда 2 миллион 787 мың қазақ болса, 1987 жылы 7 миллионға жеттi. 1976-1986 жылдар аралығындағы 10 жыл iшiнде жүздеген елдi мекен, 68 жұмысшы поселкасы, 43 қала бой көтердi. 1916 жылы қазақ жерiнде 18 миллион 364 мың қой болған екен. Тек 1955 жылы ғана 17 миллионға жуықтаған. Ал 1986 жылы Қазақстанда қой 36 миллионнан, мүйiздi iрi қара 9 миллионнан асқан.
Д.Қонаев басқарған кезде елiмiзде құрылыс та қарқынды жүрдi. Мысалы, 1965 жылы 450 мың адам пәтер алған деген дерек бар. Тұрғын үйлермен қатар, кейiн Алматының сәнiне айналған ғимараттар – 25 қабатты “Қазақстан” қонақүйi, Республика сарайы, Оқушылар сарайы, М.Әуезов атындағы қазақ академиялық драма театры, Лермонтов атындағы орыс драма театры, Қазақ циркi, “Арасан” моншасы, Ұлттық кiтапхана, Ұлттық Ғылым академиясы ғимараттары бой көтердi.
“Алматы сейсмикалық қауiптi аймақта орналасқандықтан, қала халқының санын 1,5 миллионнан асырмау, жан-жағынан кiшкентай қалалар салу сол кездерден бастап айтыла бастады. Қаланың ластанбауын ойлап, оған үлкен машиналарды кiргiзбеу үшiн қаланың сыртынан айналма жол салдыруды бастап кеткен де – Димекең”, – дейдi К.Аухадиев. Ол кiсiнiң айтуынша, кезiнде “айналма шеңбер жолды тоқтата тұрып, алдымен метро салайық” деушiлер де болыпты. Оған Димекең: “Алматыдағы метро құрылысы еш жердегiге ұқсамайды. Оны бастасақ, дер кезiнде бөгелмей бiтiру керек. Әйтпесе қауiптi. Тау етегi болғандықтан, Алматыдағы жер асты топырағының байланысы нашар, бос”, – деп жауап қайтарған. Дегенмен, Алматыға метро салудың қажет екенiн Д.Ахметұлы жақсы түсiнген, оның қымбатқа түсетiнiн де бiлген. Соған қарамастан, Алматыда метро салуға СОКП ОК Саяси бюросының қаулысын шығартып, мұқият дайындық жұмыстарын жүргiзген, жоспарын, жобасын жасатқан. Бүкiл бекеттердiң орны, аты белгiленген. Сөйтiп, құрылысты бастап жатқанда өзi қызметтен шеттеп қалған.

Желтоқсан көтерiлiсiнен басталып, 90-жылдарға дейiн жалғасқан орынсыз қаралаулар мен байбаламдар Дiнмұхамед Ахметұлының елiн көркейтуге бағытталған ұзақ жылғы еңбегiн әп-сәтте желге ұшқандай еттi. Бiрақ үлкен жүректi азамат табиғатына тән сабырмен, кең мiнезбен бәрiне көндi, бәрiн көтердi. Еңбегiн бұлдап, ешкiмге кiнә артқан жоқ. Кеңес Аухадиевше айтсақ, “Көзi жұмылғанша “Қалың орманда тек биiк қарағайдың басын ғана жел шайқайды, халқыма өкпем жоқ” деуден танбай кеттi”. Яғни өз арының ақтығына сенiмi кәмiл болған ұлы тұлға әдiлеттiң түбi салтанат құрарын бiлдi және қателескен жоқ. Егер бүгiн қалың қазақ Димаш Ахметұлының кiсiлiк келбетiн, қайраткерлiгiн, тазалығын, әдiлдiгiн, басқа да толып жатқан iзгi қасиеттерiн жыр қылып айтудан танбай келе жатқан болса, оның бәрi – ұлтын шексiз сүйген және оған қалтқысыз қызмет еткен тұлғаны сағынғандығынан, ең бастысы, бағасын бiлгендiгiнен!..
 

Роза РАҚЫМҚЫЗЫ

« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »
ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (0)
Пікіріңізді бөліскіңіз келсе:*
Жазылатын пікірдің көлемі 500 символдан аспауы керек
Аты-жөніңіз:*
E-Mail (сайтта жарияланбайды):
Мына код-сандарды енгізуіңізді сұраймыз:*
Жаңарту
* - жазылуы міндетті
Осы тараудағы мақалалар