Өткен аптада Ереванда Ұжымдық қауiпсiздiк келiсiмшарты ұйымының бейресми жиыны болып өттi. Бұл жиынға Беларусь президентi А.Лукашенконың келу-келмеуi белгiсiз едi. Тiсқаққан сарапшылар Ресеймен арадағы ақпараттық соғыстан соң, әсiресе батьканы әбден масқаралаған фильмдерден кейiн Лукашенко Ереванға аттап баспайтын шығар дескен. Оның үстiне Ресей президентi Д.Медведев Беларусь президентiмен екiжақты кездесудi жоспарламаған-ды. Ақпараттық соғысты қыздырып жүрген ресейлiк бұқаралық ақпарат құралдары да Медведев Лукашенкомен кездесу түгiлi, әңгiмелеспейдi де деп гулеткен.
Белгiлi ғалым, академик Мұфтах Диаров Каспий теңiзiнiң қазақстандық секторындағы аса мол көмiрсутегi қорын игеру барысындағы болуы мүмкiн апаттарға ғылыми болжам жасайды. 2010 жылғы сәуiрдiң 23-iнде Мексика бұғазында мұнай төгiлдi. Әртүрлi ақпарат көзi 27000 тонна мұнай рәсуа болғанын айтады. Төгiлген мұнайды жинақтау iсiне 97 мың адам мен 670 кеме тартылған. Бұл оқиға бүкiл АҚШ халқын дүр сiлкiндiрдi. Еске түсiрсек, дәл осындай апатты жағдай бiзде де 1985 жылы маусымның 25-iнде болған едi. Академиктiң терең зерттеулер мен нақты сараптамаларға сүйенген бағамдары мұнайлы елдiң қаралы ертеңiнiң нақты көрiнiсi iспеттi.
«Жас Алаш» газетi белгiлi саясаткерлердiң, қоғам қайраткерлерi мен партия жетекшiлерiнiң басын қосып, дөңгелек үстел өткiздi. Оған «Азат» партиясының тең төрағасы Жармахан Тұяқбай, Коммунистiк партия жетекшiсi Ғазиз Алдамжаров, Қазақстанның халық жазушысы Қабдеш Жұмадiлов, белгiлi ақын, Мемлекеттiк сыйлықтың лауреаты Темiрхан Медетбек, «Мемлекеттiк тiл» қозғалысының төрағасы Мұхтар Шаханов, Қазақстан журналистер одағының жетекшiсi Сейiтқазы Матаев, «Әдiл сөз» халықаралық қорының төрайымы Тамара Калеева және «Жас қазақ үнi» газетiнiң бас редакторы Қазыбек Иса, «Свобода слова», «Жас Алаш» газетiнiң тiлшiлерi Мирас Нұрмұхамедов, Жанболат Мамай қатысты. Оқырман назарына осы жиында айтылған ой-пiкiрлердi ұсынамыз.
Қоғамдық пiкiрдiң қызу талқысына түскен «Ұлт көшбасшысы» туралы заң жобасы қабылданып, күшiне ендi. Президент Назарбаевтың баспасөзде мәлiмдеме жасап, одан «бас тартуына» қарамастан. Мемлекет басшысының пiкiрi БАҚ-та жариялана салысымен билiктiң «бұлбұлы» Ермұхамет Ертiсбаев «президент бұл заң жобасына вето қойған жоқ, одан түбегейлi бас тартпады, ал вето қойылмаған заң бiр айдан соң ресми баспасөзде жарияланып, ол күшiне енген болып саналады» деген едi. Шын мәнiнде солай болып шықты. «Елбасы ерледi», «президент дұрыс iстедi», «мемлекет басшысының көреген саясатының нәтижесi» деп бөркiн аспанға атқан билiкшiл топтар да, «масқарадан аман қалдық», «абыройымызды сақтадық» деген тоқтамға келген тәуелсiз сарапшылардың да айтқанын жоққа шығарды.
ЕЛ ТӘУЕЛСIЗДIГIНЕ ШОҢ ҚАТЕР ТӨНДIРЕДI
Мiне, тура екi айдан асып барады, теледидарды ашып қалсаң да, радионы басып қалсаң да, сол баяғы бiр әңгiме: «ұлт көшбасшысы...». Құдай-ау, Қазақ мемлекетi мен қазақ мемлекеттiлiгiнiң төрт құбыласы түгелденiп бiтiп, ендi күллi тiрлiгiмiз бен мақсатымыз, барша мұратымыз бен миятымыз осы «ұлт көшбасшысы» деген атауға тiрелiп тұрғандай-ақ, соншама желiккенiмiз қай қылғанымыз? Халыққа, ұлтқа, Қазақстанымызға ауадай қажеттi №1, №2, №3, №4, №5, №6, №7 мәселелердi көтерiп жатсақ бiр сәрi, егер маңыздылығы мен мәнiне қарай, салмағы мен құндылығына қарай нөмiрлесек, №950 болатын (бәлкiм №1050, тiптi №1150 болуы да!) қисынсыз, қиуасыз, беймезгiл әрi орынсыз
ОЛ НЕЛIКТЕН ТАСҚАРАСУДА ЖЕЛБIРЕДI? БҰЛ ҰЛТАРАЛЫҚ МӘСЕЛЕНI УШЫҚТЫРМАЙ МА?
Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Тасқарасу ауылында шу шықты. «24 сәуiр күнi ауыл тұрғыны Хамра Намановтың баласы үйлендi. Жастар серуенге шыққан кезде Адылжан Тохтахунов жеке көлiгiнде Шығыс Түркiстанның туын көтерiп, Жiбек жолы бойымен Рахат ауылының арасында жүрдi. Шығыс Түркiстанның туы, елтаңбасы ұйғыр ағайындардың киiмдерiнде, көлiктерiнде iлiнiп жүр. Тiптi, әнұранымыздың сөзi бұзылып, «Қазақстаным» дегеннiң орнына «Ұйғырстаным» дейтiн оқушылар бар. Қазақстан жерiнде неге мұндай бассыздыққа жол берiлуде?»
Қазақтың қаһарман ұлы, авиация генарал-майоры, үш мәрте КСРО Жоғары Кеңесiнiң депутаты болған, екi мәрте Кеңес Одағының Батыры, сондай-ақ, соғыста көрсеткен ерлiгi үшiн «Қызыл Ту», екi рет 1-шi және бiр рет 2-дәрежелi «Отан соғысы», «Қызыл Жұлдыз», «Ленин» «Александр Невский», 3-дәрежелi «Даңқ» және басқа да бiрнеше орден, медальдармен марапатталған, Ұлы Отан соғысында 305 жауынгерлiк ұшуды орындаған, 500 сағат өмiрiн аспанда өлiм мен өмiр арасында өткiзген, көзi тiрi кезiнде-ақ ерлiгi аңызға айналған Талғат Бигелдинов жеңiстiң 65 жылдық мерейтойында елеусiз қалды.
НЕМЕСЕ ҰЛТБЕЗЕРЛIКТI МЕМЛЕКЕТТIК САЯСАТТЫҢ ҚҰРАЛЫНА АЙНАЛДЫРУҒА БОЛА МА?
Мұхтар Мағауин былай деп жазады: «Мұндай қоңыр көз, қыр мұрын, шықшытты сары қазақтар қай ауылда болмасын ұшырасып қалар едi... Әйтсе де, негiзгi белгi – тiл. Менiң байқауымша, күнделiктi қолданыстағы әдепкi, негiзгi тiл адамның ұлттық кейпiне тiкелей әсер етпек. Өзiндiк артикуляция – бет-ауыздың сөз, дыбыс ерекшелiктерiне қарайлас қозғалысы – кiсiнiң түр-әлпетiн қалыптайтын сыпаттардың бiрi. Сондықтан да мен тумыстағы тiлiнен мүлде мақұрым, тек орысша ғана сөйлейтiн қазақтарды көбiне-көп сырттай, бiр қарағаннан-ақ танитын едiм. Олардың қалған қазақтан басқашарақ бiтiмi қапысыз аңдалатын».
МАРЧЕНКОНЫҢ ТҮПКI ОЙЫН ҚАЛАЙ ТҮСIНЕМIЗ?
Өткен аптада Ұлттық банктiң төрағасы Григорий Марченко Profinance.kz сайтында өткен онлайн конференцияда бiрқатар сұраққа жауап бердi. Онлайн конференцияда қойылған сұрақтардың денi бас банкир онсыз да үнемi жауап берiп жүрген, айта-айта әбден жауыр болған жайттар. Зейнетақы қорларының кемшiлiктерi қандай, қандай зейнетақы қорындасыз, дағдарыстың түбiне қашан жетемiз, оны қай уақытта еңсеремiз, теңге бағамы қандай болмақ дегендей. Жаңадан қабылданған қаржы секторын дағдарыстан кейiнгi даму тұжырымдамасына қатысты да бiрнеше сұрақ қойылыпты. Десек те Григорий Александрұлының шамына тиген сұрақтар да жоқ емес.