«Азған заман тап келсе,

Ер жiгiттен құн кетер,

Залым патша билесе

Қалың елдi жынды етер»

деген екен аузы дуалы аталарымыз. Өздерiнiң зымиян әрекеттерiн жүзеге асыруда қандай өтiрiктен де бас тартпайтын тоталитарлық билiк сан ғасырлар бойы «мың өлiп мың тiрiлген», сонда да басынан өткерген талай-талай нәубеттерден құрып кетпей, аттың жалы, атанның қомында көшпендi тiршiлiк кешiп жүрiп иеленген ұланғайыр жер мен суды ұрпағына аман жеткiзген халқымыздың өткен тарихын бүлк етпестен мансұқтап «1991 жылға дейiн қазiргi территориямызда бұрын ешқандай мемле­кет­тiк шекара деген болған емес» деп жариялады, сөйтiп бұдан бес жарым ғасырдай уақыт бұрын тiлi, дiлi, дiнi бiр рулардың бастарын қосып «ҚАЗАҚ» деген ұлтқа ұйыс­тырып, Қазақ мемлекетiн құрған Керей, Жәнiбек сұлтандардың, елiн жаудан қорғаған атақты батырларымыздың есiмдерiн айтқызбауға бар күш-жiгерiн жұмсады. Соның нәтижесi Астананың төрiнде ашыл­ған «Қазақ елi» монумент-кешенiн­де көрiнiс тапты. Қытай шебер­лерi­нiң коладан құйған мүсiндерi айдалаға тасталып, көзi тiрiсiнде Назар­ба­ев­қа ескерткiш орнатылды. Арсыз билiктiң бұл астамшылық әрекетi мем­ле­кетқұру­шы қазақ ұлтының ары мен намысын аяққа таптау едi. Соны түсiн­ген халық ашық наразылық бiлдiре алмаса да, астамшыл билiктiң бұл әреке­тiне iштей қарсы болды. Ел тарихын жоққа шығарудың бұдан артық қандай қарекетi болуы мүмкiн?

Елiнiң еркiндiгi мен тәуелсiздi­гiн жанын сала қорғаған еркiн ойлы азаматтарды халық ардақтап, озалдан «Алаштың азаматы» деп атаған. Ондай азаматтар қазақтың қанына сiңген жүзшiлдiк, рушылдық, пендешiлiктен оқ бойы жоғары тұрып, қазақ ұлтының бiрлiгiне қызмет еткен. Солардың бастауында әйгiлi Төле, Қазыбек, Әйтеке билер тұрса, қазақтың болмысын дәл тауып тани алған данышпан Абайды, арғы тарихқа бармай-ақ берi­ден айтсақ, кешегi кеңестiк Қазан төңкерiсiнен кейiн елiмiздiң егемен­дiгi мен тәуелсiздiгiн сақтап қалу үшiн Алаш автономиясын жариялаған Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Мiржақып Дулатов, Мұстафа Шоқай, Халел, Жанша Досмұхамедов, Мұхаметжан Тынышбаевтарды, тағы басқа да ардақтыларымызды хал­қымыз әлi ұмыта қойған жоқ. Бұлардың бәрi де халқының азаттығы үшiн құрбан болған арыстарымыз едi. Кеңес империясы аңғал да бейқам қазақты ақ пен қызылға бөлiп өзара қырқыстырып, елдi аштыққа ұрындырып, қырды. Қазақ ұлт ретiнде жойылып кету қаупiнде тұрды.

Құдай сақтап, алып империяның екi аяғы аспаннан келгеннен кейiн, қол жеткiзген тәуелсiздiгi­мiзге де мiне 20 жылға жуық уақыт өтiп отыр. Бiрақ құлдық санадан құтыла алмаған аңғал халқымыздың бейқамдығын өз мақсатына ұтымды пайдаланған сол кездегi билiк мемлекет басына келiп отырып алды. «Егемендiкке қол жет­кiздiк» деген 20 жылға таяу уақытта неден ұттық, неден ұтылдық?» деген сұраққа жауап iздеп көрсек, ұтқанымызды айтарға ештеңе таппаймыз. Ал ұтыл­ған тұсымызды қарасақ: тәртiп күйредi, кол­хоз, совхоз, мекеме орындары жабылып, елдi жұмыссыздық жайлады, мемлекеттiк меншiк – халық байлығы ұстағанның қолында, тiстегеннiң ауызында кетiп, талауға түстi. Анамыздай қастерлейтiн жерiмiз базарға сатылым­ға шығарылды. Тегiн бiлiм алу, дәрiгер­лiк жәрдем адырам қалды. Ешкiм ешнәрсеге жауап бермейтiн жүйе қалып­тас­ты. Өтiрiк айту, ұрлық жасау, жең ұшынан жалғас­қан парақорлық қалыпты жағдайға айналды. Бұл бүгiнгi билiктiң қол жеткiз­ген, қарапайым халықтың ұтылған тұсы екенiн ешкiм жоққа шығара алмайды. Елдегi ат төбелiн­дей ауқаттылар мен банктерде белшесi­нен қарызға батқан қарапайым халықтың аражiгi алшақтай түстi.

Халықтың мұңы мен зарын түгендеп, билiктiң шын болмысын әшкерелеп, марғау халықтың санасын ояту үшiн күресiп жүрген ұлтжанды азаматтарды санамаламай-ақ қоялық. Егемендiк ал­ғанымыздан бергi уақытта билiктi әшкерелеуге белсенiп күреске шығып, өзi де сол қызметi үшiн билiктiң ұйымдастыруымен өлтiрiлген арыстарымызды атар болсақ, ауызға Заманбек пен Алтынбек iлiнедi.

Кезiнде Назарбаевтың ең сенiмдi се­рiктерiнiң бiрi болған, халық сайлаған парламенттi таратып, мемлекеттiк төң­керiске пара-пар әрекет жасауға қатыс­қан бiрақ кейiннен прези­денттiң өз халқына қарсы жүргiз­ген әрекеттерiн көрiп, сезе келе оған деген сенiмiн жоғалтқан Алаштың арлы азаматы, «Билiктi жақтасам халық өледi, халықты жақтасам өзiм өлемiн. Халқым өлгенше өзiм өлейiн» деген тоқтамға келген Заманбек Нұркадiлов президентке: «Не күтiп отырсыз? Өз еркiңiзбен неге отставкаға кетпей­сiз?» – деп сұрақты төтесiнен қойып, төбесiнен жай түсiргендей қылды. «Халқыңыздан кешiрiм сұрасаңыз, сонда халық кешiредi», – деп кеңес бердi. Өзi де халқыннан кешiрiм сұрады. Бiрақ Назарбаев Заманбектiң айтқанын жауапсыз қалдырды. Мар­құм Заманбек өзi­нiң Назарбаевқа қарсы бұл әрекет­терiн билiктiң шынайы бет-бейнесiн халыққа жария етiп жүрген оппозиция белсең­дiлерiмен тiзе қоса бiрiгiп жүргiз­бей, негiзiнен жеке-дара жүргiздi. «Мен Назарбаевтың халыққа қарсы қылмыстық әрекет­те­рiн жайып салсам, халықтың өзi Назарбаевты тақтан кетiредi», – деп сендi, талай жерлерде мәлiмдеме жасап, билiктiң сұм­дыққа толы әрекеттерiн жария қылды да. Бiрақ құлдық санадан арыла қоймаған бұқара халық оны қолдап кете алмады. Президент те, оппозициядағы азаматтар да За­ман­бектi өз араларына тарта алмады. Ал Заманбектiң әрекет­терi­нен зәре-құты қалмай қорыққан билiк оның көзiн жойды, халықты «Ол өзiн-өзi (үш рет) атып өлтiр­ген» деген өтiрiкпен иландырды. «Саяқ жүрсең, таяқ жерсiң» деген халық даналығы осындайда айтылған шығар. Бұйы­ғы халық Заманбек өлiмiнiң ақиқа­тын анықтап жариялатуда билiкке ашық талап қойып, жiгер көрсете алмады, бiрақ билiктiң өтiрiгiне сенбедi. Халық бұл қылмысты билiктiң өзi ұйымдастырғанын бiлдi, жiгерi құм болып, жасып, үнсiз қалды. Заманбектiң жазықсыз төгiлген қаны билiктiң мойынында қалса да, есiл ердiң құны сұраусыз кеттi.

Мақаламыздың басында атап өткен Алтынбек кiм едi? Айтатынын кемеңгердей кеңiнен толғап, алысты шолып, нық айтатын, саясаттағы салмақты да, өткiр сөзi тиген жерiн семсердей тiлiп түсер, мемлекеттiң, тұтас елдiң, қоғамның мүддесiн бүгiнгi халықтың, келер ұрпақтың болашағы үшiн қараға да, ханға да күлбiлтесiз тiке айтатын Алаштың терең ойлы, сындарлы пiкiрлi, асыл арыстарының бiрi едi. Парасат-пайымы терең ойшыл айбынымен, ақиқатты алға тарт­қан жөнiмен жеткiзген аузы дуалы кемеңгерлiгiмен президенттiң өзiн санасуға мәжбүрлегенiн көзi қарақты азаматтар танып бiлген едi. 44 жасында билiктiң, ұлттық қауiп­сiздiк органы қарақшыларының қолынан шәhит кеткен қарымды қаламгер Алтынбек билiкте министр, қауiпсiздiк кеңесiнiң хатшысы, төтенше және өкiлеттi елшi қызметтерiн атқарды. 2003 жылы мемлекеттiк қызметтен өз еркiмен кетiп, саналы түрде оппозициялық қозғалысқа келдi. 2003 жылы Қа­зақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясының, кейiннен «Нағыз Ақжол» партиясының тең төрағаларының бiрi болып сайланды. Артына «Тәуелсiз елде тәумендi тұлғалар болмауы керек». « Таңдау жасар сәт туды» атты кiтаптары, сұхбаттары қалды. Саясаттану ғылымының докторы атанды. Алтынбектiң ғұлама ойшылдығын, iскерлiк қабiлетiн Назарбаетың өзi де мойындаған. 2004 жылғы парламент сайлауы өтер қарсаңда президент оппозициядағы Алтын­бектi шақырып алып оған: «Сайлауды дұрыстап өткiзуге көмектес», – деп өтiн­дi. Алтынбек: «Егер сайлауды заң талабына сай таза өткiзуге мүмкiн­дiк болатын болса, мен қарсы емеспiн. Бiрақ сайлау өткен жылдардағыдай бұрмалаушылықтармен өтетiн болса, мен қызметте қалмаймын», – деген талап қойып, мемле­кеттiк қызметке қайта келдi. Бiрақ сайлау өрескел бұрмалаушылықтармен өткеннен кейiн келесi күнi Алтынбек министрлiк қызметтi тастап, кететiнiн мәлiмдедi. Президентке берген уәдесiн орындамағанын бетiне басты.

Назарбаев Алтынбектiң халыққа деген ықыласын көрiп, одан қатты үрейлендi. Алтынбектiң келесi прези­денттiк сайлауларда өзiмен бәсекелес болу мүмкiндiгi­нен қорықты. Ақыры 2006 жылдың ақпан айының 11-i күнi Алтынбек екi серiгiмен бiрге жоқ болып кетiп, 13 ақпанда үшеуiнiң өлi денелерi Алматы қаласының маңынан табылды. Алтынбек пен оның екi серiгiнiң өлiмiне байланысты тергеу мен Талдықорғанда өткен соттың шешiмiне халық сенбедi. Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң қарақшылары жүзеге асырған бұл айуандық iстiң «негiзгi тапсырыс берушiсi ҚР Парла­ментi Сенатының аппарат жетекшiсi Ержан Өтембаев, оны жүзеге асырған құқық қорғау органының бұрынғы қызметкерi Рүстем Ибрагимов, Алтын­бектердi ұрлап әкеткендер ҰҚК-нiң «Арыстан» арнайы бөлiмiнiң 5 қызмет­керi» деген қорытынды жасап, аталған қылмыскерлер әртүрлi жазаға кесiлдi. Сотты қадағаландар сот тергеуiнде заңсыздықтар мен күмәндi жағдайлардың көп болғанын жариялап жатты. Соттың шешiмiне Алтын­бек­тiң туыстары, қоғамдық ұйымдардың өкiлдерi, оппозициялық партия басшылары риза еместiгiн бiлдiрдi. Қазiргi билiк тұрған кезде бұл күмәндi қазалардың шындығы ашылмайтыны анық күйiнде қалып отыр.