ХХІ ғасыр – ақпарат ға­сы­ры. «Ақпараттық майдан» ғасыры десек те болады. Нағыз «ақпарат кiмнiң қолында болса, әлемдiк билiк те соның қолында» заманының өзi. БАҚ-тың қоғамға ықпалы күштi идеологиялық құрал екенiн де ұмытпауымыз керек. Сондықтан, тә­уелсiз мемлекет үшiн ақпараттық қауiпсiздiктiң қаншалықты маңызды екенi айт­паса да түсi­нiктi. Мұны есiн жиып, етегiн жауып, орыстық мүддеден арылып, ұлттық мүддеге бет бұрған посткеңестiк елдердiң көбi түсiнiп те үлгердi. Мәселен, Белоруссия жақында ғана барлық шетелден келетiн БАҚ-ты қатаң бақылап, беларусь ұлтының мүддесiне титтей де болсын нұқсан келтiретiн БАҚ-қа тыйым салатын заң қа­былдады. Тәжiк президентi Эма­моли Рахмонов болса, тә­жiк тiлiнiң мемлекеттiк дәре­женi иеленуiнiң 20 жылдығына орай орыс тiлiнiң «ұлтаралық қатынас статусын» жоятын заң шығарды. Ал Ресей прези­дентi Медведев өткен жылдың желтоқсан айында өткен журна­лис­термен кездесуiнде Ресей аумағында тарайтын БАҚ-тың 80 пайызы орыс тiлiнде екенiн зор мақтанышпен айтып, бұл тәуелсiздiктiң алғашқы нысаны екенiн мәлiмдедi. Ол бұдан былай Ресей аумағындағы ғана емес, бүкiл ТМД аумағында тарайтын орыстiлдi баспасөзге қолынан келетiн көмегiн аямайтынын айтып ағынан жарылды. Мұнысы қазаққа, не қырғызға жаны ашығандықтан емес, әрине. ТМД аумағында орыс тiлiнiң, орыс ұлтының ықпалын сақтап қалу үшiн айтылған ұсыныс. Осы жиында В.Медведев Ресейдi толықтай тәуелсiз ел деп бағалайтынын жеткiздi. Оның айтуынша, ел аумағында тарайтын БАҚ-тың 80 пайызы мемлекеттiк тiлден асатын елдi ғана толықтай егемендi деп бағалауға болады. Ол межеге жетпеген елдiң тәуелсiздiгi күмәндi, бұлыңғыр, мойындалмайды да. Ал бiздiң президент Медведев сияқты, «80 пайыз БАҚ қазақ тiлiнде, сондықтан бiз тәуелсiз елмiз» деп ауыз толтыра мақтана алмасы анық. Әрине, олай iстей алмайды, алты пайыз қа­зақ­тiлдi баспасөзбен қалай мақтансын?! Баспасөздегi қазақ тiлiнiң үлес салмағы ең болмағанда 50 пайызға жетпей тұрып, қалай егемендi елмiз деп кеуде қағамыз?! Ақпараттық тәуел­сiздiк болмай – ұлттық мүдде қорғалмасы анық. Ресейден келетiн ақпарат құралдарының сол елдiң саясатын насихаттап, қазақтың қанына орысшылдықты сiңiрiп жатқаны айтпаса да түсiнiктi. Әр елдiң өзiнiң ұлттық, мемлекеттiк мүддесi бар. Ол бас­қа елдiң мүддесiмен үйлес­пей­дi. Сондықтан, ақпараттық қауiпсiздiк уақыттың, заманның талабы. Оны түсiнбеген билiк тәуелсiз­дiктi құрдымға жетелерi анық. Әлемнiң өрке­ниет­тi елдерiнiң барлығы да осы қағиданы берiк ұстанады. Ел аумағында тарайтын шетелдiк БАҚ-ты мемлекет тұрғысынан бақылап, оның үлес салмағын 20 пайыздан асырмайды. Әйт­песе, мемлекеттiң қорғаныш қасиетiне нұқсан келетiнiн олар жақсы түсiнедi. Оны түсiнбей, өзiмiздiң ақпараттық кеңiстiктi ресейлiк баспасөзге берiп қоюы­мыз мемлекеттiгiмiзге, тәуелсiз­дiгiмiзге үлкен қауiп. Осыдан кейiн неге Қазақстан Ресейдiң ықпалынан шыға алмай отыр, неге осы қазақ орысшыл деп таңдануымыздың да еш ретi жоқ. Осыған қарап, бiз осы тә­уелсiз Қазақ елiнде өмiр сүрiп жатырмыз ба, жоқ әлде әлi де Ре­сейдiң боданынан шыға алмай жүмiз бе деген ойда қаласыз.

 

Қазақ көрермендерi Ресейдiң ғана емес, Өзбекстанның да ақпарат құралдарының ықпалында. Елiмiздiң оңтүстiк өңi­рiнiң тұрғындары көршiлес Өзбекстанның ақпараттық ке­ңiс­тiктi кеңiнен жаулап алғандығынан үлкен қауiп көредi. Олардың айтуынша, Өзбекстанмен шекаралас Сарыағаш, Қазығұрт, Мақтаарал аудандарында отандық арналардың бiрде-бiрi көрсетпейдi. Есесiне, қызылды-жасылды өзбек мәде­ниетiн насихаттаушы Өзбекстан арналары күнi-түнi халық көңiлiн көтеруде. «Көк жә­шiк»арқылы қанына өзге ұлт мәдениетi сiңген қазақ баласынан ұлтқа деген жанашырлықты, патриоттықты қайдан күте­мiз?

Оны талап етуге қандай құқығымыз қалады?! Ал көршi ел қапы қалып жатқан жоқ. Оң­түстiктiң ақпараттық кеңiстiгiн толықтай жаулап алған десек те болады. Олардың бағдарламаларының бiздiң отандық өнiмдерден әлдеқайда тартымды әрi сапалы екенiн де мойындауға тиiспiз. Қазiргi таңда бұл өңiрде Өзбекстанның УзТВ-1, УзТВ-2, Марказ Тв, Яшлар, Спорт Узбекистон, Тошкент ТВ сынды арналары емiн-еркiн көрсетiледi. Жергiлiктi тұрғындардың айтуынша, күндiз-түнi өзбек арналарын тамашалайтын қазақ балаларының арасында президентiмiз Ислам Кәрiмов деп ойлайтындары да бар. Оған таң­ғалудың да ретi жоқ шығар.

 

Қазақ тiлiн дамыту үшiн талай ақша бөлiндi. Бiрақ, нәтиже жоқ. Сондықтан, қазақ тiлiн, ұлттық мүдденi көксейтiн қазақ баспа­сөзiн дамыту үшiн ең әуелi билiк басындағыларды қазақыландыру қажет. Мемлекеттiк қызмет атқаратын адам мiндеттi түрде қазақ тiлiн бiлуге мiндеттi деген заң керек. Билiк басындағылар қазақша сөйлеп, қазақша ойламай қазақ тiлiнiң жағдайы өзгерiп, қазақ баспасөзiнiң бағы жанбайды. Мемлекеттiк тiлдi менсiнбейтiн шенеунiктер, қазақтiлдi баспасөздi оқымайды, қолына да алмайды. Ал шын мәнiнде қазақтың ұлттық мүддесiн, Алаш жұртының неден тарығып жүргенiн қазақ басылымдары ғана жазады. Қазақтың жоғын жоқтайтын да солар. Оны оқымаған шенеунiктер қазақтың жанын түсiнбейдi, сондықтан, ұлттық маңызы бар шешiмдердi де атүстi қабылдайды. Ал орыстiлдi басылымдар даурықпа шуды, бiр күндiк сенсацияны ғана ойлайды. Қазақтың мүддесiн қорғай бер­мейдi. Көп ретте қазақтiлдi басылым мен орыстiлдi басылымдардың қандай да бiр оқиғаға байланысты берген бағасы да екi түрлi болып шығады. Олардың көздеген мүд­делерi екi түрлi екенi де айқын байқалады. Ашып айтсақ, орыс­тiлдi басылымдар қазақтың «жоғын» жоқтамайды, елдiк, Отандық тақырыптарды көтеруге құлықсыз. Оларға таза орыстық мүдденi көксеген, көршi ел саясатын насихаттаушы алты мыңға жуық Ресей басылымдарын тағы қосыңыз. Ал, оларға шектеу қоятын тiрi пенде көрiнбейдi. Ақорда болса, керiсiнше шындықты айтып, қазақтың мүддесiн көксеп жүрген бiрдi-екiлi басылымның бағын өз қолымен байлап, олардың халық арасында таралуына бөгет жасауда. Қазақстанның шет аймақтарында президенттiң «сындарлы» саясатын насихаттаушы «Хабар» мен «Қазақстан» арналарынан өзге отандық телеарналар көрсетпейдi. Әкiм-қараға жоғарыдан тапсырма беру арқылы сол арналардың жазбаша нұсқасы – «Егемен Қазақстан» газетiнiң таралымын арттырып, өзге басылымдардың таралуына мүмкiндiк бермейдi. Шектеу қояды. Ал «Хабардың» жырынан шаршаған бұқара, «Егемен Қазақстанды» ашқысы да келмейдi. Оқымайды да. Осындай жағдайда, қазақ баспасөзiнiң бағы қайдан жансын?! Беделi қайдан артсын?! Мәселен, 2009 жылдың қаңтар айында Солтүстiк Қазақстан облысы бойынша «Егемен Қазақстан» газетiнiң таралымы 5400-ге жеткен. Ал «Жас Алаш» – 60, «Жас Қазақ» – 32, «Түркiстан» –17 данамен ғана тараған. Ал бұл шенеунiктер тарапынан қолдан жасалып отырған көрсеткiш. Олар қазақтың оянуынан сескенедi. Қазақтың ұлттық мүдденi талап етуiнен қорқады. Сол үшiн де тәуелсiз қазақ тiлдi БАҚ-тың бағының жануына мүмкiндiк бермей отыр. Оған қолдау көрсеткiсi де келмейдi. Сол Солтүстiк өңiрдiң өзiнде таралатын 14 телеарнаның 12-сi орыс тiлiнде, 2-i ғана қазақ тiлiнде екен. Бұл нағыз масқара! Бұлай жалғаса беретiн болса, кiмнiң жетегiнде кеткенiмiздi бiлмей де қаламыз. Орыс пен өзбектi былай қойып, ендi елiмiздiң отандық ақпарат кеңiстiгiне Қытай ауыз салмасына кiм кепiл? Олардың пос­ткеңестiк елдер аумағында медихолдинг құру жоспарының астарында қандай саясаттың жатқаны айтпаса да түсiнiктi. Ал, Ресей мен Өзбекстанды талтаңдатып қойған қазақ билiгi, Қытайға шектеу қояды дегенге сену қиын.