1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
  “Шымбұлақ” тау шаңғысы курортының 25% Н.Назарбаевтың меншiгiнде. Мәселен, Болат Назарбаев “Шымбұлақта” екi үйi болғанын қалады. Мұнымен курорт басшысы Сергей Гитолов келiс­пептi. Сонда оның басына тапаншасын тақаған президент­тiң iнiсi: “Қазiр сенi жайратып салу маған түкке тұрмайды. Бұл үшiн маған ештеңе болмайды“ деген.  “Шымбұлақтағы” үйлердің иелері: Н. Назарбаев, Б. Назарбаев,  Д. Назарбаева, Ә. Назарбаева, Т. Құлыбаев, К. Мәсімов, И. Тасмағамбетов, Қ.Саудабаев, Н. Әбіқаев, А. Шабдарбаев, Б. Мұхамеджанов, Н. Сұбханбердин, Т. Досмұхамбетов, Б.  Өтемұратов, С. Қалмырзаев, А. Есімов, Д. Ахметов, А. Машкевич, П. Шодиев, Ә. Ибрагимов, С. Гиталов, Ә.Арғынғазин, А. Клебанов, В. Храпунов.
Автор: Виктор Храпунов, Алматы қаласының бұрынғы әкімі. “Республика” газетi. 03.10.2011ж.
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №29 (16215) 13 сәуір, бейсенбі 2017
13 сәуір 2017
Латынға көшу мемлекеттік тілдің мәселесін шеше ме?

Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы мемлекеттік басылым «Егемен Қазақстанда» жарияланды. Үндеу сипатты мақалада латын әліпбиіне көшу де сөз болып: «2025 жылға қарай ісқағаздарын, мерзімді баспасөзді, оқулықтарды – бәрін де латын әліпбиімен басып шығара бастауға тиіспіз. Ол кезең де таяп қалды, сондықтан біз уақыт ұттырмай бұл жұмысты осы бастан қолға алуымыз керек. Біз осынау ауқымды жұмысты бастауға қажетті дайындық жұмыстарына қазірден кірісеміз. Үкімет қазақ тілін латын әліпбиіне көшірудің нақты кестесін жасауы керек», – делінген.
2011 жылы латын әліпбиіне көшу қызу талқыланып, үлкен дауға ұласқаны оқырманның есінде болар. Кейінгі бірер жылдың бедерінде ғана әліпби мәселесі тыншып, көмескіленген еді. Енді, міне, кезекті рет латынға көшу жайы қозғалып, ол тағы да ел ішінде талқыға түсіп жатыр.
Латынға көшуді билік қазақ қоғамымен арадағы кезекті ойын үшін көтеріп отыр ма, әлде шынымен кешегі советтің отарлық санасынан, бүгінгі Ресейдің зор ықпалынан құтылудың жалғыз жолы есепті көріп отыр ма – оны уақыт көрсетер. Бұл жерде биліктің анық бірнеше ойы бар. Ол – күрделеніп, шешуі мүмкін емес дәрежеге жеткен қазақ тілінің мәселесін бірден шешіп, қазақтың – халықтың басым көпшілігінің қолдауына ие болу. Алайда екі тілдік лагерьге бөлінген қоғамның екінші тарабының мұндай бастамаға қалай қарайтыны тағы белгісіз. Тіл арқылы қоғамды екіге бөлген билік енді екі жақты біртұтас етуге талпынғысы келетін ниетін байқатады. Бірақ ол қаншалықты жүзеге асады? Жалпы, Қазақстандағы тіл мәселесі тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында, яғни проблема соншалықты тереңдемей, Ресейдің ықпалы бүгінгідей зораймаған шақта шешімін табуы тиіс еді. Бірақ ондай қадамға биліктің ерік-жігері жетпеді. Сөйтіп, уақыттан ұтылды. Енді өткеннің орнын латынға көшумен толтырғысы келеді. Ал латын қоғамдағы тілдік мәселені шеше ме? Өйткені латынға көшудің саяси-экономикалық һәм қоғамдық астары көптің қолдауына ие болғанымен, кириллицада жазылған мәдени-әдеби, рухани аса зор мұрадан латынша ғана оқумен өсетін ұрпақ ажырап қалмай ма деген үлкен сұрақ бар. Шынымен, көп уақыт пен мол қаражатты талап ететін ол жұмысты кім істейді?
Егер тарихи, мәдени және рухани мұрасынан қол үзген ұрпақ өсіп шықса, оның обалы кімге? Нағыз тамырынан ажыраған ұрпақ сол болмай ма? Осындай күрделі мәселені де қаперден шығармау керек.
Қоғамның латынға көшуді қолдауы түсінікті. «Ресейдің ықпалынан кетеміз, тіл арқылы рухани тәуелсіздікке жетеміз» дейді. Латын әліпбиіне көшуден Ресейдің ықпалы азайып кетеді деу қисынсыз. Өзге елдің ықпалында қалмау елдің саяси билігінің ерік-жігерімен, ұстанымына, айқын бағыт-бағдарына, табандылығына тікелей байланысты. Сондықтан латынға көшкен бойда Қазақстанның «Сау бол, Ресей!» дей алмасы анық. Иә, стратегиялық ұзақ мерзімді саясатпен алғанда түркітілдес елдермен бір кеңістікте болу, рухани азаттыққа жету қоғамды біртұтастандырып, ұлттық біртектілікті қалыптастыруда латынға көшу қажеттілігі бар екені рас. Дегенмен бұл іс дабырадан гөрі ұзақ дайын-
дықты керек етеді. Екі-үш жыл дайындық аз. Әліпби ауыстыру – парламент сайлауы емес.

Расул ЖҰМАЛЫ, саясаттанушы:
– Мемлекеттік тілдің мәселесі әліппені ауыстырумен шешіледі деу үлкен ағаттық. Әрине, латын әліпбиіне көшудің өзіндік қажеттіліктері бар. Қоғам тұтастай қазақ тіліне көшпей тұрып, латын әліпбиін енгізу тілдік мәселені күрделендіріп, ушықтырып жіберуі мүмкін. Сондықтан ең бірінші мәселе барлық салада қазақ тілін нақты мемлекеттік мәртебесіне лайық деңгейге жеткізу. Азаматтар 100 пайыз қазақ тілін меңгеріп, мойындауы керек.
Саясат, ақпарат және басқа салалар қазақша сөйлемесе, латынға үстірт көше салу нені шешеді сонда? Бұл көзбояушылық па, қоғамның ойын басқа арнаға бұру ма, алдап-арбау ма – әркім өзі шешсін.
Латын әліпбиіне көшу мәселесін көтеріп отырған биліктің өзі неге қазақша сөйлемейді? Отырыстарды неліктен қазақ тілінде жүргізбейді? Неге ісқағаздардың басым бөлігін бөтен тілде жүргізеді? Конституцияны бұзып, мемлекеттік тілді неге мойындамайды? Неге балаларын қазақ мектептеріне бермейді? Міне, осы сауалдарға жауап берсін.

Таңатар ТАҒАН

« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »
ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (0)
Пікіріңізді бөліскіңіз келсе:*
Жазылатын пікірдің көлемі 500 символдан аспауы керек
Аты-жөніңіз:*
E-Mail (сайтта жарияланбайды):
Мына код-сандарды енгізуіңізді сұраймыз:*
Жаңарту
* - жазылуы міндетті
Осы тараудағы мақалалар