Елiмiздiң саяси пар­­тия жетек­шi­лерi, қоғамдық қозғалыс белсендi­лерi мен зиялы қауым өкiлдерi де Қытайға қандай да жағдайда жер беруге болмайтындығын ашық мәлiмдедi. 16-17 желтоқсан жақындаған сайын, қоғам мен билiк арасындағы текетiрес күшейдi. Наразылық акциясынан соң Қазақстан премьер-ми­нистрi Кәрiм Мәсiмов былай деп мәлiмдедi: «Ешкiм де Қытайға жер сатайын деп отырған жоқ. Жердi шетел­дiк­терге сатуға болмайтындығы туралы Конституцияда айқын жазылған». Бұл ұлт­жанды азаматтардың бiл­дiрген қарсылық үнiне алғашқы жауап болатын. Көп ұзамай президент әкiм­шiлiгi жетекшiсiнiң орынбасары Мәулен Әшiмбаев та Қы­тайға жер беруге қатысты өз пiкiрiн айтты. «Ел аумағының тұтастығы Конс­титу­циямызда нақты жа­зыл­ған. 1 миллион гектар жердi игерсек деген әңгiме – ұсыныс қана. Ата-бабамыз аманат еткен қазақтың жерi басқа мемлекеттерге сатылмайды. Қазақстан Республикасының Жер кодексi­нiң 23-бабында тауарлы ауыл шаруашылығы өндiрiсiн жүр­гiзуге және орман өсiруге арналған жер учас­келерi шетел азаматтарының, азаматтығы жоқ адамдардың және шетелдiк заңды тұлғалардың жеке­мен­шiгiне берiлмейтiнi нақты жазыл­ған», – дедi ол ұлт зиялыларына жазған ресми хатында. Бiрақ, лауазымды шенеунiк­тердiң бұл жауабы қалың жұртшылықты қанағаттандырмады. Се­бебi, К.Мәсiмов те, М.Әшiм­баев та «Қытайға жер сатылмайды да, жалға да берiлмей­дi!» деп кесiп айт­қан жоқ. Мұны «прези­денттiң өзi шешедi» деген сыңай танытып, «жер сатылмайды» деген сырғытпа жауапты көлденең тартты. Жердiң шетелдiктер­ге сатылмайтыны әуелден белгiлi.

Бiрақ, оның Қытайға жал­ға берiлуi де мүмкiн едi. Осы мәселе ұлт тұлғаларының мазасын қашырды. Олар жер-жерден өздерiнiң қарсылығын бiлдiрiп жатты. Бұл мәселеге мемлекет басшысы нүкте қояды деп үмiттендi. Н.Назарбаев бiр­қатар БАҚ басшыларымен кездесуде осыған байланысты өз көзқарасын бiлдiрдi.

«Өткенде тiкелей эфирде болған са­уалдардың бiрiне жауап бергенде Қытайдың ауылшаруашылық мақсатында жер сұрағанын айттым. Олардың жердi игеруге деген ниетi бар екенiн айттым. Бәрi менiң сөзiмнен шығып отыр. Менен басқа ешкiм айтқан жоқ мұны. Бұл сұраққа жауап берсем, Жер кодексiнiң 23-бабында “шетелдiктерге, Қазақ­стан­ның азаматтары емес адам­дарға жер сатылмайды” деп анық жазылған. Бұдан артық не деуге болады? Ал жалпы ауыл шаруа­шылығы жерi қазақстандықтарға сатылуы мүмкiн деген қағида кодексте бар. Бiз жер бағасын әдейi көтерiп қойдық. Сондықтан бүкiл ауылшаруашылық жерiнiң 0,5 пайызы ғана сатылды.

Жер жағдайын жақсарту үшiн оған инвестиция салу қажет, жер өңдейтiн заман­ға сай құрал-жаб­дықтар сатып алу керек. Өйткенi, мына заман – бәсе­келестiктiң заманы. Осыны түсiнбейтiн­дердiң мәселенiң байыбына бармай айтқан сөздерiнiң халықты дүр­белеңге салғаннан басқа пайдасы жоқ. Мұн­дай жағдайда жалған сөз үшiн заңдылыққа сүйенiп жауапқа тарту шарасының бол­ғаны жөн. Мен прокуратураға тиiстi команда бердiм», – деп мәлiм­дедi мемлекет басшысы.

Қысқасы, ол кiсiнiң бұл сөзi де шиеленiскен жағдайды реттеудiң орнына мәселенi ушықтыра түстi. «Жауапқа тартамын» деп қорқытып-үркiтуi ұлт тұлғаларының наразылығын тудырды. Қытайдың жер сұрауына қатысты мәселенi талдап, таразылау үшiн «Жас Алаш» газетi арнайы дөңгелек үстел өткiздi. Жиынға қатысқан белгiлi саясаткерлер, саясаттанушылар мен қытайтанушы мамандар Қытайға жердi жалға да беруге, сатуға да болмайтынын жан-жақты дәлелдедi. Бұған дейiн Ауыл шаруашылығы вице-ми­нистрi Арман Евниевтiң мәлiмдемесi бiрқатар БАҚ-та жарық көрдi. Ол былай дедi: «Бұл жердi жалға беру емес, әңгiме бiрлескен шаруашылық құруда болып отыр... Жоба 2010 жылдың басында iске қосылады... Қазiр келiссөз­дер жүрiп жатыр, жақын уақытта қытай тарапының өкiлдерi бұл аймаққа келiп, мәселенi нақты талқылаймыз». Осылайша, Ауыл шаруашылығы ми­нистрлiгi Қытайдың жердi пайдалану мүмкiндiгiн жоққа шығармады. 30 желтоқсан күнi Қазақстан Бас прокуратурасының ресми сайтында БАҚ өкiлдерiне қатысты арнайы мәлiмдеме жасалды. «Соңғы уа­қыт­та әртүрлi бұқаралық ақпарат құралдары және қоғамдық бiрлестiк­тердiң жекелеген өкiлдерiнiң тарапынан ҚХР-ға экспортқа шығару мақсатында ауылшаруашылық өнiмдерiн өндiру үшiн жер бөлуге қатыс­ты шындыққа сәйкес келмей­тiн мәлiметтер таратуға жол берiлуде.

Анық ақпаратты бiлмес­тен және iстiң шынайы жағдайын қасақана бұрмалап, арандатуға ниеттенген адамдар кейбiр БАҚ-тарды пайдалана отырып, қоғамдық тәр­тiп­тi бұзуға және Қазақстан мен ҚХР арасындағы тату көршiлес қарым-қатынас­қа залал келтiруге тырысты.

Осыған байланысты, Бас прокуратура бұл дерек бойынша материалдардың ұлттық араздықты немесе алауыздықты қоздыру, азаматтардың ұлттық ар-намысы мен қадiр-қасиетiн қорлау, ұлттық қатыстылығы белгiлерi бойынша олардың айрықшалығын, артықшылығын насихаттау белгiлерiнiң бар болуына қа­тыс­ты сараптаулық зерттеу және процессуалдық шешiм қабылдау үшiн құқық қорғау органдарына жолданғанын мәлiмдейдi. Жоғарыда көрсе­тiл­ген қылмыс құрамы белгiле­рi­ бар екенi растал­ған жағдайда кiнәлi тұлғалар заңның барлық қаталдықтары бойынша жауапкер­шiлiкке тартылатын болады», – делiнедi бұл мәлiмдемеде. Бұл президент Назарбаевтың прокуратураға берген «командасынан» кейiн орын алған жағдай. Бiрақ, күштiк органның қоғамдық қоз­ғалыс жетек­шiлерi мен мерзiмдi басылым басшыларына жасаған ескертуi халықты тоқтата алған жоқ. Оппози­ция­лық пар­тия­лар да бұл iске белсендi түрде араласып, өз қарсылығын бiлдiрдi. «Азат» ЖСДП баспасөз мәслихатында, 30 қаңтар күнi Алматыда наразылық митингiсiн өткiзетiнiн айтты.

Президент Н.Назарбаевтың аузынан шыққан бiр ауыз сөз қоғамды дүрбелеңге түсiрдi.

Жай кездерi қалың ұйқыда жатқандай тыныш жүретiн қазақ жер мәсе­лесiне келгенде, шошып оянғандай селк ете түстi. Халықтық наразылықтан билiк те үрей­лендi. Қалың қазақтан сескенген жоғары билiк ақырында «Қытайға жердi жалға да бермейтiнiн» айтуға мәжбүр болды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы министрi Ақылбек Кү­рiшбаев мәлiмдеме жасады. «Бiрiн­шiден, Жер кодексi бойынша бiзде жер тек қана Қазақстан азаматтарына берiледi. Ұлттық заңнамамыз бо­йынша, шетел азаматтарына жердi жекеменшiкке сатып алуға тыйым салынған». Екiншiден, «Қытай бiзден соя өсiру үшiн жер сұрап отыр» дейтiн соя дақылы тек суармалы жерлерде ғана өседi. Суармалы жерлердiң бiздегi алқабы 1,3 миллион гектар ғана! Бұл жерлерге сұраныс қазiр үлкен. Оның үстiне баяғыдан әрбiр жердiң өзiнiң қожайыны бар. Мұны мамандар жақсы бiледi. Суармалы аудандарда бос жат­қан жердi табу қазiргi кезде мүмкiн емес.

Қытайға беретiн 1 миллион гектар жер бiзде (мемлекетте - авт.) жоқ! Сондықтан айтарым, егер де Қытай жағымен үкiметаралық келiссөздер болатын болса, бiз оның барысында тек қана сояны саудалау және оны сатып алу механизмi, сондай-ақ соя өн­дiрiсiн қаржыландыру мәселесiн көте­ремiз, мұнда жер мәселесi көте­рiлмейдi. Басқа вариант жоқ!».

«Бiзде бүгiнде соя өсетiн алқап бар-жоғы 50 мың гектар. Кеңес өкi­метi кезiнде соя­ны бiз «партиялық дақыл» деп атайтынбыз, соған жағдайдың бәрi жасалған-тын, сол кездiң өзiнде соя алқабын көп ұлғайта алған жоқ. Бiздiң жобамыз бойынша, егер де сояға қатты сұраныс болса, ары кеткенде оның алқабы 200 мың гектар­ға дейiн өседi», – дедi министр.

Келiсiмдi сөздi, осындай мәлiмде­менi ұлт жанашырлары билiктен күттi емес пе? Байқауымызша, билiк халықтың аңдысын аңдыған. Наразылық тоқтамай, жаңа қарқын алып бара жатқан соң ғана Ақорда бұл мәселеден бас тартуға мәжбүр болды. Айтпақшы, өткен аптаның аяғында президенттiң «бұлбұлы» осы мәселеге қатысты өз ойын бiлдiрдi. Ол жалға жер беру идея­сын қолдайтынын айта келе, «оппозиция бессовестным образом, искажая суть вопроса, распространяет панические, в некотором смысле антигосударственные слухи, о том, что якобы землю решили отдать китайцам. Это по принципу ОБС – «одна бабка сказала», – дедi. Оның сөзiнен бiр нәрсенi аңғаруға болады. Президент «бәрi менiң сөзiмнен шығып отыр. Менен басқа ешкiм айтқан жоқ мұны» деп, Қытайдың жер сұрағаны туралы әңгi­ме­нiң өзiнен шыққанын ашық мойындады ғой. Ал президенттiң «бұлбұлы» Қытайға «жер беру мәселесiн» «бiр кемпiрдiң сөзi» деп сипаттады. Сонда, Ертiсбаев айтқан «бiр кемпiр» кiм болып шықты?

Бiр сөзбен айтқанда, жоғары билiк Қытайға жер беру мәселесi бойынша өз сөзiн өзi жоққа шығарумен болды. Кеше ғана «Азат» ЖСДП осыған қатыс­ты тағы бiр мәлiмдеме жасап, «жауапты мемлекет басшысының өзi бер­сiн» деген талап қойды. Орынды талап емес пе? Осы ар­қылы президент Назарбаев саясатының кемшiлiгiн бай­қауға болады. Президенттiң сөзi далада қалып, ол «негiзсiз» болып табылды. Бұл да жоғары билiктiң «бiр кiсi не айтса да болады ғой» деуiнiң үлкен қателiктерге ұрындыратынын және әмсе олай бола бермейтiнiн де ұқтырғандай.