Бұдан кейiн демократиялық күштердiң құлдырау кезеңi басталғаны жұртқа аян. Бүгiнгi билiк­тiң ашық қарсыластары Заманбек Нұрқадiлов пен Алтынбек Сәрсенбайұлы тәрiздi өздерiнiң iрi екi бiрдей саяси қайратке­рiнен айрылды. Бұл Қазақстан оппозициясына ауыр соққы болды. Қазiргi демократиялық күштердiң тiрлiгiне қарасаңыз, олардың бұл соққыдан әлi де ес жия алмай жүргенiн байқар едiңiз. Оппозициялық сая­си партиялардың бiрi­гу процесiнiң тым ұзаққа созылуы соның айқын көрiнiсi iспеттес. Онда да, елдегi төрт саяси пар­тия бiрiккен жоқ, ЖСДП мен «Азат» қана бiрлесiп, өздерiнiң бiр партия болатынын мәлiм­дедi. Өткен сенбi күнi, яғни қазанның 24-iнде, Алматы қаласында Болат Әбiлев пен Жармахан Тұяқбай бастаған бiрiк­кен оппозициялық партия өзiнiң құрылтай жиналысын өткiздi.

Жалпыұлттық социал-демократиялық «Азат» партиясының (ЖСДП «Азат») құрылтайына республиканың түкпiр-түкпi­рiнен 500-ге тарта делегат келiп қатысты. Аймақтардан келген делегаттар арасында облыстық, аудандық бөлiмше жетекшiлерi, партияның қарапайым белсендiлерi де болды. Олардың қай-қайсысы болсын, «Азат» пен ЖСДП-ның бiрiгуiн қолдап, оппозицияның бiр жұдырық болуын қалайтынын жасырған жоқ. Партия жетекшiлерi де, елге белгiлi қоғам қай­рат­керлерi де бiрiккен оппозицияның ғана бүгiнгi билiкпен тең дәрежеде күресуге қауқары жететi­нiне сенiм бiлдiрдi. Ал тiркелмеген «Алға» пар­тия­сы мен коммунис­тердiң жетекшiлерi жиын­ға қатыспады. Жиында «Азат» партиясының төрағасы Болат Әбiлев пен ЖСДП жетекшiсi Жармахан Тұяқбай бiрiншi болып сөз сөйледi.

 

– Халықтың әлеуметтiк жағдайы күн санап нашарлап келедi. Азаматтардың еркi шектелiп, адам құқы аяқасты етiлуде. Ат төбе­лiндей адамдар елдiң дәу­летi мен байлығын жеке­мен­шiкке айналдырды. Бұған шыдамаған ұлтжанды тұлғалар, елдiң ерте­ңiн, халықтың қамын ойлаған саясаткерлер ортамыздан шықты. Осындай азаматтардың бас­тамасымен елде оппозициялық майдан пайда болды. Қазақстан демократиялық күштерi «қоғамдағы келең­сiз­дiктермен, бүгiнгi билiк жүйесiнiң заңсыздықтарымен қалай күресемiз, халықтың әлеуметтiк жағдайын қалай жақсартамыз» деп бас қатырды. Осы уақыт аралығында әртүрлi саяси қозғалыстар мен одақтар қызмет еттi. «Қазақстан демократиялық таңдауы» мен «Әдiлеттi Қазақстан үшiн» қозғалысы ел арасында ерекше серпiлiс тудырды. Бұл ұйымдар демократиялық оппозицияны бiрiктiрдi, қоғамда зор беделге ие болды. Ендi бiрiгудiң жаңа формасы бiзге қажет. Сәуiр айында демократия­лық күштердiң форумын өткiздiк. Бұл жерде де бiрiгудiң шартын шеше алмадық. Одан кейiн «Әдiлеттi Қазақстан үшiн» қозғалысының қызметiн жандандырдық. Кейiн тағы да ойландық. Бүгiн бiз бiр тоқтамға келдiк. Халыққа бiрiгудiң жаңа үлгiсiн ұсынып отырмыз. «Азат» пар­тиясы мен ЖСДП бiр жұ­дырық болып, бiрлесiп отыр. Мұны халық қолдайды деп сенемiн! Сiздердi ЖСДП «Азат» партиясының құрылуымен құттықтаймын!

– Бүгiнгi билiк халық үшiн не iстедi? Үкiмет уәденi үйiп-төккенiмен, ел үшiн, ұлт үшiн нәтижелi жұмыс iстеп  жат­қан жоқ. Мұнымен қалай күресуге болады? Билiктiң кертартпа саясатын қалай тоқтатамыз? Бiзге саяси реформалар керек! «Нұр Отан» партиясына балама күш болатын ұйым қажет. Күштi, қуатты саяси партия құруымыз керек! «Азат» пен ЖСДП-ның бiрiгу себебi де сондықтан. «Нұр Отанды» ашық теке­тiреске шақырамыз, билiк партиясы бiзбен бәйгеге түссiн! Бiз жеңемiз!

Тәуелсiздiк алғанымызға 18 жыл толды. Халық бұдан үлкен өзгерiстер күттi. Мем­лекеттi, қоғамды дамуға, өркен­детуге жетелейтiн саясат ұстанамыз деп сендiк. Алайда, уақыт өте келе халық үмiтiнiң күл-талқаны шықты. Билiк ұлттың сенiмiн ақтамады. 2001 жылы ҚДТ құрылған тұста қозғалыс елдегi жағдайды өзгертедi деген үмiт те кеудемiздi жылытты. Бiрақ билiк репрессиялар науқанын бастап, саясаткерлердi соттады, журналистер мен қоғам қайраткерлерiн қудалады. 2004 жылы өткен парламент­тiк сайлауда жаппай бұрмалаушылықтар мен заң бұзушылықтар болды. 2005 жылғы президенттiк сайлаудан соң қалың жұртшылықтың әдiлеттi сайлау мен демократиялық қоғам орнатудан үмiтi үзiлдi. Ал 2007 жылы билiк тек «нұротандықтардан» ғана парламент жасақтады. Бұл – нағыз саяси абсурд!

Осындай жағдайда демократиялық оппозиция не iстеуi керек? Бiз бiрiгу керек деген шешiмге тоқтадық! «Оппозиция бiрiгедi» дегенге сенетiндер де аз болды. Бiрақ, бұдан бас­қа жол жоқ екенiне көзiмiз жеттi. «Азат» пен ЖСДП бiрiгедi. Бұл уақытша ғана бiрiгу емес, партиялардың ұзақ мерзiмдi бiрлесуi. Ендi «Азат» пен ЖСДП ажырап, екiге бөлiнбейдi. Саяси партия лидерлерiнiң көзқарасы үйлеспей жатса, арасында келiспеу­шiлiктер болса, қай-қайсымыз болсын, орнымызды босатамыз. Ал партия қалады. Бiрiк­кен оппозицияны бөлуге, оны ыдыратуға ешкiмнiң де құқы жоқ!

Бiрiккен оппозициялық партияның тең төрағалары өз пiкiрiн бiлдiрген соң, ЖСДП «Азат» партиясының мүше­лiгi­­не өткен белгiлi қоғам қайрат­керлерiнiң, саясаткерлер мен журналистердiң есiм­дерi аталды. Олардың арасында қазақ халқының тұңғыш ғарышкерi Тоқтар Әубәкiров, саясаткер Балташ Тұрсымбаев, «Свобода слова» газетiнiң бас редакторы Гүлжан Ерғалиева, «Тасжарған» газетiнiң бас оқырманы Ермұрат Бапи бар.

Бiрiккен оппозициялық партияның құрылтай жиынында он бес адам сөз сөйлеп, ЖСДП «Азатқа» сәттiлiк тiледi.

– Қадiрмендi қауым! Бүгiнгi күндi халық ұзақ күттi. Қарапайым жұртшылықтың арманы орындалып, аңсаған күнi бүгiн келдi. «Оппозиция қашан бiрiгедi?» деп менен де адамдар көп сұрайтын. «Болат пен Жармаханға бiрiгiңдер деп неге айтпайсыз? Сiздiң сөзiңiз өтедi ғой» деп қолқа салғандар да көп болды. Осы арман орындалды. Менiң өзiм де оппозициялық партиялардың бiрiгуiн күттiм. «Азат» пен ЖСДП-ның бiрiккенiне шын жүректен қуанғаным да сондықтан. ЖСДП «Азаттың» халықтық партияға айналатынына сенiмдiмiн. Ауылдағы қарапайым жұртшылық пен зауыттар мен фабриктерi жабылып, өздерi жұмыссыз қалған халықтың мүддесiн қор­ғайтын, халықтың жанашыры атанатын партияға айналады бұл. Өзiм де бүгiн партия қатарына өттiм.

– Өзгеше ойлау, басқаша пiкiр бiлдiру елде болуы тиiс. Саяси плюрализм, демократияны қолдаймын. Халықтың көзқарасы мен позициясын бiлдiретiн партия керек бiзге. ЖСДП «Азат» халықтың сенiмiн ақтайды, жұрттың қолдауына ие болады деп сенемiн. Бiз, журналистер, халықтың сөзiн сөйлеймiз. Сiз­дердi шын жүректен құт­тықтаймын. Сөз соңында бiр ғана нәрсенi айтамын: «Азат» бол, ЖСДП бол, тек қана халықтың жағында бол!

– Қадiрлi бiр сапта жүрген әрiптестер! Мен үшiн Алтын­бектiң ағасы деген ат ең қадiрлi, ең құрметтi ат. Алтын­бектiң аты аталған жерде жеңiстiң болатынына мен сенемiн. Ол өзiнiң ұлтжандылығымен, шыншылдығымен халықтың ықыласына ие болды. Мұны Алтынбектiң ағасы болған соң айтып тұрған жоқпын. Бұл сөздi Қазақстанның түкпiр-түкпiрiндегi адамдар да қуаттайды. Жақында Мақтааралдан бiр адам келдi. Алтынбектiң кiтаптарын түгел оқыпты. «Менiң көзiмдi аш­қан, менi оятқан – Алтынбек» дейдi ол. «Бiздiң Алтынбек» деген кiтапты сұрап алды. Елдiң батысында да, шығысында да, оңтүстiгiмен, сол­түс­тiгiнде де осындай адамдар көп. Осы орайда Ғалымжан Жақияновтың бiр сөзi еске түседi. «Қандай да бiр оппозициялық партия, саяси ұйым, қозғалыс болсын, ол ұйымның күрес идеологиясы Алтынбек болуы керек» деген едi. Алтыкендi көсем жасау үшiн айтып тұрған жоқпын мұны. Көсем дегенiмiз кiм? Халықты жұмылдыра бiлетiн, жұртты артынан ерте алатын, өрелi сөз айтып, нәтижелi iстi ұйымдастыру қолынан келетiн тұлға бұл. Бiрiккен оппозициялық партия Алтынбектiң өсиетiн тыңдаса, оны қолданса, соны басшылыққа алса, ЖСДП «Азаттың» жұмысы жанданып, халық қолдауына ие болады.

18 жылдан берi билiк елдi аздырды, тоздырды, зауыттар мен фабриктердi, қалалар мен елдiмекендердi бүлдiрдi, қиратты. Халық үшiн ең үлкен қасiрет – қазақтың рухани құлдырап, азғындауында. Екiжүздi саясат, екiжүздi билiк халықты сарсылтты, оған құлдық психологияны сiңiрдi. Халық өзiнiң құқын қорғауды, әлеуметтiк жағда­йын жақсартуды талап етiп, оппозицияны қолдап, дүр етiп көшеге неге шықпайды? Оның жауабы бiреу-ақ : халықтың құлдық санадан арылмауы. «Азат» партиясы өз атына ла­йықты болуы керек. Халықтың санасын азат етуiмiз керек. Әрбiр қазақты оятып, оның көзiн ашуымыз қажет. Оған қол жеткiзе алмасақ, бiздiң iсiмiздiң бәрi де – құр далбаса, бос әурешiлiк. Партия жетекшiлерiне жiгер, күш-қайрат көрсету керек. Онсыз бүгiнгi билiктi өзгерте алмаймыз. Халықтың бас көтеруiнен билiк қатты қор­қады. Бiр адам алаңға шықса, оны соттап, қудалайтыны да сондықтан. «Нұр Отан» пар­тия­сын «НО» партиясы деп атаймын. «НО»-сы көп пар­тия. Бүгiнгi билiкте де оның саясатын қолдамайтын, оған қарсы пiкiрiн айтқысы келетiн адамдар көп. Жаңа ғана Нұр­лан Сейiтжап­паров Гүл­жан Ерғалиева мен Гүлжан Қарақұсованың аттарын шатастырғандай болды. Менiң­ше, ол кiсi қателескен жоқ. Назарбаевтық режимнiң былығынан безiн­ген, жиренген шенеунiк­тер көбейiп барады. Билiктен кетiп, оппозицияға қосылатын адамның бiрi әрi алғашқысы – Гүлжан Қарақұсова болсын!

Бiрнеше газеттiң бас редакторлары партия қатарына қосылды. Бiздiң басылымдардың партияға көмегi қандай қажет болса, партияның газеттерге де сондай қолдауы керек. Билiк тәуелсiз басылымдарды қудалауда. Осындай кезеңде оппозициялық партия басшылары тәуелсiз газеттердi қорғау барысында баспасөз-мәслихаты мен мәлiмдемелермен шектелмеуi керек. Бiзге нағыз қолдау көрсетсiн! Сонда ғана сiздердiң дауыстарыңыз, сөз­дерiңiз халыққа жетедi!

Құрылтай жиналысында жанашырлықпен, тiлеулес­тiкпен айтылған сөздер алдағы iске арқау болғай. Құрылтай делегаттары ЖСДП «Азаттың» тең төрағалары етiп Жармахан Тұяқбай мен Болат Әбiлевтi, ал партияның бас хатшысы етiп Әмiржан Қосановты сайлады. Жаңа партияның атауы Жалпыұлттық социал-демократиялық Азат партиясы болып өзгертiлдi. Есептiк тiркеу үшiн тиiстi құжаттар қабылданды. Партия президиумына – 21, ал Саяси кеңесiне – 53 адам сайланды.

Бiрiккен оппозициялық партияға халық зор сенiм артады. Бұл партияның «Нұр Отанға» бәсекелес атануға шамасы жете ме?», «Халықты артынан ертуге мүмкiндiгi келе ме?» деген сауалдар қоғамды мазалайды. Бiрiккен партиядан осы сұрақтарға “иә” дейтiн жауапты естiдiк, ендi көш бастайтын пәрмендi iстердi күтемiз.