1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Еуропа болсын, оның ар жағындағы АҚШ болсын, ешқайсысының «Қазақстанды көтерейік, гүлдентейік» деген титтей де ойы жоқ. Мұнда олар «Қазақстанды пайдаланайық» деген оймен ғана келеді. Барлық жерде жаулап алды. Пайдаланды да, тастай салды. Тыржалаңаш шешіндіреді де, жібере салады. Соны ұғуымыз керек.
Автор: Тоқтар Әубакіров, ғарышкер
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №72 (16154) 8 қыркүйек, бейсенбі 2016
8 қыркүйек 2016
«ҚДТ-ның пайда болуы қорқынышты құбылыс емес»

Алтынбек Сәрсенбайұлының 2001 жылы “Таң” телеарнасына берген сұхбаты

Көрнектi мемлекет және қоғам қайраткерi Алтынбек Сәрсенбайұлының 2001 жылы Қауiпсiздiк кеңесiнiң хатшысы мiндетiн атқарған кезiнде тәуелсiз телеарнаға берген сұхбатын назарларыңызға ұсынамыз. Алтекеңнiң журналистерге берген көп сұхбаттарынан бұл сұхбаттың өзiнше ерекшелiгi бар. Бiрiншiден, Алтынбек Сәрсенбайұлы жауапкершiлiгi аса жоғары мемлекеттiк қызметте жүрiп билiктiң қырына iлiккен тәуелсiз телеарнаға сұхбат беруден қорықпады. Екiншiден, Алтекең сұхбатында сол жылы құрылған “Қазақстанның Демократиялық таңдауы” қозғалысына ашық қолдау бiлдiрдi, елдегi саяси жүйеге нақты реформа жасау қажеттiгiн қадап айтты. Сұхбатта көтерiлген мәселелер, есiмдерi аталатын тұлғаларға қатысты жайттар оқырманға түсiнiктi болуы үшiн он бес жыл бұрынғы оқиғаларға шағын шолу жасап өтейiк.
2001 жыл – Қазақстан тарихындағы ерекше саяси жылдың бiрi. Тәуелсiздiктiң алғашқы мерейтой жылының күзiнде елiмiзде төтенше саяси дағдарыс туды. 2001 жылдың қыркүйегiнде республикалық басылымның бiрiнде жарияланған мақаласында Павлодар облысының әкiмi Ғалымжан Жақиянов ашықтан-ашық елдегi саяси жүйенiң кемшiлiктерiн сынайды. Бiрнеше күннен кейiн Жақиянов тәуелсiз телеарнаға берген сұхбатында президент Н.Назарбаевтың күйеу баласы әрi ҰҚК төрағасының орынбасары Рахат Әлиевтi елде экономикалық қуғын-сүргiн ұйымдастырғаны үшiн айыптайды. Парламентте бұл мәселенi депутат Төлен Тоқтасынов көтередi. Ал қараша айында бiр топ отандық кәсiпкер арнайы қызметтiң өздерiн бопсалауын тоқтатуды сұрап, президентке ашық хат жолдайды. 15 қарашада Рахат Әлиев қызметтен босату туралы өтiнiш жазғанымен, екi күн өткен соң “Хабар” арнасының кешкi жаңалықтарында Нұрсұлтан Назарбаев Рахат Әлиевпен бiрге шығып жария түрде күйеу баласына қолдау бiлдiредi.
 18 қарашада Павлодар облысының әкiмi Ғалымжан Жақиянов, вице-премьер Ораз Жандосов, кәсiпкер Мұхтар Әблязов және депутат Төлен Тоқтасыновтар Алматыда өткен баспасөз жиынында президент Н.Назарбаевтан елде саяси реформалар өткiзудi және күйеу баласы Рахат Әлиевтiң бассыздықтарын тоқтатуды талап етедi. Ал ең басты жаңалық – үкiметтiң iшiнен оппозициялық ұйым құрылады. Жоғарыда аталған азаматтармен бiрге Болат Әбiлев, Нұржан Сұбханбердин секiлдi есiмдерi елге танымал бизнесмендер, қоғам қайраткерлерi “Қазақстанның Демократиялық таңдауы” қозғалысының құрылғанын жария еттi. Парламенттiң өкiлеттiлiгiн кеңейтудi, жергiлiктi басшыларды сайлау жүйесiн енгiзудi, сайлау, сот жүйелерiне реформа жасауды, ақпарат құралдарындағы монополия­ны жоюды талап еткен қозғалысты сол кездегi табиғи монополиялардың қызметiн реттеу агенттiгiнiң төрағасы Берiк Имашев, қорғаныс министрiнiң орынбасары Жанат Ертiлесова, қауiпсiздiк кеңесi хатшысының орынбасары Ғұсман Амрин, қаржы министрiнiң орынбасары Ерболат Досаев, “Азық-түлiк келiсiмшарт корпорациясы” мемлекеттiк компаниясының президентi Нұрлан Смағұлов, «БанкТұранАлем» банкiнiң басқарма төрағасы Ержан Тәтiшев, қаржы министрiнiң бiрiншi орынбасары Қайрат Келiмбетов, еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрi Әлихан Бәйменов және бiрқатар депутаттар қолдады.
 Қозғалыс құрылғаннан екi күн өткен соң, сол кездегi үкiмет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев “Хабар” арнасы арқылы мәлiмдеме жасайды. Қозғалысқа кiрген үкiмет мүшелерiн “интригандар”, “нақты iстен гөрi саясаттың басын шалушылар” деп атап, президент Н.Назарбаевтан оппозициялық көзқарастағы мемлекеттiк қызметкерлердi жұмыстарынан қууды талап еттi. Президент Тоқаевтың “ультиматумын” қанағаттандырып, жаңа демократиялық қозғалысты қолдағандардың бәрiн мемлекеттiк қызметтен шеттетедi.
 Қауiпсiздiк кеңесiнiң хатшысы секiлдi жауапты қызметте болған Алтынбек Сәрсенбайұлы ол кезде қозғалыс қатарына өтпесе де, демократияшыл күштерге қолдауын ашық бiлдiредi. Сол уақытта парламент депутаты Серiк Әбдiрахманов күтпеген жерден Алтынбек Сәрсенбайұлын министр болған кезiнде мемлекеттiк телеарнаның қаржысын талан-таражға салды деп байбаламдады...
   “Таң” телеарнасындағы сұхбатында осы оқиғаларға қатысты Алтынбек Сәрсенбайұлының берген пiкiрлерiмен таныса аласыздар.
 
Тiлшi: – Елдегi болып жатқан оқиғаларға қандай баға бересiз? Бұл дағдарыс па?
А.Сәрсенбайұлы: – Ол мәселенi қай жағынан алып қарағаныңызға байланысты. Бұл қоғамдық дағдарыс емес, бұл – үкiметтегi дағдарыс. Өйткенi үкiметтiң көп мүшесi үкiметтегi жұмыстың барысымен, қарқынымен келiспейдi. Олар сол туралы мәлiмдедi. Бұл жөнiндегi пре­мьердiң мәлiмдемесi де елiмiзде үкiметтiң iшiнде терең дағдарыс барлығын көрсетедi. Мен Қа­сым-Жомарт Кемелұлы секiлдi отқа май құйып, жағдайды ушықтырмаған болар едiм. Өйткенi Қазақстанның айналасында Құдайға шүкiр, терроризм қаупi тұрған жоқ. Терроризмге қарсы қажеттi күрес шараларын Қауiп­сiздiк кеңесi мен президент дер кезiнде қолға алды. Әлемдегi антитеррорлық iс-қимылдар бас­талғалы берi де Қазақстанда террорлық қауiптiң белгiлерi байқалмайды. Экономика қалыпты, барлық билiк органдары жұмыс iстеп тұр, сондықтан мен бұл жағдайды қоғамның емес, үкiметтiң дағдарысы деп атар едiм.
Тiлшi: – Қ.Тоқаев соңғы 3 айда Назарбаевқа қарсы 2 мәрте қастандық ойластырыл­ғанының анықталғаны туралы мәлiмдеме жасады. Бұл шындыққа жанаса ма?
А.Сәрсенбайұлы: – Мен ондай жағдайдан хабарсыз бол­ғандықтан, мұндай мәлiм­демеге түсiнiк бере алмаймын. Және ондай қастандықтар болған жағдайда оларды президент Назарбаевтың саяси қызметiмен байланысты деп те ойламаймын. Өйткенi елiмiздегi iшкi саяси тұрақтылықтың өте жоғары екенiн бiлесiздер. Құдайға шү­кiр, елiмiзде саясиланған террорлық ұйымдар жоқ және сырт­тан да ондай ықпал байқалмайды. Себебi Қазақстанның сырт­қы жаулары жоқ. Тiптi мұндай мәлiмдеменi психикалық денсау­лығында кiнәрат бар жандар жасаған күннiң өзiнде, өз басым оған да күмәнданамын, бұл президент Назарбаевқа қауiп төнiп тұр дегендi бiлдiрмейдi. Өйткенi тұрақты даму жолындағы елде бәрi тыныш болуы керек.
Тiлшi: – Тоқаевтың бұлай мәлiмдеуiнiң астарында не жатыр?
А.Сәрсенбайұлы: – Мен премьердiң мұндай мәлiмде­месiн өте жағымсыз түрде қабылдайтынымды айтуға тиiс­пiн. Өйткенi Қазақстанның Демократиялық Таңдауы қозғалысының пайда болуы соншалықты қорқынышты құбылыс емес. Мұны қалыпты жайт есебiнде қабылдау керек. Мен сонымен бiрге, бұл адамдар үкiметтiң ұстанған саясатына, бағытына қарсы шыққандықтан, қызметтерiнен кетуi тиiс деген тұжырыммен де келiспеймiн. Осы күнге дейiн демократиялық қозғалыстың жақ­тас­тары көтерген құжаттардан олардың осы мәселелердi үкi­метте кеңiнен талқылап алып, кейiн бiрлесiп қабылданған шешiмдерге қарсы шыққанын байқамадым. Яғни бұл жағынан алып қарасақ үкiметтiң өзiнiң ешқандай жеке көзқарасы жоқтығын көремiз. Ондай ұстанымы болмаса, оларды үкiметтiң көз­қарасына қарсы шықты деуге болмайды ғой. Бұл адамдар тек алаңдаушылықтарын бiл­дiрдi, саяси реформаларды тезiрек дамыту жолдарын ұсынды. Менiң ойымша, бұл өте дұрыс нәрсе. Өйткенi бұл мәселелердi бүгiнгi таңда өте жауапты мемлекеттiк қызметтерде отырған, экономикада шешушi рөл атқаратын адамдар көтерiп отыр. Бұл – жақсы, сабырлы демократиялық үр­дiс. Адамдарды, қоғамды дүр­лiктiрудiң қажетi жоқ. Олар ойларын айтты. Осы күнге дейiн Қазақстанда қаншама демократиялық қозғалыстар құрылды? Солардың бәрi жағдайды ушықтырды ма? Президенттiң өзi қанша мәрте саяси партияларды құруға бастамашы болды? Саяси партиялар қаншама, оның iшiнде ҚХРП (РНПК) секiлдi әсiре оппозициялық, Қазақстанның коммунистiк партиясы секiлдi оппозициялық партиялар бар және олардың өкiлдерi парламентте отыр. Және Құдайға шүкiр, саяси аласапыран жасамай-ақ, жұмыстарын iстеп жатыр. Сондықтан бұл қозғалыстың дүниеге келуi Қазақстанның iшкi саяси тұрақтылығына ешқандай қауiп төндiрмейдi. Керiсiнше, оны тұрақты етедi, әралуан ете түседi. Өйткенi осындай оңшыл партиялардың құрылу қажеттiлiгi баяғыда туған. Және оңшыл партияларды нарықтық қатынас дәуiрiнде президенттiң ең сенiмдi жақтастары деп айтар едiм.
Тiлшi: – Яғни сiз демократия­лық қозғалысты қолдайсыз ғой?
А.Сәрсенбайұлы: – Мен осындай саяси партияның, қоз­ғалыстың пайда болғанына оң көзқараспен қараймын.
Тiлшi: – Қызметтен кетсеңiз осындай қозғалысқа мүше болар ма едiңiз?
А.Сәрсенбайұлы: – Мен бұл сұраққа әзiрге жа­уап беруге да­йын емеспiн. Өйт­кенi қозғалыс немесе партияға қыз­меттен кеткенде кiрмеу керек. Кез келген мемлекеттiк қызметте отырған жауапты адам өзiнiң көзқарасын, ұстанымын сондай жауапты жұ­мыс iстеген кезде қалыптастыруы керек.   Мысалы, соңғы 2-3 күнде бiз көптеген адамды жаңа қырынан таныдық. Елдегi реформаларды кiм­дердiң тежеп отырғанын, кiмнiң парламентте демократ болып ойнап жүргенiн, ал шындығында, кiмнiң сойылын соғатынын да көрдiк. Яғни осындай үрдiстер қоғамға кiмнiң кiм екенiн жақсы ашып көрсетедi.
Тiлшi: – Депутат Серiк Әбдiрахмановтiң сiздi Лаврентий Павлович деп атағанына қатысты пiкiрiңiздi бiлсек? Ол неге осылай айтты деп ойлайсыз?
А.Сәрсенбайұлы: – Бiзде күзгi асқыну мерзiмi ұзаққа созылып кеткен секiлдi. Соған байланысты кей адамдар саудың сөзiн сөйлеуден қала бастағандай. Ойлау қабiлетi нашарлап кеткендей. Сондықтан бұл мәлiм­демеге пiкiрiмдi бiлдiргiм келмейдi. Жалғыз айтатыным, ондай адамдарға жаным ашиды. Оның артында тұрғандарды да аяймын. Мен Әбдiрахманов өз бетiнше осындай мәлiмдеме жасайды деп ойламаймын. Өйткенi кезiнде Әбдiрахманов Тоқаевқа қарсы шығып, оның қызметтен кетуiн талап еткен. Ендi қазiргi жағдайда екеуiнiң сөзi бiр жерден шығып қалыпты. Мен оны табанды саяси көзқарасы бар адам деп санамаймын. Ондай адамдарды бiреулер осындай лас саяси ойындарға пайдаланады. Ондай жандардың қоғамның өздерiн қалай бағалайтынын түсiнбейтiнi, жеккөрiнiштi болу дегеннiң мағынасын түйсiн­бейтiнi өкiнiштi.
Тiлшi: – Қазақстандағы оқиғалар алдағы уақытта қалай өрбидi деп болжайсыз?
А.Сәрсенбайұлы: – Менiң ойымша, бәрi тыныш, тұрақты болады. Бiзде әлеуметтiк, саяси жағдай ши­еле­нiсетiндей объективтi се­бептер жоқ. Бiрақ ойлаудың, пайымдаудың жаңа дең­гейiне кө­терiлуi­мiз қажет және саяси реформалар жүргiзу бағытында нақты қадамдар жасауға тиiс­пiз. Және оларды бiр­тiндеп, байсалды, ке­лiсiлген, ой­лас­тырыл­ған түрде өт­кiзуi­мiз керек. Бiзге мем­ле­кет­тiлiктiң оңай келме­генiн түсiну қажет. Сондықтан бұл мемлекетте адамдарға өмiр сүрудi ыңғайлы етуiмiз керек.
Тiлшi: – Премьер-министр өз сөзiнде “есею керектiгiн” айтқан едi. Мүмкiн, бұл сөз бәрiмiзге қатысты шығар. Расында да есейiп, ересек көзқараспен қарап, бiр-бiрiмiздiң ұстанымымызға байсалдылықпен, салмақтап қараған дұрыс шығар?
А.Сәрсенбайұлы: – Бiздiң есейгенiмiздi көпшiлiгi байқамай да қалды. Және соған шақыр­ғаннан гөрi, оны көзбен көру керек. Қоғамның өзi есейiп кеттi. Он жыл өттi. Қиын жылдар болды, бiрақ олардан сабақ та алдық.
Тiлшi: – Сiздi «Қазақстан – 1» арнасындағы бюджеттiк қаржыны жымқырды деп айыптайды. Бұл туралы не айтасыз?
А.Сәрсенбайұлы: – Бұл – Әбдiрахмановтың сүйiктi әнi. Оған түсiнiк бергiм де кел­мейдi. Ол – Сатыбалдиевтiң құзырындағы мәселе. Ендi мәселенiң түп-төркiнiне келсек. “Хабар” екi есе аз қаржыландырылады, ал одан көп ақша алатын Бiрiншi арнаның сапасы нашар, өйткенi ондағы ақша талан-таражға түседi деген мәлiмдеме жасалды. Бұл – қарабайыр адамның қисыны. Шындығына келсек, “Хабардағы” 1 сағат эфирдiң уа­қыты Бiрiншi ұлттық арнадан кемiнде үш есе қымбат тұрады. “Хабар” Қажыгелдин премьер болып тұрған кезде құрал-жабдық сатып алуға деп қазынадан 11 млн доллар алды. Ал “Қазақстан” арнасы мұндай мырзашылықтың бiрiн де көрген жоқ. “Хабар” Астанаға өкiлдiгiн көшiргенде, кеңсесiн ашу үшiн мемлекет­тiң қазынасынан 270 млн теңге жұмсалды. Соңғы 7 жылда Бi­рiн­шi арнаның негiзгi қорын жаңалауға көк тиын да бөлiн­бедi. Сондықтан бұл айыптауларды сандырақ деп санаймын. Мен парламенттегi Есеп коми­тетiнiң мүшелерiне комиссия құрып, бiрiншi арнаның қаржы-шаруашылық қыз­метiн тексеру­дi және оның жұмысына қатысқысы кел­гендердiң бәрiн комиссия құрамына кiргiзудi ұсынамын. Егер телеарна басшылығы және олармен байланысты ретiнде аталған мен телеарнаның қаржысын талан-таражға салған болсақ, онда мен де, Сатыбалдиев те Қазақстанда ешқандай қызметте отырмас едiк. Қазақстандағы телевизиялық нарықтың кiмнiң бақылауында екенiн өздерiңiз де жақсы бiлесiздер. Серiк Әбдiрахмановқа келетiн болсақ, мен оны жақында сотқа бермекшiмiн және сотта кiмнiң кiм екенiн дәлелдей аламын деп үмiттенемiн.  
 
СӨЗ СОҢЫНДА
Бұл сұхбат эфирге шыққан соң араға аз уақыт салып, “Қазақстанның Демократиялық таңдауын” құрғандар өзара келiсе алмай, екiге жарылды. Олардың кейбiрi сотталып, қуғындалса, екiншiлерi бәрiн тастап, бас сауғалауға мәжбүр болды. Тек бiрлi-жарымы қайтадан мемлекеттiк қызметке барып, билiктiң рақымына iлiктi.
Серiк Әбдiрахмановтың Алтынбек Сәрсенбайұлына қатысты мәлiмдемесiн Бас прокуратура, қаржы полициясы, Есеп комитетi тексерiп, ештеңе таппады. Алтынбек Сәрсенбайұлы уәде еткенiндей депутат Әбдiрахмановты сотқа берiп, ақырында соңғысы Алтекеңнен жария түрде кешiрiм сұрауға мәжбүр болды. Екi жыл өткен соң, Қазақстанның Ресей Федерациясындағы елшiсi қызметiнен өз еркiмен арыз берiп босаған Алтынбек Сәрсенбайұлы қазiргi билiкке оппозицияға кететiнiн мәлiмдедi... 
Әдiл ҰЗАҚБАЙ.
« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »
ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (0)
Пікіріңізді бөліскіңіз келсе:*
Жазылатын пікірдің көлемі 500 символдан аспауы керек
Аты-жөніңіз:*
E-Mail (сайтта жарияланбайды):
Мына код-сандарды енгізуіңізді сұраймыз:*
Жаңарту
* - жазылуы міндетті