1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Еуропа болсын, оның ар жағындағы АҚШ болсын, ешқайсысының «Қазақстанды көтерейік, гүлдентейік» деген титтей де ойы жоқ. Мұнда олар «Қазақстанды пайдаланайық» деген оймен ғана келеді. Барлық жерде жаулап алды. Пайдаланды да, тастай салды. Тыржалаңаш шешіндіреді де, жібере салады. Соны ұғуымыз керек.
Автор: Тоқтар Әубакіров, ғарышкер
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №94 (16176) 24 қараша, бейсенбі 2016
24 қараша 2016
Арыстанбек Мұхамедиұлы: КҮДIК БОЛСА, ЕЛБАСЫ МОЙНЫМДЫ ЖҰЛЫП АЛАР ЕДI
Соңғы кездерi бiрнеше даулы iс­терде аты-жөнi аталған мәдениет және спорт министрi «Азаттыққа» берген сұхбатында «шындық үшiн күрескенiн» айтты. Мәдениет және спорт министрi, соңғы кездерi бiрнеше азамат тарапынан жыныстық бопсалау мен жемқорлыққа қатысты айыпталған Арыс­танбек Мұхамедиұлы «Азаттыққа» сұхбат бердi. Видеокамера алдында сөйлесуден бас тартып, әңгiменiң тек аудиожазбасы мен мәтiнiн ғана жариялауға келiскен министр өзiне қатысты дау жайлы айтты.
 
Арыстанбек Мұхамедиұлы: – Ендi мен кеңiрек айтсам, адамның көзқарасына, сана-сезi­мiне киноның әсерi ерекше. Оны дүниежүзi бi­ледi. Бiр кино арқылы бүкiл бiр ұлттың тағдырын шешуге болады. Бiз қазақ ұлтының рухани байлығын, жеткен жетiс­тiк­терiн, дәстүрiн бүкiл дүниежүзiне көрсетуге тиiспiз. Осындай мақсаттарды сезiнген­дiктен, мен бiрден кино саласына түбегейлi кiрiстiм.
Азаттық: – Министр­лiкке келген бетте бiрден кино саласымен айналыстыңыз ғой?
Арыстанбек Мұхамедиұлы: – Иә, алдында вице-министр болғанда да араластым. Бiрақ мынадай қатты мүмкiн­шiлiк бол­ған жоқ. Оның алдында өзiң бiлесiң, рек­тор болдым. Бiздегi үлкен факультет кино факультетi болды. Кiмнiң қандай мүмкiндiгi бар екенiн бiлемiн. Мен келе сала бiрден үлкен жиналыс жасап, айттым: “Жi­гiттер, бiзге бөлiнетiн ақша ұлттық фильмдерге ғана арналады. Соны ұстануымыз керек. Бiз елiмiзге, ұлтымызға керек, мағынасы бар фильм­дердi шығарамыз. Әркiмнiң көзқарасындағы, ойындағы фильмдердi шығаруды тоқтатуымыз керек” дедiм. Бұған барлығы келiстi. Қаржы жағынан жоғары тұрған фильм­дерге көңiл аудардық. Оның iшiнде “Феникс” фильмi бар. Бюджетi – 3,5 миллион доллар. Үлкен ақша. Оның 80 миллион теңгесi (100 миллион теңге болуы керек, салығына ұстайды), былайша айтқанда 2014 жылғы курспен 500 мың доллар алдын ала төленген. Содан кейiн маған Талғат Мұса­баев “Космонавтар туралы фильм (“Феникс” фильмiн айтады – ред.) түсiрiлгелi жатыр. Сен режиссердi қабылдашы” дедi. Iшiнде Тұңғышбай Жаманқұлов ағамыз бар.
Азаттық:Космонавт Талғат Мұсабаев па?
Арыстанбек Мұхамедиұлы: – Иә, космонавт Талғат Мұсабаев ағамыз. Ол кезде ол кiсi “Қазкосмосты” басқарды. Екеумiз үкiметтiк жиналыстарда кездесемiз. Тұңғыш рет космонавтар туралы фильм түсiрiлгелi жатқанына қуанып кеттiм. Содан кейiн режиссер Талғат Жәнiбеков келдi. “Режиссер кiм?” дедiм. “Режиссерi – өзiм” дедi. “Сценарий авторы кiм?”. “Сценарий авторы – өзiм”. “Ал, жарайды. Басты рөлдi кiм ойнайды?” “Өзiм”. Мен бiрден: “Бұған келiспеймiн. Мүмкiн, жақсы режиссер шығарсың. Бiрақ бұл – үлкен бюджеттi фильм. Қасыңа басқа бiреудi қосымша режиссер қылып ал, қазiргi уақытта оған мүмкiншiлiк көп. Ресейден шақырасың ба, Украинадан шақырасың ба” дедiм. Ол екiншi рет келдi де: “Сценарист бiр жiгiттi алдым” деп. Ол да – белгiсiз адам. Содан кейiн Тұңғышбай ағамызбен кездестiк.
Азаттық: – Тұңғышбай Жа­ман­құловты ұсынған кiм?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Режиссер мен Тұңғышбай Жаманқұловты Талғат Мұсабаев айтты. Тұңғышбай Жаманқұловты бұ­рыннан бiлемiн. Ол кiсi де келдi. Мен ол кiсiлерге бiрден: “Өтiнi­шiм – қастарыңызға мықты шығармашылық топ алыңыздар” дедiм. Одан кейiн бiр-екi айдан кейiн Талғат Мұса­баев маған: “Айналайын, ана сце­нарийдi оқып шықтым. Космосқа ешқандай қатысы жоқ” дедi. Содан кейiн мен ол сценарийдi өзiме алдырдым. Қарасам, космостық фантазия, екi ракета космоста кездеседi...
Азаттық: – Фильмнiң сце­нарийi сценарлық коллегиядан, эксперттiк кеңестен өттi ме?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Оны “Қазақфильм” қабылдаған. 80 миллион теңгенi аударып та қойған. Сосын мен мазасыздандым да, сценарийдi алып, түбегейлi анықтап қарай бастадым. Ештеңе жоқ, қосымша режиссер да алмаған. “Бәрiн өзiм жасаймын, бәрi керемет болады” дегендей. Содан кейiн мен айттым: “Сiздер мына алған ақшаға не iстедiңiздер, соны әкелiп көрсетiңiздер. Ары қарай бөлiнетiн 3 миллион доллар – өте үлкен ақша. Оған жауап беретiн – менмiн” деп. Олар iстеген шаруаларының құжаттарын алып келдi. Ол құжаттардан олардың ештеңе iстемегенi бiрден көрiнiп тұрды. Сосын мен бiрден Тұң­ғышбай ағаға: “Тұқа, сiз мына шар­уаға араласпай-ақ қойыңызшы. Басқа бiр жоба алыңыз. Бұның шикiлiгi өте көп сияқты” дедiм. Бiрақ ол кезде Тұңғышбай ағаның “Тұран” фирмасының құрылтайшысы екенiн бiлген жоқпын. “Ол кiсiнiң атақ-даңқы бар, сонысымен әр кабинетке кiредi, жiгiттер сол үшiн де ол кiсiнi продюсер қылып алған екен” деп ойлағанмын.
Сосын жiгiттерге: “Бұларыңыз жарамайды, сiздер бiрiншi алған ақшаларыңыздың құжаттарын берiңiздер” дедiм. Бiр аптадан кейiн ол жiгiттер қайта келдi. Егер бiз оларға қалған ақшаны берсек, ресейлiк “Алдамиса рус” компаниясы өздерiне тағы да 3 миллион доллар бере­тiнiн айтты. Олар: “Иә, бiз екi жақ­тап түсiремiз” дедi. Мен: “Ресейлiктер ақшаны «Тұран» компаниясына аударсын, “Қа­зақ­фильм” ақшаны содан кейiн аударады” дедiм. Олар келiстi. Сол кезде “Қазақфильмнiң” вице-президентi болған Арман Әсенов деген жiгiт: “Ареке, олар “ақша аудармаймыз, түсiрiлiм Мәскеуде болғанда сол жақтағы техникамен қамтамасыз етемiз, ақша сол шығынға кетедi” деп айтты” дедi. “Оны анықтаңдар” дедiм. Бiраз уақыт өткеннен кейiн бұлар тағы да: “Ендi Ресейге түгел ақша аудару керек” дедi. Бiз құжаттарды алып, қа­растыра бастадық.
Сосын бұл кiсiлер “ол – америкалық компания” (Aldamisa Entertainment LLC компаниясын айтады – ред.) дей бастады. Тал­ғат Жәнiбеков бiрнеше рет “америкалық компания” дедi. Бiз ол америкалық компания туралы бiлсек, ол жұмысын тоқтатқан екен.
Одан кейiн министрлiк АҚШ-тың Қазақстандағы елшiсiне осы айтылған америкалық компания мен ресейлiк компанияның қандай қатысы бар екенiн анықтап беруiн өтiнiп, хат жаздық. Елшi­нiң хаты бар. АҚШ елшiсi жауабында: “К сожалению, нам не удалось подтвердить факт взаимоотношений между данными компаниями” дейдi.
Осы кезде бұлардың бәрi: “Бiз америкалық компаниямен бiрлесiп түсiрмек болып едiк, министр бiзге жол бермедi” деп шулап жатты.
Содан кейiн АҚШ-тағы Қазақстанның елшiсiне де хат жаздық. Бәрi “Қазақфильм” арқылы ғой. Ол жақтан да жауап келдi.
Азаттық: – Сонда Ресейде де, АҚШ-та да мұндай компания жоқ па?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Ресейдегi – уақытша ашыл­ған компания. Америкада ашылған компания жұмыстарын екi-үш жылдан берi тоқтатқан. Сосын бiзге жаңағы Aldamisa Entertainment компаниясынан хат келдi. Бiз де оларға алдында хат жаздық қой. “Подтверждение берiңiздер, мына компания сiздердiкi ме?” деп. Сосын бұлар бiзге ашуланып, хат жазған. Қолы мынау. Жалған элек­тронды қолды алып қоя салған. Түпнұсқасын сұрасақ, ол жоқ. Бұлардың бар қоқан-лоқысы – менi қорқытып-үркiтiп 3 миллион долларды алып кету. “Мос­фи­льм” болса, бiр жөн, “Ленфильм” болса бiр жөн – қайдағы бiркүн­дiк компанияны ертең бiз қай жақтан iздеймiз” дедiм.
Азаттық: – Сонымен ақша бөлу тоқтатылды деңiз. Ал Тұңғышбай Жаманқұлов “министр менiң фильмiме бөлiнуi керек қаражатты “Қазақ елi” киносына сұрап алды” дейдi. Ол кiсiмен араларыңызда осындай әңгiме болды ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Бiр үлкен жиналыс өткiз­ген кезде “Феникске” белгiлен­ген ақшаны басқа жобаларға жұм­саймыз” деген сөзiм бар. “Ол жиналыстың протоколына барлығыңыз қол қойыңыздар” дедiм. Өйткенi ол жиналыста “Қай фильм ары қарай жалғасады, қайсысын бiз уақытша тоқтатамыз?” деген шешiмдi бiрге қабыл­дадық. Мен “Феникстiң” құжаттарының дұрыс емес екен­дiгiн, тағы да бiрнеше фильмдiкi бар екенiн, “Қазақ елiнiң” бас­тал­ғанын айттым.
Азаттық: – “Феникс” фильмi­не қатысты басталған қаржылық тексеру мен Талғат Жәнiбековтiң сiздi айыптауының арасында қандай байланыс бар?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Бүкiл қағаздарының бәрi анықтала бастаған соң ол жiгiт­тердiң iс-әрекетi ашылып қалды. “Сiздер мұндай iс-әрекеттерiңiз­бен қалған қаражатты алып кетпек болғандарыңыз анықталып қалды” деген кезiмде, ол азаматтар өздерi халыққа жария болудан қашып, менi негiзсiз айып­тауға көштi.
Азаттық: – Бұл – Талғат Жә­нiбековтiң айыптауы. Ал Еңлiк Сыдықованың айыптауына не айтасыз? Сыдықова мен Жәнi­беков­тiң айыптауларын қалай байланыстырып отырсыз?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Еңлiк Сыдықова бейнежазбасының аяғында: “Я выступаю в поддержку режиссера. Я требую отставку министра” дей­дi. Байланысы осыдан-ақ көрiнiп тұр ғой. Еңлiк шыққан кезде “Феникс” фильмi төңiрегiндегi тексерiс басталған. Мен қаржы полициясына олардың бопсалау­мен 3 миллион долларды алып кеткiсi келетiнiн, алдыңғы қаражаттарының құжаттарының дұ­рыс емес екендiгiн айттым. Бiзде республикалық Есеп ко­митетi тексерiс жүргiзедi. Олардың мiндетi. “Қазақфильм­дi” тексерген кезде “Феникске” бөлiнген 80 миллион теңге қаражаттың қайда жұмсалғаны жөнiн­де ешқандай құжаты жоқ, таза емес” деп солар айтты.
Азаттық: – Бұл iске қатысты қанша адам айыпталып отыр? Ол iстiң қазiргi жағдайы қалай?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Өздерiңiз ақпараттан көрiп отырсыздар. Бөлiнген 80 миллионның 69 миллионына [қатысты] ешқандай құжаттар жоқ.
Азаттық:Оны кiм алған?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – “Тұран” фирмасы. Ол жерде атқарушы директор Юдина деген қыз болған. Құрылтайшысы – Тұңғышбай ағамыз. Режис­серi – Талғат Жәнiбеков. Мен оның iшкi нюанстарын нақты бiлмеймiн. Бiрақ жаңағы 80 миллионның 69 миллионына құжаттары жоқ. Оның 11 миллионы – айлық еңбекақы. Оның өзi күдiк­тi. Егерде ешқандай жұмыс жүр­месе, кiм не үшiн айлық алды?
Азаттық: – Осыған байланыс­ты “Қазақфильмнiң” қаржы жөнiндегi бiр қызметкерi тергеуде отыр ғой.
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Ол кiсiнi отырғызғаны былай. Әр мекеме алған қаржыға есеп бередi. Егер ол есебi дұ­рыс болмаса, актiмен ол есептi қабылдамауға тиiс. Ол кiсi оны қабылдап алған. Онда 35 мил­лионға мүлдем құжат жоқ. Басқалары әйтеуiр жалған бiрдеңе­лер­дi алып келген. Талғат Жәнi­беков­ке “Не iстедiң?” дегенде, “Тизер түсiрдiм” деген. Ол ти­зердi көрiп тұрсың, анадан бiр, мынадан бiр алған да монтаж жасап iстеген. Бар бiтiрген шаруа – осы.
Азаттық: – Тұңғышбай Жаман­құлов мәлiмдемесiнде өзiн сiздiң қыспаққа алғаныңызды айтады.
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Мен ол кiсiнi қалай қыспаққа аламын? Ол – тергеу iсiнiң жұмысы, мен оған қалай араласа аламын? Мен де бәрiн тек ақпараттардан ғана бiлiп отырмын.
Азаттық: – Тұңғышбай Жаман­құлов әуелi ұсталды, сосын босап шықты. Сiз сол аралықта “Тұңғышбай Жаманқұловтың босап шығуына кепiл беруге де дайынмын” дедiңiз. Ол кiсiнiң босап шығуына сiздiң қатысыңыз бар ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Иә, бар. Мен өтiнiш айтып, сұрадым.
Азаттық: – Кiмнен не сұрадыңыз?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – “Бұл кiсi – халық әртiсi” дедiм. Адвокаттары, театр саласында iстейтiн жiгiттер көмек­тесiп жүрдi жанында. Мен Астанада болдым. Ол кiсi 5 миллион теңгенi мойнына алып отыр. Сол қаражатты құю керек дедi. Соған атсалысып, бiрнеше азамат 5 миллионды жинап бердiк.
Азаттық: – Құпия болмаса, өзiңiз кепiлге қанша қаражат бердiңiз?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Бiр жарым миллион теңгедей.
Азаттық: – Ендi Еңлiк Сыдықованың жайына оралсақ. Сiз Еңлiктiң бұл iске қатысын “режис­сердi қолдаймын” деген сөзiмен байланыстырып отырсыз. Басқа дәлелдерiңiз бар ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Мысалы, мен қазiр шығып, “Қасым Аманжолды қолдаймын” десем, оған бiр себеп болуы керек. Еңлiк өзiнiң айыптауын айтып жатып қалай “режиссердi қолдаймын, министр отставкаға кетсiн” дейдi. Егер сол кезде мен отставкаға кетсем, кiм бiледi, басқа министр “Феникс­тi” аяғына дейiн тексере ме, тексермей ме? Менiң бұл жердегi кiнәм – жаңағы 3 миллион долларды оларға жiберткiзбегенiм, екiншi кiнәм – түк жұмыс жасалмай желiнiп кеткен 80 миллион теңгенi қайтартып жатқаным. Оған неге көзiмдi жұмып оты­руым керек?
Азаттық: – Сiз Жүргенов атындағы өнер академиясының бұрынғы студентi Еңлiк Сыдықованы танисыз ба? Өмiрде онымен бетпе-бет кездесiп көрдiңiз бе?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Мүмкiн, бiр емтиханда, тыңдауларда кездескен шығармын. Ал былай нақты екеумiз кездесiп отырғандай бетпе-бет кездескен емеспiз.
Азаттық: – Ол сiзбен кездес­кенiн, сiздiң одан ақша талап еткенiңiздi, ақша бере алмаса басқа да қатынасқа шақырғаныңызды айтады. Ондай болды ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Мен сiзге нақты айтайын. Егер қандай да бiр қатынас болса, ол қыз көрсетер едi. “Бүгiн шiлденiң мынадай күнi мынадай сағатта мынадай адам менi жолықтырды. Оған куә мынадай” дер едi. Ол қыз сол жылы академияға түспеген.
Азаттық: – “Түсе алмағанымның себебi – ректордан осындай талап болды” дедi емес пе?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Жоқ, ол қыз айтып жатыр, “мен түсiп оқыдым” дейдi.
Азаттық: – Оқуға түспеген болса, онда қалайша оқуды бiтiрiп шығады?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Ол қыз айтып жатыр: “2011 жылы оқуға түстiм” дедi.
“Емтиханға кешiгiп қалдым, бiрақ ректор маған солай жасады, бiрақ оқыдым” дедi. Мiне, саған құжаттар. Мiне, мынау – Болат Атабаевтың (режиссер) қолы. Еңлiктi сызып тастаған. Емтиханға бару үшiн бәрi допуск алады. Әркiм өзiнiң өнерiн көрсетедi. Емтиханға допускiден өткендер барады. Мынау – соған қатысқан 50 адам. Болат Ата­баев­тың почеркi. Iшiнде Еңлiк жоқ. Ол қызды Болат Атабаевтың өзi өткiзбеген.
Азаттық: – Сонымен бұл ненi дәлелдейдi?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Бұл қыздың сол жылы емтиханға өтпегенiн дәлелдейдi.
Азаттық: – Яғни сiздер кездескен жоқсыздар ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Емтиханның алдында келген. Атабаевтың өзi өткiзбеген. Ол құжаттарын алып кетiп қал­ған. Академиядағы құжаттарда да барлығы бар. ҰБТ сияқты тест болады. Оны бiлiм министрлiгiнiң өзi қабылдайды. Ол жерде де ол қыз жоқ, оқуға түспеген. Ең қызығы, сол жылы Еңлiк Қызыл­ордадағы “Болашақ” деген жекеменшiк оқу орнына түскен.
Азаттық:Ол қай жыл?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – 2011 жылы.
Азаттық: – Сол оқу орнына түскенiн дәлелдейтiн құжат бар ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Иә, бар. Ең бастысы, ол қыз бiр жыл Қызылордада оқы­ған.
Азаттық: – Яғни сiздер Еңлiк айтып тұрған жылы кездескен жоқсыздар ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Әрине.
Азаттық: – Еңлiк Сыдықова ғана емес, президент оркестрiнiң бұрынғы бiр музыканты да ертедегi оқиғаны еске алып, сiздi “тиiстi” дейдi. Бұған қатысты не айтасыз?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Одан берi де 18 жыл өттi. Ал неге сен ол қыздың өзiн шақырып сұрамайсың? Шақыршы сол қызды. Содан кейiн өзiң ары қарай бәрiн сұрайсың.
Азаттық: – Сiзбен сұхбатымыз жария болған соң бұл оқиғаға қатысты аты-жөндерi аталған басқа азаматтармен де әңгiмелесемiз. Жалпы, мұндай оқиға болды ма, болмады ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Мен саған айтайын. Ондай оқиға болса, ол қыз да сол кезде айтар едi. Осындай күнi, осындай сағатта, мынадай куә бар дер едi. Ол қыздың өзiнен сұраңыз. Егер Талғат Жәнiбеков “Менен 100 мың доллар алды” деп халықтың алдына шығып жатса, Тұңғышбай ағам менiң атымнан “бiр адам келдi, қағазды жыртып тастады” дедi. Еңлiк шықты “Мен ол кiсiлердi қолдаймын” деп. Сол сияқты сен бiреу­ге 100 доллар бер қазiр, келедi дағы айта салады.
Азаттық: – Сонда бұл айыптаулар арнайы ұйымдастырыл­ған дегiңiз келе ме?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Әрине. Егер сол қыздардың бiреуiмен суретке түсiп отырғанымды, би билеп жүрге­нiмдi, телефонмен сөйлескенiмдi алып келсе, жағдай мүлдем бас­қаша болар едi.
Азаттық: – Режиссер Болат Атабаев “Жүргенов академиясында сабақ берiп жүрген кезiмде менiң курсыма сол кездегi академия ректоры Арыстанбек Мұхамедиұлы мас күйiнде кiрiп, сабағыма кедергi келтiрдi” деп жазды. Мұндай оқиғалар болды ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Болат Атабаев “Еңлiк мен­де 2011 жылдан бастап оқы­ды” дедi. Өзi Еңлiкке емтихан тапсыруға рұқсат бермеген. Сонда кiмге сенесiз? Болат Атабаев бүкiл халықты “Еңлiк менде оқыды” деп алдап жатыр. Мен сол құжатты көрсетiп жатырмын. Ол кiсi өз сөзiне өзi қарсы шығып жатыр. Ендi маған ыңғайсыз. Мен саған айттым: “Егер шындық айтылса, көп адамдар ұятқа қалады” деп. Сонда сен кiмге, неге сенесiң?
Азаттық: – Сiз сонымен Еңлiк Сыдықованы сотқа бердiңiз.
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Заң бойынша мен бiр айдың iшiнде сотқа беруiм керек. Мен мемлекеттiк қызметте болған соң мiндеттi түрде сотқа беруiм керек. Егер оларды сотқа бермесем, жаңағы айыптарды мойындағаным. Бұл – дүние­жүзiндегi тәсiл.
Азаттық: – Сонда сiз мәж­бүрлi түрде сотқа бердiңiз бе?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Иә. Бiр ай күттiм. Тұңғышбай ағамыз “Менi Астанада кездескенде қинады, сөйттi, бүйттi” дедi. Мен ол кезде Тұңғышбай ағамызға айттым: “Кешiрiм сұраңыз. Бiрiншi, кешiрiмдi халықтан сұраңыз. Екiншi, Жүргенов академиясынан сұраңыз. Бүкiл академияның атына кiр келтiрiп, балағаттадыңыз. “Академияда сон­дай, бәрi мұндай” деп. Үшiн­шiден, театр қоғамынан кешiрiм сұраңыз. Елдiң бәрi кино саласында тек қана ұрлайды деп ойлайтын болды. Содан кейiн Еңлiктен де кешiрiм сұраңыз. Сiз неге ол қызды ойлаған жоқсыз. Келешекте ол қыздың өз өмiрi бар. Орысша нашар бiлетiн қыз. Оған орысша текст жазып бердi. Камера қойып, былай сөйле деп айтты” дедiм.
Азаттық: – Оған текстi жазып бергенiне, камера қойып жазғыз­ғанына сiздiң дәлелiңiз бар ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Жазғаннан кейiн маған бiр психолог әйел келдi. Мүлдем танымаймын. Мен оны бiрiншi ретте қабылдаған жоқпын. “Қағазын қалдырып кетсiн” дедiм. Мүлдем бөлек адам. Жазғанында бәрi бар, қалай адам алдап отырғанда оң қолымен сол құлағын ұстайды, ернiн жалайды, сөзiнен шатасады. Бәрiн. Оқысаң, керемет.
Азаттық: – Яғни сол кiсi Еңлiктiң сiз жайлы жазған видеосына анализ жасады ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Иә, иә. Ол кiсi өзiнiң жазғандарын алып келдi. Мен өзiм оқып отырып анализ жасай бастадым. Еңлiктiң текстi оқып отырғаны көрiнiп тұр. Мен шынымен бiр ай күттiм. Тұңғышбай ағаммен кездескенде де айттым. Ол кiсiлер менi бүкiл елге солай айыпты қылып жатыр. “100 мың доллар алды”, “Бiр адамды маған жiбердi, запискамен кел­дi, ақша сұрайды”, “Студенттер түскен кезде маған тiзiмдi берiп, осыларды ал деп айтты” деп. Артынан Еңлiк шықты: “Маған осылай iстеген” деп.
Азаттық: – Әншi Жеңiс Сейдоллаұлына “Еңлiкке айт, алдыңғы бейнеайыптауын терiстеп, басқаша бейнежазба жазсын” деп өтiнiш еткенiңiз жайлы да сөз тарады.
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Жасыратыным жоқ, Жеңiс Сейдоллаұлы – жақын досым. Бiрге өстiк. Қызылорданың азаматы. Олар маған алаңдайды. Сенiң жақын досыңды бәрi негiзсiз айыптап жатса, сен де алаңдайсың ғой. Содан ол айтты: “Қызылордада менiң достарым бар. Олар оның әкесiн бi­ледi” дедi. Мен содан кейiн оған айттым: “Жеңiс, оның әкесiне айтшы. Менiң бiр тәулiгiм ғана қалды. Бiр тәулiктен кейiн оны сотқа беруiм керек” деп. Бұл мәселеде менiң арым таза.
Азаттық: – Әлемдiк тәжiри­бе­де шенеунiктер сiз сияқты параға немесе сексуальдық бопсалауға қатысты айыптарға ұрынса, қызметiнен кетедi де, содан соң ғана өзiнiң репутациясын қорғайды. Ал сiз министр қыз­метiңiзде отырып, қарапайым азаматпен соттасып жатырсыз. Репутацияңызды министрлiк қызметтен кетiп, содан кейiн ғана неге қорғамадыңыз?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Менде ондай ниет болды.
Азаттық: – Онда неге отставкаға сұранбадыңыз?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Мен түнiмен ұйықтамай уайымдадым “барлық шындық шықсын” деп. Содан соң, жасыратыны жоқ, отырып ақылдастық. Маған барлық құжаттарды алып келдi. Ешқандай дәлелсiз айыптау. “Егер қолында записi немесе суретi болса, жағдай басқаша болар едi. Өз сөзiнен өзi шатасып отырған қыздың айыбын неге сен мойындауың керек?” деп кеңес бердi.
Азаттық: – Соттан соң сiз өз репутацияңызды толық ақтап шыға аламын деп ойлайсыз ба? Жұрт сiздi “қызметiн пайдаланып сотқа ықпал еттi” деп ойлауы мүмкiн ғой. Әлде сiзге қызметтi сақтап қалу маңызды ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Өзiң қара, бiрiншi құжаттарды саған берiп жатырмын “оқымаған” деп. Егер ол қыз шынымен де оқуға түссе, оқыған болса, “мынандай-мынандай кезде кiрдiм” десе, сол кезде екi жақта бiрдей тепе-теңдiк болу үшiн мен отставкаға кетуiм керек. Өз сөзiнен өзi шатасып тұрған, оқуға түспеген адам үшiн қызметтен кету дұрыс емес. Кiм айтты сот оң шешiмiн бермейдi деп? Қасында адвокаты бар, саған көрсетiп жатырмын. Бұндай жағдайда сотқа қандай ықпал болады? Егер жабық сот болса, сен айтар едiң “жабық сот” деп. Мен саған бүкiл құжаттарды көрсетiп тұрмын ғой.
Азаттық: – Бұған дейiн осы жағдайды ашып айтпай, осынша уақыт ашық сұхбат бермеуiңiздiң себебi неде? Неге бұған дейiн шықпадыңыз? Сiздi журналистер iздедi ғой.
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Жоқ. Мен журналистерге бердiм.
Азаттық: – Дәл осылай дәлелдеуге тырыстыңыз ба?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Менiң сен айтқандай кемшiлiгiм бар. Мен басында “халық өзi бiледi ғой, ақ-қарасын ажыратып, кiмдiкi қандай iс екенiн анықтайды” деп ойладым. Егер мен өмiрiмде осы сәтке байланысты дұрыс қадам iсте­месем, қасымда жүрген жiгiттер айтар едi: “Слушайте, вы, оказывается, сволочь. Мен сенiмен араласпаймын” деп. Көзi ашық азаматтар айтып жатыр “мұны тоқтату керек” деп.
Азаттық: – Қызметтестерiңiз бен басшылығыңыз бұл оқиғаны қалай қабылдады? Астанадағы жоғарғы билiк – Ақорда қалай қабылдады?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Ол кiсiлер толығымен зерттедi. Екеуiмiзден көп зерттедi.
Азаттық: – Қандай орган зерттедi? Президент әкiмшiлiгi ме?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Бiз үкiметтiң мүшесi болғандықтан ұлттық қауiпсiздiк комитетi, ұлттық бюро, iшкi қа­уiпсiздiк қызметi – бәрi тексердi. Олар мiндеттi түрде тексеру керек. Министрге айып болып жат­қан соң ол кiсiлер мiндеттi түрде тексередi.
Азаттық: – Тексерген соң не болды?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Тексердi де “мына айыптаулардың барлығы – еш негiз­сiз” деп көрсеттi.
Азаттық: – Ал тiкелей басшыңыз – премьер-министрмен, президент әкiмшiлiгiмен кездесу болды ма осы мәселеге байланысты?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Иә. Барлығы айтып жатыр “шындық үшiн аяғына дейiн күресу керек” деп.
Азаттық: – Яғни сiздi қолдап отыр ма бұл тұрғыда?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Әрине. Бiр кiшкентай күдiк болса, ол кiсiлердiң өзi айтар едi “Мынауың не? Не масқаралап жатырсың?” деп. Елбасының өзi, былайша айтқанда, мойнымды жұлып алар едi “Мынауың не?” деп.
Азаттық: – Президентпен осы туралы әңгiме болды ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Жоқ.
Азаттық: – Еңлiк Сыдықоваға қатысты iс айыптау бағытына бұрылса, оны сотта кешiруге дайынсыз ба?
Арыстанбек Мұхамедиұлы: – Маған үлкен айып тағыл­ған соң, менде жаңағы психологтың қағазы бар, басқа да мамандардың қағазы бар, тиiстi органдар оны мiндеттi түрде тексередi. Ол кiсiлердiң қағаздары бар. Мен ашығын айтайын – егер сот, тергеу аяғына дейiн барса, Болат Атабаевтың өтiрiгi сияқты көптеген өтiрiктер ашылады.
Азаттық: – Сот Еңлiк Сыдықоваға ауыр жаза кесiп жатса, сiздiң әрекетiңiз қалай болады?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Қандай жаза кесетiнiн сот өзi шешедi.
Азаттық: – Ал сiз оған қандай жаза сұрап жатырсыз?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Еңлiк менен тек қана кешiрiм сұрасын.
Азаттық: – Ешқандай моральдық, материалдық шығын талап етпейсiз?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Жоқ.
Азаттық: – Түрме жазасын сұрамайсыз ба?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Жоқ, сұрамаймын. Тал­ғат Жәнiбековке 1 миллион кестi. Ол – маған емес, үкiметке кететiн ақша. Менiң адвокатым Талғат Жәнiбековтiң өзiне сұрағаны әлеуметтiк жұмыс болатын. “Елдi алдап ақша ұрлағанша, қолына күрек алып жұмыс iстесiн” деп.
Азаттық: – Еңлiк Сыдықовамен болатын сотқа өзiңiз барасыз ба, әлде адвокаттарыңыз қатыса ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Керек болса, сотқа барамын. Оның несi бар? Талғат Жәнiбековпен очная ставкаға бардым. Сол сияқты Еңлiкпен болатын очная ставкаға да барамын.
Азаттық: – Еңлiк осыдан бiрнеше күн бұрын жазбалар жариялады. “Менiң есiгiмнiң алдына қаржы полициясынан келiп, көлiктер торуылдады” деп фотолар жариялады. Бұл туралы не айтасыз? Ондай күштiк құрылымдармен байланысыңыз бар ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Мысалы, сен журналиссiң ғой. Телефоныңмен машинаның номерiн түсiрiп, финансовый полицияға “мынандай-мынандай азаматтар, мынандай көлiктер жұмыс iстей ме” деп өтiнiш жiберсең болды. Мен арыз бергеннен кейiн менi екi рет тергеуге шақырды. Мен сол кезде сұрадым: “Неге сiздiң азаматтар барып, Еңлiктiң есiгiнiң алдында жүр?” деп. Олар таңғал­ды. “Бiрiншi сiзден тергеу аламыз, екiншi академияның ұстаздарынан тергеу аламыз. Содан кейiн Еңлiктен сұраймыз. Бiз Еңлiкке әлi жеткен жоқпыз” дедi.
Азаттық: – Олар кiмдер сонда?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Мен қайдан бiлейiн. Сен де сөйт. Екi машинаны өз үйiнiң қасына қойып қой да сосын айт: “Мiне, менiң артымнан екi адам аңдып жатыр” деп.
Азаттық: – Еңлiктiң адвокаттары “бiздiң қолымызда минис­тр­дi әшкерелейтiн көзiр бар” дедi.
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Ол кiсiлер көзiрлерi бар болса, бәлкiм, тағы да жала жауып, бiреудiң бетiн жауып шығаратын шығар. Оларда көзiр болса, неге бiреудiң бетiн жауып шығарады? Қазiр-ақ шығарар едi.
Азаттық: – Сотқа дейiн Еңлiк­пен бетпе-бет кездесуге дайынсыз ба?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Мен саған тағы да айта­йын. Еш керегi жоқ, кездескiм де келмейдi ондай адамдармен. Егер маған бiр параққа терiстеу жазып берсе, мен сотқа жазған арызымды артқа қайтаруға да­йынмын. Ашыла бастағанда мына қыздың – бiрiншi өтiрiгi, екiншi өтiрiгi тағы ашылады. Сонда жағдай мүлдем қиын болады.
Азаттық: – Бұл даудың шығуына басқа да саяси себептер болды ма? Әлде бәрi бiр ғана фильмнiң аясында туған себептер ме? Сiздiң дұшпандарыңыз көп пе?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Әрине, бар. Жастайымнан қызметке араласқан адаммын. Басшы қызметте iстеген соң бiреудi жұмыстан шығарасың. Барлығына ұнаймын, жағамын десең, жұмысқа әсерiн тигiзедi. Кейбiр кезде iшкi дүниең қайнап жатады. Бiрақ амал жоқ, бiреумен қоштасуың керек. Неге десеңiз, қызмет iстеген соң оны алға қарай жүргiзуiң керек болады. Сен айтшы, мен осы екi жарым жылдан аса министр болдым. Осы “Феникстен” басқа, кинодағы жас режиссерлерге “өз ұлтын масқаралауды тоқтату керек, ондай фильмдерге бiз “Қа­зақфильмнен ақша бергiзбей­мiз” дегенiмнен басқа бiр нәрсе болды ма? Үлкен шаралар өтiп жатыр, заңдар қабылданып жатыр, менiң жұмысымда олқылық болған жоқ. Театрда дау болып немесе депутаттардың алдына барып заңымды қорғай алмай жатқан кезiм болған жоқ. Екi жарым жыл министр болғанда осындай бiр жетiспеушiлiк болды ма? Айтшы. Мысалы, Қазақ хандығының 550 жылдығында “Әй, көке, мына iстегенiң ұят болды, мас­қара” дегендей.
Азаттық: – Қазақ хандығының 550 жылдығында дайын болуы керек “Қазақ хандығы” фильмi уақытында шықпай қалмады ма?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – “Қазақ хандығы” 16 желтоқсанда шығады. Сол кезде рақмет айтасыңдар сол фильмдi аяғына жеткiзiп шығарғанымыз­ға. Ақан Сатаевтың “Анаға апарар жол” фильмi шықты, көпшiлiк рақметiн айтып жатыр. “Қазақ хандығы” шығады. “Аманат” шығып жатыр, Әмiре Қашаубаев туралы түсiрiлiп жатыр, Балуан Шолақ жайлы түсiрiлiп жатыр. Кеше “28 панфиловшы” көрсетiлдi.
Азаттық: – Жалпы, осы оқиғалардың бәрiнен кейiн отставкаға кету ойыңыз бар ма? Жоқ болса, неге?
Арыстанбек Мұхамеди­ұлы: – Сiз маған айтыңызшы “сiз осындай келеңсiз жағдай жасадыңыз, отставкаға кетуiңiз керек” деп. Мен не үшiн кетуiм керек? Шындық үшiн күрескенiм үшiн бе? Ұрланған ақшаны орнына қайтаруға жұмыс iстегенiм үшiн бе? Не үшiн? Өзiң айтшы.
Азаттық: – Сұхбатыңызға рақмет.
Сұхбаттасқан
Қасым АМАНЖОЛ
Сұхбат www.azattyg.org сайтынан алынды
« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »
ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (0)
Пікіріңізді бөліскіңіз келсе:*
Жазылатын пікірдің көлемі 500 символдан аспауы керек
Аты-жөніңіз:*
E-Mail (сайтта жарияланбайды):
Мына код-сандарды енгізуіңізді сұраймыз:*
Жаңарту
* - жазылуы міндетті