Қазақылығының қаймағы бұзылмаған өлкенiң қонақжайлығының, дархан көңiлiнiң, ықылас-мейiрiмiнiң айқын айғағы шығар, тұрғындар саны үш миллионға жуықтап үлгерген елiмiздегi ең халқы көп облыс –Оңтүстiк Қазақстанға оралмандар қоныстануға құмар-ақ. Әбдiбақыт Мақұлбаев басқаратын облыстық көшi-қон департаментiнiң дерегiне жүгiнсек, тәуелсiздiк туы тiгiлгелi оңтүстiкке қоныстанған оралмандардың саны (2010 жылдың 1 сәуiрiне дейiнгi мәлiмет бойынша) 50 150 отбасыға немесе 172 985 адамға жетiптi. Бұл атажұртқа қоныс аударған

Алматының «Көкбазары» маңындағы «жетiмбұрыш» қайнап тұр. Бiреу баспана iздеп жүрсе, екiншiсi жалға алушы таппай сарсаң. Үшiншiсi – делдал. Төртiншiсi... Әйтеуiр, күнкөрiс үшiн жанталасып жатқан жұрт. Қарбалас тiрлiктiң шыж-быжын көрiп, танысу үшiн «жетiмбұ­рышқа» енiп кеттiк. Әр жерде iлулi тұрған қағаздар­ға үңiлiп, делдалдармен саудаласып жүргендер де, пәтер иесiмен келiсе алмай керiлдесiп жүргендер де мол-ақ. «Времянка» деген жазуды қолына ұстап, «клиент» iздеп жүргендер де кездеседi.

БАЛАБАҚШАДАҒЫ ТӨЛЕМАҚЫНЫҢ МӨЛШЕРI ӨСУI МҮМКIН

«Балаларым балабақшаға барады. Кеше 1 айлық төлемақының түбiртегiн алдым. Наурыз айына қарағанда сәуiр айының төлемақысы қымбаттап кетiптi. 1000-1500 теңгеге. 1 айда төлемақының мөлшерiн неге бұлай көтерiлдi? Мән-жайды анықтап берсеңiздер», – деп қоңырау шалған Алматы қаласының тұрғыны Қуаныш ағайдың сауалына Алматы қалалық бiлiм басқармасының мамандары былай деп жауап қайтарды:

 «Қарты бар үйдiң қазынасы бар» дейдi дана халқымыз. Бүгiнде осы қазынамызды қай дәрежеде қадiрлеп, алақанға салып жүрмiз? Ақсақалды аталарымыз бен ақ жаулықты аналарымыздың хал-жайын, тыныс-тiршiлiгiн бiлмек болып Алматы қалалық ардагерлер үйiнiң есiгiн аштық. Табалдырығын аттадық. Үлкен дәлiз. Ары-берi жүрген қарттар есiкке үмiтпен қарап тұрғандай. Кезекшiге мән-жайды айттық. Мекеме басшысын күтiп тұр­ған кезде ардагерлер үйiнiң тұрғыны 64 жастағы Динара Адамбековамен тiлдестiк.

Алматы облысы, Қарасай ауданы әкiмiнiң орынбасары Едiл Қалиев “Жас Алаштың” арнаулы бетi “Тұрмыста” жазылған “Қошмамбет, сенi қайтейiн?!” атты мақалаға (№7, 26 қаңтар, 2010 жыл) ресми түрде мынадай жауап хат жiбердi: “Аудан әкiмдiгiнiң тапсырмасы бойынша, “Қошмамбет – 2” ауылы тұрғындарының шағымы, “Жаңа Шамалған” ауылдық аумақ әкiмдiгiнде қаралды. Аталған ауылдық аумақтың 7 елдi­мекенiнде 1989 жылдан берi Өзбекстан, Қарақалпақстан, Түркiменстаннан көшiп келген оралмандар көптеп қоныстанған.

Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрi Гүлшара Әбдiхалықованың назарына!  Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрлiгi 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап 18 жасқа дейiнгi мүгедек балалардың ата-аналарына ай сайын 15 мың теңге шамасында жәрдемақы төлеу туралы заңның күшiне енгенiн хабарлады. Дұрыс-ақ. Бiрақ, 18 жастан асқан кемтар балалардың ата-аналары елеусiз қалды. Неге? Жоқ әлде заң шығарушы шенеунiктер мүгедек бала 18 жастан асқаннан кейiн аурудан айығып кетедi деп ойлай ма?

ҚР Бiлiм және ғылым министрi Жансейiт Түймебаевтың ресми мәлiметiне сүйенсек, соңғы 10 жылда Қазақстанда 37 450 бала асырап алынған. Оның iшiнде 8 мыңнан астам баланы шетелдiк азаматтар асырап алды. Нақтылап айтсақ, АҚШ-қа – 6406, Испанияға – 600, Бельгияға – 343, Германияға – 173, Канадаға – 167, Ирландияға – 140, Францияға – 131 бала кеткен. Жас шамасын да тiлге тиек етсек: 1-3 жас аралығындағы балалардың саны – 5892, 4-6 жасқа дейiнгiлер – 1278, 7 жастан жоғарғысы – 999. Өкiнiштiсi, 10 жылдың iшiнде қазақ 3752 жетiмiн шетел асырыпты.

Шолпан Калингараева 7 баласымен Астана қаласындағы “Ударник” бақ өсiру қоғамы саяжайында қуыстай екi бөлмелi үйдi паналап, өлместiң күнiн кешiп жүр. Балапандары да әлi жап-жас. Тұңғыш қызы – 20, кенжесi – 4 жасқа толды. “Жаз мезгiлiнде екi ай ашық аспан астында жаттық. Қатты аязда пәтерсiз қалдық. 1 жыл толды, үкiмет жәрдемақы да бермей қойды. Жұмыссызбын. Балаларымның киерге киiмi, дастарханға қояр асым жоқ.

ҚР Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрi Гүлшара Әбдiхалықованың айтуынша, өткен жыл Қазақстанның еңбек нарығында күрделi кезең болыпты. “2008 жылдың күзiнен бастап елде жұмыссыздар саны артты. Жұмысшыларының жалпы саны 135 мың адамды құрайтын 264 кәсiпорын өндiрiсiн толықтай және жарым-жартылай тоқтатты. 25 мың адам жартылай жұмыс күнiмен қамтылса, 15 мың 600 адам еңбекақысы сақталмайтын демалысқа шықты”,

“Үш балам бар. Күйеуiм жалданып, қара жұмыс iстейдi. Малымыз жоқ. Диқаншылықпен айналысайық десек, егiндiк жерiмiз тағы жоқ. Әлеуметтiк жәрдемақы алмаймыз. Күнкөрiсiмiз мүшкiл болып тұр. Сiздерден сұрайтыным, күнкөрiсi қиын отбасыға мемлекет тарапынан қандай көмек қарастырылған? Көмек болса, қандай құжаттар керек екенiн бiлiп берсеңiздер екен”.

Әлi есiнде... 1989 жылы “ПМК” деген құрылыс мекемесiнде жұмыс iстеп жүрген кезi. Жамбыл ауданының бiр ауылынан үлкен мектеп салды. Ғимараты биiк, еңселi, әп-әдемi болып шықты. Бiр қауым елге үлкен қуаныш сыйлап, ауыл ақсақалдарынан бата алып қайтқан-ды сол жолы... Арада төрт-бес жыл өттi ме, жоқ па... бұған бiр құрылысқа қызыл кiрпiш керек боп қалғаны... Жасыратыны жоқ, ол кезде көптеген кiрпiш зауыттары тоқтап қалғандықтан кәсiпкерлер ескi ғимараттарды бұзып алатын. “Пәлен жерде кiрпiш бар” дегендi естiп барса

«Сананы тұрмыс билейдi» деген қанатты сөздiң бары да рас. Иә, көп мәселе тұрмысқа, бiздiң тұрмысымызға байланысты. Бiз қалай күнелтiп жүрмiз? Тұрмысымыз қай деңгейде? Осы сауалдарға жауап iздеп, бiрнеше адамды әңгiмеге тартқан едiк.

Алматы облысы, Қарасай ауданына қарасты “Қошмамбет-2” ауылы Алматы қаласынан небәрi 35 шақырым қашықтықта орналасқан. Онда дәл қазiр шамамен 150 отбасы күнелтуде. Бұлардың басым көпшiлiгi көршi Өзбекстаннан көшiп келген қазақтар. Әрбiр отбасында орташа есеппен алты жан бар. Яғни, дәл осы елдiмекенде бүгiнгi күнi тоғыз жүзге жуық адам түтiн түтетiп, тiршiлiк жасауда. Әйткенмен, алғашқы шаңырақтың қазығы қағылғанына бес жыл толса да, қатқыл жол төселмеген, ауызсу жоқ, көгiлдiр отын тартылмаған, қоғамдық көлiк жүрмейдi.

«Өмiрдiң еш мағынасы қалмады. Пәниде маған орын жоқ. Қош бол, жарық дүние. Қош болыңдар, бәрiң де. Қош...».
Бұл Алла берген ғұмырын өз қолымен қиған пенденiң соңғы сөзi. Бүкiләлемдiк денсаулық сақтау ұйымының мәлiметiнше, дүние жүзiнде әр жиырма секунд сайын бiр адам осылайша өмiрмен қоштасады. Жылына әлемде он миллион адам өзiне-өзi қол жұмсауға барады. Ал Қазақстан суицид (өзiне-өзi қол жұмсау) көрсеткiшi бойынша әлемде үшiншi орынға шықты.