Қазақстандағы гендерлік саясат үнемі сабақтастық пен тепе-теңдік принциптеріне негізделген

Еркежан АРЫН

25.10.2021, 08:48

302

Қазақстан әйелдердің жұмыспен қамтылуының тұрақты деңгейін сақтап отыр және бұл жағынан көптеген елдерден, оның ішінде экономикасы жоғары дамыған елдерден кем түспейді. Елімізде әйелдердің экономикалық белсенді халыққа қатысу деңгейі 2018 жылы 64,8 пайызды құрады. ХЕҰ ұсыныстарын ескере отырып, Қазақстанда әйелдерді жұмысқа тартуға тыйым салынған жұмыс орындарының тізімін жаңарту бойынша шаралар қабылданды. Бұл шара негізінен әйелдердің репродуктивті денсаулығын сақтауға бағытталған. Қазіргі уақытта технологияның дамуымен, өндіріс процестерінің автоматтандырылуымен әйелдерді жұмысқа алуға тыйым салынған кәсіптердің тізімі қысқаруда. Мәселен, 2018 жылы кәсіптер тізімі 287-ден 187-ге қысқарған екен.

Шағын және орта бизнестегі (ШОБ) әйелдердің белсенділігі соңғы жылдары айтарлықтай өсіп келеді. Тіркелген белсенді кәсіпкерлердің ішінде әйелдердің үлесі 43,2 пайызды құрайды. Қазақстандағы шағын, орта және ірі кәсіпорын басшыларының 28%-ға жуығы әйелдер қауымы екен. Әрбір төртінші (23,1%) шаруа мен фермерлік кәсіпорнды әйелдер басқарады. Бұл 2011 жылдан бері тіркелген ең жоғары көрсеткіш болып табылады.

Әйелдердің үкіметтік емес ұйымдарының желісі қарқынды дамып келеді. Бүгінгі таңда 300-ге жуық үкіметтік емес ұйым әйелдердің құқықтары мен мүдделерін қорғау мәселелерін шешуге белсенді қатысуда. Кәсіподақтар мен үкіметтік емес ұйымдардағы басшылық лауазымдардың 32,4%-ын әйелдер құрайды.

Мемлекет әйелдердің саясаттағы рөліне шешім қабылдау деңгейінде ерекше көңіл бөледі. Қазіргі шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының жалпы құрамындағы әйелдердің үлесі 18,4%-ға жетті. Парламенттің төменгі палатасындағы әйелдердің үлесі біртіндеп артып келеді: Мәжіліс депутаттарының бірінші шақырылымдағы әйелдердің үлесі 11,76%  (1996-1999 жж.) болса, жетінші шақырылымда 27,8% (2021 ж.) құраған. Айта кету керек, БҰҰ деректері бойынша әйелдердің «төменгі» палаталардағы өкілдігінің әлемдік орташа көрсеткіші 23,4%-ға жетеді.

Елдің жергілікті өкілді органдарында әйелдердің үлесі 22,2%құрайды: облыстық деңгейдегі мәслихаттарда — 15,72%, қалалық — 22,82%, аудандық — 23,70%. Сонымен қатар, мемлекеттік қызметте әйелдердің тұрақты өкілдігі бар: 2013 жылы — 49 527 немесе 54,9%, 2017 жылы — 50 491 немесе 55%.

Саяси партиялар жүйесі арқылы әйелдерді белсенді ілгерілету жүзеге асырылуда. Әйелдер мен жастарға сайлау партиялық тізімінде 30% квота енгізілгеннен кейін Мемлекет басшысы депутаттық мандаттарды бөлу кезінде осы квотаны міндетті түрде қарау нормасын заңнамалық тұрғыда бекіту туралы бастама жариялады.

ЭЫДҰ елдерінің озық тәжірибесіне сүйене отырып, мемлекеттік бюджетті гендерлік жоспарлау негізі енгізілуде. Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия Үкіметпен бірге және жергілікті бюджет қаражатын жоспарлау және пайдалану кезінде әйелдер мен ерлердің, ұл-қыздардың құқықтары мен мүдделерін жан-жақты ескеру мақсатында гендерлік бюджетті күшейту мәселесін талқылап жатыр. ЮНИФЕМ Ұлттық комиссиямен бірге «Қазақстандағы әлеуметтік (гендерлік) бюджеттер» жобасын жүзеге асыруда.

Гендерлік саясатты іске асыру шеңберінде гендерлік білім беруге маңызды рөл беріледі. Қоғамдық санада қоғам өмірінің барлық саласында ерлер мен әйелдердің шынайы теңдігіне қол жеткізудің маңыздылығын күшейту мақсатында еліміздің жетекші баспа және телеарналары мен әлеуметтік желілері арқылы ақпараттық-ағарту жұмыстары белсенді түрде жүргізілуде. 2018 жылы республикалық және өңірлік бұқаралық ақпарат құралдарында отбасы құндылықтары мен гендерлік теңдікті насихаттау бойынша 3,1 мыңнан астам ақпараттық-талдау материалдары жарияланды.

Қазақстан азаптау мен зорлық-зомбылыққа, әсіресе әйелдер мен балаларға қарсы мүлдем төзбеушілік саясатына берік. Осыған байланысты, БҰҰ азаптаулардың алдын алу жөніндегі кіші комитеті делегациясының 2016 жылдың қыркүйегіндегі сапарынан кейінгі ұсыныстардың көпшілігі ұлттық заңнамаға енгізілді. Сонымен қатар, Қазақстан БҰҰ-ның шарттық органдарымен осы мәселе бойынша белсенді ынтымақтастықты жалғастыруда. 2019 жылы БҰҰ-ның Әйелдерге қатысты кемсітушілікті жою жөніндегі комитетінің 74-ші сессиясында 5-ші ұлттық баяндама қорғалды, оның қорытындысы бойынша Қазақстанның айқын жетістіктері атап өтілді.

Сонымен қатар, мемлекеттің гендерлік теңдікті қамтамасыз ету саласындағы шараларына қарамастан, елімізде гендерлік саясатты іске асыру бірқатар шектеуші факторларға тап болады. Атап айтқанда, ерлер мен әйелдер арасындағы жалақының гендерлік айырмашылығын төмендету мәселелері өзекті болып қала береді. 2018 жылы әйелдердің жалақысы ерлердің жалақысының 65,8 пайызын құрады. Әйелдер арасында ақысыз үй және репродуктивті жұмысқа тартылу жоғары болып қала береді. Әйелдердің үй жұмысына орташа тәуліктік құны 2018 жылы 17,7 сағатты құрады, ерлерде — 5,9 сағат. Әйелдердің шешім қабылдауға қатысуын кеңейту үшін одан әрі күш салу қажет.

Сонымен қатар, инновациялық әлеуеттің деңгейі, елдердің бәсекеге қабілеттілігі мен мемлекеттердің қоғамның барлық саласында гендерлік теңдікті ілгерілету бойынша күш-жігері арасында тығыз байланыс орнатылды. Гендерлік айырмашылық индексіндегі қозғалыс динамикасы елдің Жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексіндегі позициясына әсер ету мүмкіндігіне ие. Гендерлік теңдік тұтастай мемлекеттің бәсекеге қабілеттілік деңгейіне әсер етуі мүмкін екенін түсіну әлем елдерінің гендерлік теңдікке жетудің жоғары қарқынын көрсете бастады. Бұл елдердің гендерлік теңдікті ілгерілетудегі белсенділенуі аясында ДЭФ гендерлік алшақтық индексіндегі Қазақстан көрсеткіштерінің төмендеуімен дәлелденеді. Осы тұрғыдан алғанда, әлем елдерінің гендерлік теңдікті ілгерілетуге қатысуының артуы Қазақстан үшін жаңа сынақ болып табылады, бұл елдегі гендерлік саясатты күшейтуді талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстан Республикасының Президенті Қ.К.Тоқаев әйелдердің мүдделерін ілгерілету және құқықтарын қорғау, соның ішінде сайлауалды партиялық тізімдер бойынша әйелдер мен жастар үшін 30 пайыздық квота енгізу, зорлау, педофилия, әйелдерге қатысты тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін жазаны күшейту, атаулы әлеуметтік көмекті бөлу, сондай-ақ әйелдердің құқықтарын қорғаудың жаңа тетігін енгізу туралы бастамалары қазіргі заман талабына сай деуге болады.

Қазақстандағы гендерлік саясат үнемі сабақтастық пен тепе-теңдік принциптеріне негізделген. Бәсекеге қабілеттіліктің іргелі факторы ретінде мемлекеттік және қоғамдық саясатта гендерлік теңдікті нығайту елді тұрақты даму кепілдіктерін қамтамасыз ете алады.

Тегтер:

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Сайт әкімшілігі 16:24
Нұр-Сұлтанда тұрғындардың 65% - дан астамы КВИ-ге қарсы вакцина алды
Сайт әкімшілігі 15:00
Нұр-Сұлтанда КВИ-мен ауырғандардың саны азайды
Арайлым ЕРКЕБАЕВА 14:35
"Өлгім келеді". Теміртаулық өзін-өзі өртеп жібермек болған
Бақытжан ӘБДІРАШҰЛЫ 13:30
Полиция заң бұзған 263 шетелдікті анықтады
Сайт әкімшілігі 07.12.2021, 18:48
Нұр-Сұлтанда мүмкіндігі шектеулі жандар үшін 16 мың жұмыс орны бар
Сайт әкімшілігі 07.12.2021, 15:56
Елорданың шет аймақтарын дамыту және абаттандыру: Президент тапсырмасы орындалып жатыр

Аңдатпа


  • «Жас Алаш» пен жаңа ұрпақ
    12:29
  • Жастармен бірге тыныстайтын басылым
    30.11.2021, 18:08
  • "Жас Алашқа" жазылуды ұмытпаңыз!
    23.11.2021, 10:20
  • Қайта түлеуге қадам басқан Майқұдық
    22.11.2021, 14:03
  • «Жас Алашты» ауыл кітапханасына жаздырып бердім
    16.11.2021, 10:00