Әбу-Дабидегі келіссөз: Ресей аумақ мәселесін көтерді, Зеленский Украинаны екіге бөлу қаупін ескертті

10 қарашада Біріккен Араб Әмірліктерінің астанасы Әбу-Дабиде Ресей, Украина және АҚШ өкілдерінің үшжақты келіссөзі өтті. Төрт сағаттан астам уақытқа созылған кездесуде соғысты тоқтату, қауіпсіздік кепілдіктері, тұтқын алмасу және аумақ мәселелері талқыланды. Ал Украина президенті Владимир Зеленский Ресейдің Днепр өзені арқылы елді екіге бөліп, шығыс өңірлерді оқшаулауға тырысып жатқанын мәлімдеді.

Бұл Ресей мен Украина өкілдерінің АҚШ арағайындығымен тоғыз айлық үзілістен кейін қайта кездесуі. Бұған дейінгі келіссөздер ақпан айында Женевада өткен, алайда тараптар соғысты тоқтату жөнінде ортақ шешімге келе алмаған еді.

Reuters агенттігінің хабарлауынша, Вашингтон әкімшілігі Ресей мен Украина арасындағы соғысты аяқтау үшін дипломатиялық әрекеттерін қайта жандандырған. АҚШ атынан келіссөзге президент Дональд Трамптың арнайы өкілі Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер қатысты. Украина делегациясын Рустем Умеров, ал Ресей делегациясын Владимир Мединский басқарды.

Үшжақты кездесуге дейін Украина өкілдері АҚШ және Еуропа елдерінің делегацияларымен бөлек келіссөз жүргізген. Оған Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия, НАТО және Еурокомиссия өкілдері қатысқан.

Зеленский: Ресей аумақ мәселесін көтерді

Келіссөздің алғашқы күні аяқталған соң Украина президенті Владимир Зеленский журналистерге Ресей тарапы аумақ мәселесін көтергенін мәлімдеді.

Оның айтуынша, аумақтық дауларды түпкілікті шешу мемлекет басшыларының деңгейінде қарастырылуы тиіс. Зеленский сондай-ақ тараптардың ірі көлемдегі әскери тұтқын алмасу мүмкіндігін талқылағанын айтты.

Украина президентінің мәлімдеуінше, келіссөзде мыңнан мыңға немесе 1500-ден 1500-ге дейін әскери тұтқынды айырбастау мүмкіндігі қарастырылған. Алайда бұл жөнінде түпкілікті келісім жасалғаны жарияланған жоқ.

Ол 11 қарашадағы кездесуде шиеленісті бәсеңдету, энергетика, Қара теңіздегі қауіпсіздік, тұтқын алмасу және үш ел басшыларының ықтимал кездесуін ұйымдастыру мәселелері қаралатынын жеткізді.

Зеленский келіссөздерде Еуропа елдерінің де ұстанымы ескерілуі маңызды екенін атап өтті. Киев Еуроодақ, АҚШ және Украина арасында ортақ позиция қалыптастыруды көздейді.

"Ресей Украинаны Днепр өзені арқылы екіге бөлгісі келеді"

Әбу-Дабидегі келіссөз қарсаңында Владимир Зеленский Ресейдің Украинаға қарсы әскери әрекеттеріне қатысты жаңа мәлімдеме жасады.

9 қарашадағы кешкі үндеуінде ол Мәскеу көпірлер мен энергетикалық инфрақұрылымға соққы беру арқылы елдің шығыс және батыс бөліктері арасындағы байланысты үзуге тырысып жатқанын айтты.

"Ресейдің көпірлеріміз бен энергетикалық желілерімізге қарсы операциясынан туындаған қиындықтарды егжей-тегжейлі талқыладық. Ресей Украинаны Днепр арқылы екіге бөліп, қалаларымыз бен ауылдарымыздағы адамдардың өмірін барынша қиындатуға тырысып жатыр", – деді Зеленский.

Financial Times газетінің дереккөздеріне сүйенсек, Украина президенті Ресейдің мұндай жоспары туралы Еуропа басшыларын да ескерткен. Атап айтқанда, ол Еурокомиссия төрайымы Урсула фон дер Ляйенмен телефон арқылы сөйлескенде осы мәселені көтерген.

Украинаның жоғары лауазымды шенеуніктерінің бірі Financial Times басылымына Ресейдің мақсаты елді географиялық тұрғыдан екіге бөлумен ғана шектелмейтінін айтқан. Оның сөзінше, Мәскеу Украинаның батысынан шығысына электр энергиясын жеткізуді тоқтатуға ұмтылып отыр. Мұндай жағдайда қыс мезгілінде миллиондаған тұрғын жарықсыз және жылусыз қалуы мүмкін.

Deutsche Welle мәліметінше, қазан айынан бері Ресей Киевтегі Днепр өзені арқылы өтетін көпірлерге, соның ішінде Солтүстік және Оңтүстік көпірлерге соққыларын күшейткен. Соның салдарынан қаланың екі жағалауы арасындағы көлік қатынасында қиындықтар туындаған.

Зеленский Еуропалық одақтың қосымша қолдау көрсетуге дайын екенін де мәлімдеді.

"Урсула фон дер Ляйенмен сөйлестім. Қолдауы мен түсіністігі үшін оған алғыс айтамын. Еуропалық одақ тарапынан қосымша көмек болады", – деді Украина президенті.

Дегенмен Ресейдің Украинаны Днепр арқылы екіге бөлу жоспары туралы мәлімет әзірге Украина басшылығының мәлімдемелері мен Financial Times дереккөздеріне негізделген. Мәскеудің мұндай стратегиялық мақсатты ресми түрде жариялағаны туралы ақпарат жоқ.

"Соғыс қайта басталмауы үшін нақты кепілдіктер қажет"

Әбу-Дабидегі кездесуден кейін Зеленский әлеуметтік желіде де мәлімдеме жариялады. Ол Украина делегациясынан алғашқы күнгі келіссөздің қорытындысы туралы есеп алғанын хабарлады.

Президенттің сөзінше, үшжақты кездесу конструктивті әрі мазмұнды өткен.

"Гуманитарлық шаралардың қажеттілігі мен олардың ықтимал тетіктерін талқыладық. Тұтқындарды босату – басты басымдық. Украинаға берілетін қауіпсіздік кепілдіктерінің мазмұны мен олардың ұзақмерзімді жұмыс істеу негіздерін егжей-тегжейлі қарастырдық. Соғыстың қайта басталуына жол бермейтін нақты құралдар қажет", – деді Зеленский.

Украина басшысы келіссөз барысында шиеленісті төмендетуге бағытталған қадамдар да сөз болғанын жеткізді.

Ол украиналық делегацияға 11 қарашадағы үшжақты кездесуге және алдағы күндері АҚШ пен Еуропа өкілдерімен жүргізілетін келіссөздерге қатысты нақты тапсырмалар бергенін айтты.

Зеленский келіссөзді ұйымдастырғаны үшін АҚШ-қа, ал кездесу өткізуге жағдай жасағаны үшін Біріккен Араб Әмірліктеріне алғыс білдірді.

АҚШ келіссөзді нәтижелі деп бағалады

АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Әбу-Дабидегі алғашқы күнгі келіссөзді нәтижелі деп атады. Алайда ол тараптар арасында әлі де шешілуі тиіс күрделі мәселелер бар екенін мойындады.

АҚШ өкілдері Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер де соңғы дипломатиялық кездесулер тараптардың ұстанымдары арасындағы алшақтықты белгілі бір деңгейде қысқартқанын мәлімдеді.

Дегенмен негізгі қайшылықтар сақталып отыр.

Ресей Украинадан аумақтық шегіністерді, оның ішінде Донбассқа қатысты талаптарын қабылдауды, сондай-ақ НАТО-ға қосылудан бас тартуды талап етіп келеді. Украина билігі өз аумағынан бас тартуға қарсы және кез келген бейбіт келісім болашақта Ресейдің жаңа әскери шабуылына жол бермейтін қауіпсіздік кепілдіктерімен бекітілуі тиіс деп есептейді.

Мәскеу бұған қоса Еуропаның жалпы қауіпсіздік жүйесін қайта қарау мәселесін көтеріп отыр. Ал Украина мен оның еуропалық серіктестері мұндай келіссөздерде Киевтің егемендігі мен аумақтық тұтастығы сақталуы қажет екенін мәлімдейді.

Екінші күнгі келіссөзде не талқыланады?

11 қарашада Әбу-Дабиде үшжақты келіссөз жалғасады деп жоспарланған.

Зеленскийдің айтуынша, келесі кездесудің негізгі тақырыптары энергетикалық инфрақұрылымға шабуылдарды тоқтату мүмкіндігі, Қара теңіздегі жағдай, әскери тұтқындарды айырбастау және соғысты тоқтатуға бағытталған шаралар болмақ.

Сонымен қатар Украина, Ресей және АҚШ басшыларының тікелей кездесуін ұйымдастыру мүмкіндігі де қарастырылуы ықтимал.

Әзірге тараптар әскери тұтқындарды айырбастау туралы түпкілікті келісім жасалғанын жариялаған жоқ. Атысты тоқтату немесе аумақ мәселесі бойынша да ресми уағдаластық жоқ.

Осылайша, Әбу-Дабидегі келіссөздер дипломатиялық диалогті қайта жандандырғанымен, майдандағы жағдай мен Ресейдің украиналық инфрақұрылымға шабуылдары соғысты тоқтату жолындағы негізгі мәселелердің бірі болып отыр. Киев бір жағынан қауіпсіздік кепілдіктерін талап етсе, екінші жағынан Ресейдің Днепр бойындағы көпірлер мен электр желілеріне соққылары елдің тұтастығы мен миллиондаған адамның қысқы тіршілігіне қауіп төндіретінін ескертіп отыр.