Әскери ынтымақтастық – қауіпсіздіктің ортақ кепілі
Қауіпсіздік мәселесі күн тәртібінен түспеген қазіргі кезеңде мемлекеттің қорғаныс қабілеті тек қару-жарақтың қуатымен немесе әскер санының көптігімен өлшенбейді.
Әскери мамандардың кәсіби даярлығы, жаңа технологияларды меңгеруі, түрлі жағдайда шұғыл әрі үйлесімді әрекет ете білуі де маңызды. Бұған қоса мемлекеттердің өзара сенімі мен ортақ қатерлерге қатысты ұстанымдарының үйлесуі халықаралық қауіпсіздіктің ажырамас бөлігіне айналды.
Осы тұрғыдан алғанда, Шымкенттің әскери және қорғаныс саласындағы халықаралық байланыстарын дамытуға қатысуы назар аударуға тұрарлық. Елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис экономикалық және мәдени байланыстармен ғана шектелмей, қорғаныс саласына қатысты кездесулер мен әскери-патриоттық бастамалар өткізілетін алаң ретінде де көрініп келеді. Мұның мәні – шетелдік делегацияларды қабылдау немесе халықаралық іс-шаралар ұйымдастырумен ғана шектелмейді. Ең бастысы, мұндай байланыстардың елдің қорғаныс әлеуетіне, әскери қызметшілердің даярлығына және өңірдегі тұрақтылыққа қандай пайда әкелетінінде.
Сенімнен басталатын серіктестік
Халықаралық әскери ынтымақтастық – мемлекеттердің қорғаныс ведомстволары арасындағы ресми кездесулер мен келіссөздер жиынтығы ғана емес. Оның ауқымына әскери білім мен ғылым, мамандар даярлау, бітімгершілік қызмет, бірлескен оқу-жаттығулар, әскери медицина және қауіпсіздік саласындағы тәжірибе алмасу секілді көптеген бағыт кіреді. Әрқайсысының өзіндік міндеті болғанымен, түпкі мақсаты ортақ: қорғаныс жүйесінің мүмкіндігін жетілдіру және күрделі жағдайда үйлесімді әрекет ету қабілетін арттыру.
Қазақстан үшін мұндай ынтымақтастықтың маңызы айрықша. Географиялық орналасуы, көршілес мемлекеттермен экономикалық әрі саяси байланыстары және халықаралық қауіпсіздікке қатысты міндеттемелері елден сыртқы саясатта теңгерімді ұстаным мен қорғаныс саласында жүйелі жұмысты талап етеді. Сондықтан әскери әріптестікті бір ғана бағытпен шектемей, түрлі мемлекеттермен өзара тиімді байланыстарды дамыту маңызды.
Шымкенттің осы үдерістегі орны да қаланың географиялық орналасуымен және өңірлік байланыстарымен сабақтас. Оңтүстік өңірдегі ірі қала ретінде ол көлік, сауда, білім және мәдениет салаларындағы қатынастарды дамытуға мүмкіндік береді. Ал қорғаныс мәселелеріне келгенде, халықаралық байланыстардың нақты мазмұны мен нәтижесіне басымдық берілуі керек.
Шымкентте өткен халықаралық әскери іс-шаралардың бірі – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына мүше елдердің Қорғаныс министрлері кеңесі жанындағы Әуе шабуылына қарсы қорғаныс жөніндегі үйлестіру комитетінің отырысы. Кездесуге Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан және Өзбекстан қорғаныс ведомстволарының делегациялары қатысып, әуе шабуылына қарсы қорғаныстың біріккен жүйесін жетілдіру және әскери ынтымақтастықты нығайту мәселелерін қарастырған. Бұл туралы Қазақстан Қорғаныс министрлігінің ресми ақпаратында жарияланған.
Аталған басқосу Шымкенттің халықаралық әскери диалог алаңы ретінде де пайдаланылғанын көрсетеді. Әуе кеңістігінің қауіпсіздігі – бір мемлекеттің ғана шеңберінде шешілетін мәселе емес. Қазіргі жағдайда әуе нысандарын анықтау, қауіп туралы ақпарат алмасу және тиісті құрылымдардың өзара іс-қимылын үйлестіру ерекше мәнге ие. Мұндай мәселелерді талқылау үшін кәсіби деңгейдегі байланыс пен ортақ түсінік қажет.
Дегенмен халықаралық отырыстың өтуін өздігінен нақты нәтижеге қол жеткізілді деген тұжырыммен теңестіруге болмайды. Келіссөздің шынайы құндылығы оның қорытындысында, қабылданған шешімдердің орындалуында және өзара іс-қимылдың іс жүзінде қаншалықты жетілгенінде көрінеді. Сондықтан әскери ынтымақтастықты бағалағанда өткізілген шаралардың санынан гөрі, олардың қорғаныс қабілетін нығайтуға қосқан үлесіне назар аударған жөн.
Тәжірибе алмасудың нақты нәтижесі қандай?
Қазіргі заманғы қауіпсіздік талаптары әскери құрылымдардан үнемі ізденісті, кәсіби даярлықты және технологиялық өзгерістерге бейімделуді қажет етеді. Әскери қызметшілердің міндеті тек бұйрықты орындаумен шектелмейді. Олар ахуалды дұрыс бағалап, қысқа уақыт ішінде шешім қабылдап, өзге бөлімшелермен үйлесімді әрекет етуі керек. Мұндай дағдылар күнделікті даярлық пен тәжірибелік жаттығулар барысында қалыптасады.
Осы ретте халықаралық әскери ынтымақтастықтың маңызды бағыттарының бірі – білім мен тәжірибе алмасу. Әртүрлі елдердің әскери мамандары оқу бағдарламаларын, даярлық тәсілдерін, басқару жүйелерін және заманауи технологияларды қолдану тәжірибесін талқылай алады. Мұның бәрі ұлттық қорғаныс жүйесін жетілдіруге қажетті ақпарат пен кәсіби байланысты кеңейтуге мүмкіндік береді.
Қазақстанның шетелдік әріптестермен байланысы да әскери білім беру, бітімгершілік даярлық және мамандардың біліктілігін арттыру бағыттарын қамтиды. Мәселен, Қазақстан мен Түркия арасындағы әскери ынтымақтастық аясында әскери білім мен ғылым, бітімгершілік қызмет, жауынгерлік және медициналық даярлық мәселелері қарастырылған. Екі елдің қорғаныс ведомстволары 2025 жылға арналған әскери ынтымақтастық жоспарын қабылдағаны жөнінде Қазақстан Қорғаныс министрлігі хабарлаған.
Мұндай байланыстардың Шымкентке қатысы тек халықаралық деңгейдегі келіссөздермен шектелмеуге тиіс. Қаладағы әскери құрылымдар үшін де кәсіби даярлықты жетілдіру, әскери инфрақұрылымды дамыту және мамандардың тәжірибесін ұштау маңызды. Бұл бағытта жергілікті атқарушы органдар мен тиісті қорғаныс құрылымдарының үйлесімді жұмысы қажет.
Әскери инфрақұрылымның жағдайы да қорғаныс қабілетіне тікелей ықпал етеді. Әскери бөлімдердің материалдық-техникалық жабдықталуы, оқу-жаттығу орындарының жай-күйі, қызметшілердің тұрмыстық жағдайы мен медициналық қамтамасыз етілуі – бір-бірінен бөлек қарауға келмейтін мәселелер. Қызметшінің кәсіби дайындығын арттыруға қойылатын талап оның күнделікті қызмет атқаратын жағдайымен де байланысты.
Сондықтан халықаралық тәжірибені зерттеу кезінде өзге елдердің жетістіктерін жай ғана үлгі ретінде қабылдау жеткіліксіз. Оны ұлттық қорғаныс жүйесінің қажеттілігіне бейімдеп, тиімді тұстарын нақты жұмысқа енгізу қажет. Әскери ынтымақтастықтың нәтижесі де осы тұста айқындалады: тәжірибе алмасу есеп үшін өткізілген кездесудің мазмұны болып қалмай, мамандардың біліктілігі мен бөлімшелердің дайындығына ықпал етуі керек.
Тағы бір маңызды бағыт – халықаралық бітімгершілік қызмет. Бітімгершілік миссияларға қатысатын әскери қызметшілер кәсіби шеберлікпен қатар, тіл білу, өзге елдердің әскери қызметшілерімен үйлесімді жұмыс істеу және күрделі жағдайларда сабырлы шешім қабылдау қабілетіне ие болуы қажет. Мұндай міндеттерге даярлық әскери білім беру мен тәжірибе алмасудың маңызын арттыра түседі.
Халықаралық әскери ынтымақтастықты нығайту дегеніміз – байланыстар санын көбейту ғана емес, сенімді серіктестік орнату, ортақ мәселелерді кәсіби деңгейде талқылау және келісілген шешімдерді іске асыру. Бұл жұмыста ашықтық пен жауапкершілік те маңызды. Әрине, халықаралық әскери ынтымақтастық ұлттық қорғаныс жүйесінің дербес дамуын алмастырмайды. Керісінше, ол елдің өз мүмкіндігін нығайтуға көмектесетін қосымша тетік болуы керек. Қандай да бір серіктестікке қатысқанда мемлекеттің ұлттық мүддесі, заңнамасы және қауіпсіздік басымдықтары ескеріледі. Өзара сенімнің орнығуы да тараптардың осы қағидаларды құрметтеуіне байланысты.
Жігер Әшім
Шымкент қаласы