Иран Қазақстан мен Каспий маңы елдерін Бендер-Энзели портына жасалған шабуылды айыптауға шақырды
Қазақстандағы Иран елшісі Али Акбар Джоукар Каспий теңізіндегі Бендер-Энзели портына жасалған шабуылдар тек Иранға ғана емес, бүкіл Каспий маңы өңіріне қауіп төндіретінін мәлімдеді.
Бұл мәлімдеме Астанада 22-24 сәуір аралығында өтіп жатқан RES 2026 өңірлік экологиялық саммиті аясындағы Каспий мәселелеріне арналған сессияда жасалды.
Дипломаттың айтуынша, соққы порт инфрақұрылымына және Энзели айлағындағы сауда кемелеріне тиген. Джоукар мұндай әрекеттер Тегеранның бағалауынша, Каспийдегі бейбітшілік пен тұрақтылыққа нұқсан келтіріп, экологиялық және гуманитарлық салдарға әкелуі мүмкін екенін атап өтті. Сонымен қатар бұл Каспий маңы елдері арасындағы сауда-экономикалық байланыстарға кері әсер етуі ықтимал.
Елші Иран Каспий өңіріндегі өзге мемлекеттердің ашық реакциясын күтетінін де жеткізді. Оның сөзінше, Тегеран Каспий маңы «бестігі» елдері бұл шабуылдарды негізсіз деп бағалап, айыптайды деп үміттенеді.
Каспий – стратегиялық аймақ
Каспий өңіріне назардың күшеюі де кездейсоқ емес. Бұл аймақ дәстүрлі түрде сауда, логистика және экология тұрғысынан аса маңызды аймақ саналады. Қазақстан да RES 2026 алаңында трансшекаралық экологиялық ынтымақтастықтың маңызын бірнеше рет атап өтті. Саммитте тұрақты даму, су ресурстары және экожүйені қорғау мәселелері талқылануда.
Бұл мәлімдеме Иран төңірегіндегі дағдарыс жалғасып жатқан кезеңде айтылды. АҚШ пен Иран арасындағы атысты тоқтату режимінің тағдыры да әзірге белгісіз. 21 сәуірде Дональд Трамп бітімді ұзартатынын мәлімдегенімен, Иран бұл шешімді ресми түрде қолдаған жоқ және Вашингтонның біржақты қадамдарын сынға алды.
Осы тұрғыдан алғанда, Иран елшісінің Астанадағы мәлімдемесін Каспий қауіпсіздігі мәселесін жеке өңірлік күн тәртібіне шығару талпынысы ретінде бағалауға болады.
Қазақстан үшін бұл тақырыптың маңызы ерекше. Себебі Каспий теңізі – бір жағынан маңызды экологиялық нысан болса, екінші жағынан сауда мен энергетика үшін стратегиялық дәліз саналады. Демек, бұл енді тек Таяу Шығыстағы қақтығыс емес, оның ықпалы бүкіл Каспий маңы аймағына таралуы мүмкін күрделі мәселе.