Көкжайлау: Туризм мен табиғат арасындағы тепе-теңдік қалай сақталмақ?

 Жаңа тау курорты қаланың туристік әлеуетін арттырып, тұрғындардың таулы аймаққа қолжетімділігін кеңейтуді көздейді. Алайда жобаның ауқымы ұлғайған сайын табиғатты қорғау, су ресурстарын пайдалану, жануарлар әлеміне әсері және құрылыс қауіпсіздігі жөніндегі сұрақтар да қатар туындап отыр.

Жоба өкілдерінің айтуынша, қазіргі тұжырымдамада экологиялық талаптарға ерекше мән берілген. Инженерлік шешімдерден бастап өсімдіктер мен жануарлар дүниесін зерттеуге дейінгі жұмыстарға профильді мамандар тартылған.

Курорт тек шаңғы тебетін орын болмайды

Almaty SuperSki құрамында 11 аспалы жол, балаларға арналған алты көтергіш және жалпы ұзындығы шамамен 60 шақырым тау-шаңғы трассасы болады деп жоспарланған. Трассалардың басым бөлігі балалар мен шаңғы спортына жаңадан қызығушылық танытатын адамдарға бейімделмек.

Жоба өкілдері курортты тек қысқы маусымда пайдаланумен шектемеуді көздеп отыр. Жылы кезеңде жаяу туризм, отбасылық демалыс, спорттық жарыстар және табиғатты танып-білу бағыттарын дамытуға мүмкіндік бар. Яғни Көкжайлау болашақта жыл бойы жұмыс істейтін туристік нысанға айналуы тиіс.

Kazakh Tourism Development компаниясының бас атқарушы директоры Ержан Еркінбаевтың айтуынша, жобаның негізгі мақсаттарының бірі – тауды кәсіби спортшыларға ғана емес, қарапайым тұрғындарға да қолжетімді ету.

Осы мақсатта мектеп оқушылары үшін тауда дене шынықтыру сабақтарын ұйымдастыру мәселесі қарастырылып жатыр. Сонымен бірге балаларға, зейнеткерлерге және мүмкіндігі шектеулі азаматтарға жеңілдік қарастыру жоспарланған.

Көлік мәселесі де назардан тыс қалмаған. Жоба бойынша курорт аумағына жеке автокөліктердің кіруіне шектеу қойылып, туристерді арнайы экологиялық шаттлдармен жеткізу жоспарланып отыр. Бұл таулы аймақтағы көлік жүктемесін азайтып, қоршаған ортаға түсетін әсерді төмендетуге мүмкіндік береді.

Табиғатқа әсері қандай болады?

Көкжайлаудағы құрылысқа қатысты пікірталастың өзегінде табиғатты қорғау мәселесі тұр. Өйткені бұл аумақ – қала тұрғындары үшін демалыс орны ғана емес, өзіндік экожүйесі бар табиғи территория.

Осыған байланысты өсімдіктер дүниесін зерттеген мамандардың жұмысы ерекше маңызға ие. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ботаника және агроэкология кафедрасының меңгерушісі Нұрсұлу Ахтаеваның айтуынша, ғалымдар Көкжайлау аумағында бірнеше экспедициялық зерттеу жүргізген. Зерттеу барысында Қызыл кітапқа енгізілген алты өсімдік түрі анықталған. Олардың қатарында Островский қызғалдағы мен Сиверс алмасы бар. Дегенмен мамандардың айтуынша, аталған өсімдіктердің негізгі таралған аумақтары курорттың негізгі құрылыс алаңынан тыс орналасқан.

Нұрсұлу Ахтаева сирек кездесетін өсімдіктерді қорғау үшін олардың өсетін аумақтарының айналасында арнайы буферлік аймақтар құру ұсынылғанын айтты. Бұл туристердің табиғи өсімдіктерді кездейсоқ таптап немесе бүлдіріп кетуінің алдын алуға мүмкіндік береді.

Құрылыс барысында кейбір ағаштарды кесу қажеттілігі де туындайды. Мамандардың мәліметінше, олардың бір бөлігі көпжылдық және санитарлық жағдайы нашарлаған ағаштар. Дегенмен мұндай жұмыстардың орны өтемдік көгалдандыру арқылы толтырылуы тиіс.

Ілбіс және басқа жануарлар бақылауда

Көкжайлау жобасына қатысты тұрғындарды алаңдататын тағы бір мәселе – таулы аймақта мекендейтін жануарларға ықтимал әсер.

Бұл бағыттағы зерттеулерді Зоология институты жүргізіп жатыр. Институттың бас директоры Айдын Есжановтың айтуынша, ғалымдардың негізгі міндеті – құрылыс жұмыстарының Көкжайлаудағы жануарлар дүниесіне ықпалын тәуелсіз бағалау. Зерттеушілер әсіресе ілбіске, сілеусінге және Тянь-Шань қоңыр аюына ерекше назар аударып отыр. Жануарлардың қозғалысын бақылау үшін фототұзақтар, GPS-технологиялар және далалық зерттеу әдістері қолданылуда.

Айдын Есжановтың пікірінше, адам қызметінің табиғатқа белгілі бір деңгейде әсер етуі заңды. Сондықтан басты міндет – ықтимал тәуекелдерді анықтап, оларды барынша азайту. Жоба аумағында сирек жануарлар пайда болған жағдайда құрылыс жұмыстары уақытша тоқтатылуы мүмкін. Бұл тәсіл жануарлардың мазасын алмауға және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған.

Зоология институтының териология зертханасының меңгерушісі Алексей Грачевтің айтуынша, қазіргі таңда ілбіс тікелей құрылыс жүргізілетін аумақта тіркелмеген. Соған қарамастан ғалымдар 16 барыстың қозғалысын бақылап отыр. Маманның айтуынша, сирек кездесетін жануарлардың негізгі мекендеу аумақтары құрылыс алаңынан тыс орналасқан. Ал жобаның айналасындағы жасыл аймақтарда ғылыми бақылау жалғаса береді.

Су мәселесі де назарда

Таулы курорт үшін су ресурсы маңызды фактордың бірі. Әсіресе жасанды қар жүйесін пайдалану кезінде қанша су жұмсалатыны қоғам үшін маңызды сұрақ болып отыр.

Kazakh Tourism Development компаниясының бас атқарушы директоры Ержан Еркінбаевтың айтуынша, курорттың су қажеттілігі арнайы зерттелген. Зерттеу нәтижесінде жерасты суын пайдаланудың қажеті жоқ деген қорытынды жасалған.

Оның айтуынша, ең жоғары қажеттілік кезеңінде Қазашка өзенінен алынатын су көлемі өзен ағынының 14 пайызынан аспайды. Сонымен бірге Ержан Еркінбаев Қазашка өзені Алматы қаласының ауызсу жүйесін қамтамасыз ететін негізгі су көзі емес екенін атап өтті.

Дегенмен су мәселесі алдағы уақытта да тұрақты бақылауды қажет етеді. Климаттың өзгеруі, жауын-шашын мөлшерінің құбылуы және таудағы су қорының маусымдық ерекшеліктері ұзақ мерзімді есептеулерді талап етеді.

Сондықтан курорт жұмысын бастағаннан кейін де су тұтыну көлемі, өзен ағыны және экожүйеге ықпалы тұрақты түрде бақыланғаны маңызды.

Құрылыс пен табиғатты қатар алып жүру мүмкін бе?

Көкжайлау жобасына қатысты қоғамдағы пікірдің әртүрлі болуы заңды. Бір тарап жаңа курорт Алматының туристік әлеуетін арттырып, балалар спортын дамытуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді деп есептейді. Екінші тарап табиғи аумаққа түсетін жүктеменің артуына алаңдайды.

Белгілі қазақстандық альпинист Мақсұт Жұмаев жобаның жүзеге асуын қолдайтынын білдірді. Оның пікірінше, жаңа инфрақұрылым тау шаңғысы спортынан бөлек, жаяу және балалар туризмін дамытуға жол ашады.

«Көкжайлауға мыңдаған адамның баруына мүмкіндік болғанын қалаймын. Бұл – менің арманым», – деген альпинист жобаның қазіргі нұсқасында экологиялық мәселелерге бұрынғыға қарағанда көбірек көңіл бөлінетінін атап өтті.

Шын мәнінде, мәселені тек «құрылыс болсын» немесе «құрылыс болмасын» деген екі ұстаныммен шектеу жеткіліксіз. Негізгі сұрақ – туристік инфрақұрылымды табиғи ортаға барынша аз зиян келтіре отырып салуға бола ма?

Бұл жерде жобаның нақты іске асырылуы шешуші мәнге ие. Құжаттарда экологиялық талаптардың көрсетілуі маңызды болғанымен, олардың құрылыс барысында қалай орындалатыны, жануарлар мен өсімдіктерге мониторингтің қаншалықты тұрақты жүргізілетіні және туристік жүктеме артқан кезде қандай шектеулер енгізілетіні одан да маңызды.

Көкжайлау Алматы үшін жай ғана тау шаңғысы курорты емес. Бұл – қаланың табиғи кеңістігі мен тұрғындарының демалыс мәдениетіне қатысты маңызды жоба. Сондықтан оның табыстылығы салынған нысандардың санымен ғана емес, табиғаттың қаншалықты сақталғанымен өлшенуі тиіс.

Егер туризмді дамыту мен экологиялық қауіпсіздік қатар қамтамасыз етілсе, Көкжайлау Алматының жаңа туристік бағытына айналуы мүмкін. Ал ол үшін ашықтық, ғылыми мониторинг және қоғамдық бақылау құрылыс аяқталғаннан кейін де үзілмеуі қажет.