Қауіпсіздік – көзге көрінбейтін қорған

 Ал қалада тыныштық орнап, адамдар күнделікті тіршілігін жалғастырып жатқанда оның артында қандай жүйе жұмыс істеп тұрғанына көп мән бере бермейміз. Шын мәнінде бейбіт өмірдің өзі – алдын ала дайындық пен кәсіби қызметтің нәтижесі.

Шымкент үшін бұл мәселенің маңызы ерекше. Халық саны өсіп, қала аумағы кеңейген сайын қоғамдық тәртіпті сақтау, төтенше жағдайлардың алдын алу, ел қорғанысын қамтамасыз ету міндеттері де күрделене түседі. Сондықтан Қарулы күштер, Ұлттық ұлан, полиция, төтенше жағдайлар қызметі және арнаулы мемлекеттік органдардың жұмысы біртұтас қауіпсіздік жүйесінің құрамдас бөлігі ретінде қаралады.

Қазіргі әскерді тек қару ұстап, сапта жүретін құрылым ретінде қабылдау – оның шынайы міндетін тарылтып көрсету. Әскери бөлімдердің жауынгерлік даярлығы, техниканың әзірлігі, жеке құрамның кәсіби машығы, бөлімшелердің өзара іс-қимылы – елдің қорғаныс қабілетін қамтамасыз ететін маңызды тетіктер.

Шымкентте аумақтық қорғаныс бағытындағы оқу-жаттығулар тұрақты өткізіліп келеді. 2026 жылы қаладағы әскери бөлімдердің қатысуымен әскери міндеттілердің даярлығын жетілдіруге бағытталған тактикалық-арнайы оқу-жаттығу жиындары ұйымдастырылды. Мұндай жаттығулар төтенше немесе күрделі жағдайда резервтің қаншалықты дайын екенін тексеруге мүмкіндік береді. Бұл жерде бір нәрсені ескерген жөн: қауіпсіздік саласында "қажет болғанда дайындаламыз" деген ұстаным жүрмейді. Дайындық бейбіт күнде жүргізіледі.

Әскердің тағы бір маңызды міндеті – жастарды тәртіпке, жауапкершілікке, қиын жағдайда дұрыс шешім қабылдауға тәрбиелеу. Сондықтан әскери қызмет – мемлекетті қорғаумен қатар, азаматтық жауапкершілікті қалыптастыратын мектеп.

Қоғамдық тәртіптің де өз қалқаны бар

Қала көшелеріндегі қауіпсіздікті қамтамасыз етуде Ұлттық ұланның орны бөлек. Қоғамдық іс-шаралар кезінде, адамдар көп шоғырланатын орындарда және басқа да жағдайларда әскери қызметшілер полициямен бірлесіп тәртіпті қамтамасыз етуге қатысады.

Шымкенттегі Ұлттық ұланның 6506 әскери бөлімінің әскери қызметшілері қоғамдық тәртіпті сақтауға тұрақты түрде тартылады. Сонымен қатар бөлімнің жауынгерлік даярлығы да жетілдіріліп отырады.

Мұның мәні түсінікті. Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ететін әскери қызметші тек күнделікті кезекшілікке емес, күрделі жағдайға да дайын болуы керек. Ал полицияның міндеті – құқық бұзушылықтың алдын алу, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау, қылмыспен күресу және қоғамдық тәртіпті сақтау. Яғни әскер мен полицияның міндеті бірдей емес, бірақ олардың жұмысы қауіпсіздік мәселесінде өзара сабақтас.

Бүгінгі қауіпсіздік жүйесінің күші де осында – әр құрылым өз міндетін нақты орындап, қажет кезде бірлесіп әрекет ете білуінде. Қазіргі қауіпсіздік ұғымы қарулы қатермен ғана шектелмейді. Терроризм мен экстремизмнің алдын алу, есірткінің заңсыз айналымына тосқауыл қою, ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес, маңызды нысандардың қауіпсіздігін сақтау, ақпараттық және басқа да жаңа қатерлерге ден қою – мемлекеттік органдардың алдында тұрған міндеттер.

Бұл бағытта арнаулы мемлекеттік органдардың жұмысы ерекше маңызға ие. Ұлттық қауіпсіздік органдарының қызметі көп жағдайда көпшілікке көріне бермейді. Оның табиғатының өзі құпиялылықты талап етеді. Алайда олардың басты міндеттерінің бірі – ұлттық қауіпсіздікке төнетін қатерлерді алдын ала анықтап, оның жолын кесу.

Жұмылдыру дайындығы – көзге көрінбейтін жұмыс

Қала қауіпсіздігінің тағы бір маңызды бағыты – төтенше жағдайлардың алдын алу. Шымкент қаласының Төтенше жағдайлар департаменті өрт қауіпсіздігі, азаматтық қорғау, авариялық-құтқару жұмыстары және төтенше жағдайлардың алдын алу бағыттарында жұмыс жүргізеді.

Бұл жерде де басты мәселе – оқиға болғаннан кейін әрекет ету емес, оған дейін дайын болу. Өрт қауіпсіздігін сақтау, эвакуация тәртібін білу, құтқару қызметтерінің дайындығы, төтенше жағдайда мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылы – барлығы алдын ала пысықталуы тиіс. Өйткені төтенше жағдай кезінде жоғалған әр минут адам өміріне әсер етуі мүмкін. Сондықтан қауіпсіздік мәдениеті тек арнайы қызметтердің кәсібилігіне байланысты емес. Азаматтардың өзі де қарапайым қауіпсіздік талаптарын сақтауы қажет.

Қауіпсіздік жүйесінің маңызды, бірақ көп айтыла бермейтін бағытының бірі – жұмылдыру дайындығы. Шымкентте бұл бағыттағы жұмыстар қаланың жұмылдыру дайындығы, аумақтық және азаматтық қорғаныс басқармасы арқылы үйлестіріледі. Оның міндеттеріне жұмылдыру ресурстарын есепке алу, тиісті ұйымдардың белгіленген жағдайда жұмыс тәртібіне көшуге әзірлігін қамтамасыз ету, әскери есеп пен шақыру жұмыстарын ұйымдастыру кіреді.

Сырт көзге бұл кеңседегі қалыпты жұмыс секілді көрінуі мүмкін. Алайда төтенше жағдайда қай құрылым қандай міндет атқаратыны, қандай ресурс бар екені, кімнің жауапты екені алдын ала белгіленбесе, ең қымбат нәрсе – уақыт жоғалады. Қауіпсіздік мәселесін тек мемлекетке артып қою да дұрыс емес. Қоғамның өзі де қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға атсалысуы керек.

Төтенше жағдайда қайда хабарласу керегін білу, өрт қауіпсіздігін сақтау, күмәнді жағдайға бейжай қарамау, интернеттегі жалған ақпаратқа сақ болу, балалардың қауіпсіздігіне көңіл бөлу – қарапайым көрінгенімен, қоғамдық қауіпсіздіктің маңызды элементтері.

Әскери қызметкер өз міндетін атқарса, полиция құқық бұзушылықтың алдын алса, құтқарушы адам өмірін арашаласа, арнаулы орган ұлттық қауіпсіздікке төнген қатерді дер кезінде анықтаса, ал азамат заң мен қауіпсіздік талаптарын сақтаса – осылардың бәрі бір жүйеге айналады.

Қауіпсіздік туралы сөз қозғағанда бар жауапкершілікті мемлекетке артып қою оңай. Бірақ қоғамның өзі де қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға қатысуы керек. Мысалы, төтенше жағдайда 112 нөміріне қашан хабарласу керектігін білу, өрт қауіпсіздігі талаптарын сақтау, күмәнді жағдайды тиісті органдарға жеткізу, интернеттегі күмәнді ақпаратқа соқыр сенбеу, баланың қауіпсіздігіне көңіл бөлу – бұлардың барлығы қарапайым көрінгенімен, қоғамдық қауіпсіздіктің құрамдас бөліктері. Әскери қызметкер өз міндетін орындаса, полиция қызметкері заң бұзушылықтың алдын алса, құтқарушы адам өмірін арашаласа, ал азамат қауіпсіздік талаптарын сақтаса – осының бәрі бір жүйеге айналады. Қауіпсіз мемлекет тек қаруы мықты мемлекет емес. Ол – институттары орныққан, мамандары кәсіби, ал азаматтары жауапкершілікті сезінетін мемлекет.

Шымкенттің дамуы жалғасып жатыр. Қалаға жаңа тұрғындар келіп, жаңа шағынаудандар бой көтеріп, көлік ағыны көбейіп, экономикалық белсенділік артып келеді. Мұның бәрі қауіпсіздік жүйесіне қойылатын талаптарды да өзгертеді. Сондықтан әскери бөлімдердің жауынгерлік дайындығы, аумақтық қорғаныс жаттығулары, Ұлттық ұланның қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етуі, полицияның құқық бұзушылықтың алдын алуы, төтенше жағдайлар қызметінің дайындығы, арнаулы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қорғауы – бір-бірінен бөлек қаралатын бағыттар емес.

Шымкенттің дамуы жалғасқан сайын қауіпсіздікке қойылатын талап та арта береді. Сондықтан әскери бөлімдердің дайындығы, аумақтық қорғаныс, Ұлттық ұланның қызметі, полиция мен төтенше жағдайлар органдарының жұмысы, арнаулы құрылымдардың қауіптің алдын алуға бағытталған қызметі – бәрі бір мақсатқа тоғысады. Ол – бейбіт күннің тыныштығын сақтау. Бейбітшілік бар кезде қорғаныс қажет емес сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде бейбітшіліктің баянды болуы да дайындыққа байланысты.

Қауіпсіздік шебі әскери полигоннан ғана басталмайды. Ол кәсіби маманнан, тәртіпті сарбаздан, жауапты мемлекеттік қызметкерден және қауіпсіздік талаптарын сақтайтын азаматтан басталады. Ал оның ең үлкен нәтижесі – ешқандай дабылдың соғылмауы, ешқандай қайғылы оқиғаның болмауы, адамдардың өз қаласында өзін қауіпсіз сезінуі. Бейбіт күннің бағасы да, қауіпсіздіктің шынайы өлшемі де – осы.

Жігер Әшім

Шымкент қаласы