Радикализмге қарсы иммунитет

 Әсіресе интернет пен әлеуметтік желілердің кең таралуы радикалды идеологияны таратудың тәсілдерін өзгертіп отыр. Бұрын мұндай идеялар белгілі бір жабық ортада тараса, бүгінде әлеуметтік желідегі бейне, аудио, жазба немесе жеке хат арқылы кез келген адамның назарына түсуі мүмкін.

Сондықтан экстремизм мен терроризмнің алдын алу тек құқық қорғау органдарының міндеті ретінде қаралмайды. Бұл бағытта мемлекеттік органдар, дін мамандары, білім беру ұйымдары, ата-аналар, психологтар және азаматтық қоғам институттары бірлесіп жұмыс істеуі қажет. Шымкент қаласында да соңғы жылдары профилактикалық жұмыстың мазмұны осы қағидаға негізделіп келеді.

Қаладағы терроризмге қарсы комиссияның жұмысы, ақпараттық-түсіндіру кездесулері, жастармен жүргізілетін профилактикалық іс-шаралар, білім беру ұйымдарындағы түсіндіру жұмыстары және дерадикализация бағытындағы жобалар осы жүйенің негізгі тетіктеріне айналған.

Алдын алу – қауіптің салдарымен күресуден маңызды

Шымкентте терроризм мен экстремизмнің алдын алу бағытындағы жұмысты үйлестіретін маңызды алаңдардың бірі – қала әкімдігі жанындағы терроризмге қарсы комиссия. Комиссияның былтырғы отырыстарында діни ахуал, терроризм профилактикасы, жастар мен кәмелетке толмағандар арасында экстремизмнің алдын алу мәселелері қаралған. Сонымен қатар мемлекеттік органдар арасындағы өзара іс-қимылды күшейту қажеттігіне назар аударылған.

Бұл жерде басты назар профилактикаға аударылуы кездейсоқ емес. Радикалды идеологияның салдары пайда болғаннан кейін онымен күресу әлдеқайда күрделі. Ал адамның қауіпті идеологияға не себепті қызыққанын ерте кезеңде түсіну, оның жалған ақпаратқа сын көзбен қарауына жағдай жасау – ұзақ мерзімді қауіпсіздіктің тиімді жолдарының бірі.

Бұл тұрғыда Шымкентте ақпараттық-түсіндіру топтарының жұмысы үздіксіз жүргізіледі. Теологтар мен дінтанушылар тұрғындармен кездесіп, діни сауаттылықты арттыруға, дәстүрлі құндылықтар мен конфессияаралық келісімнің маңызын түсіндіруге бағытталған әңгімелер өткізеді. Мұндай кездесулердің мазмұны да заман талабына қарай өзгеріп келеді. Бүгінде адамдарға тек діни терминдерді түсіндіру жеткіліксіз. Радикалды идеологияның қалай тарайтынын, әлеуметтік желі арқылы адамның психологиясына қалай әсер ететінін, күмәнді ақпаратты қалай ажыратуға болатынын түсіндіру де маңызды.

Мәселен, Шымкентте өткен профилактикалық кездесулердің бірінде мамандар радикалды ұйымдардың белгілерімен қатар, олардың адамдарды интернет арқылы тарту тәсілдеріне тоқталған. Ақпараттық қауіпсіздік, сыни ойлау және діни иммунитет қалыптастыру мәселелерінің қатар қарастырылуы да осы қажеттіліктен туындайды.

Қауіпсіздік пен діни сауаттылық қатар жүруі тиіс

Экстремистік идеологияның таралуына қарсы жұмыста жастар мәселесіне ерекше көңіл бөлінеді. Себебі жасөспірімдер мен жастар интернет кеңістігінің белсенді пайдаланушысы ретінде түрлі ақпараттың ықпалына жиі ұшырайды. Әлеуметтік желідегі мазмұнды әрдайым саралап, оның мақсатын анықтау барлық жағдайда оңай емес.

Осыған байланысты Шымкентте білім беру ұйымдарының басшылары, педагогтар және полиция қызметкерлерінің қатысуымен кәмелетке толмағандар арасында экстремизм мен терроризмнің алдын алу бойынша кездесулер өткізілген. Жиындарда оқушылардың қауіпсіздігі, құқықтық сауаттылығы, ата-аналар мен мұғалімдердің жауапкершілігі және мемлекеттік органдардың өзара байланысы талқыланды.

Бұл жұмыстың маңызды тұсы – жастарды тек «қауіптен сақтандырумен» шектелмеу. Жас адамның сыни ойлау қабілетін дамыту, өз пікірін еркін қалыптастыруына мүмкіндік беру, сапалы білім мен пайдалы ортаға қолжетімділігін арттыру да радикалды идеологияға қарсы қорғаныс қалыптастырады. Өйткені радикалды топтардың ықпалы көбіне адамның жалғыздық, әлеуметтік оқшаулану, өмірлік қиындық немесе рухани ізденіс кезеңінде күшеюі мүмкін. Сондықтан профилактикалық жұмыстың әлеуметтік және психологиялық қыры да бар.

Бұл тұрғыдан алғанда мектеп пен отбасының рөлі ерекше. Баланың интернетте не көріп жүргенін бақылау ғана емес, оның қандай сұрақтарға жауап іздеп жүргенін түсіну, діни немесе әлеуметтік мәселелер бойынша сенімді ақпарат көздерін көрсету маңызды. Жастардың сұрағына тыйыммен емес, сауатты түсіндірумен жауап беру – радикалды насихаттың ықпалын азайтатын тиімді тәсілдердің бірі.

Қазіргі таңда діни экстремизмнің алдын алудағы ең күрделі бағыттардың бірі – интернет кеңістігіндегі ақпараттық қауіпсіздік. Әлеуметтік желілердің ерекшелігі – кез келген адам қысқа уақытта үлкен аудиторияға ақпарат тарата алады. Радикалды идеялар да осы мүмкіндікті пайдаланып, діни мазмұндағы бейтарап көрінетін материалдардың арасына экстремистік көзқарастарды енгізуі мүмкін.

Сондықтан Шымкенттің Дін істері басқармасы әлеуметтік желілердегі күмәнді діни қауымдастықтар мен топтарға мониторинг жүргізіп, тұрғындарға ресми және сенімді ақпарат көздеріне жүгінуге кеңес береді. Қалалық басқарма бұрын жариялаған түсіндірмелерінде радикалды діни материалдарды тарату мен терроризмді насихаттаудың заң алдындағы жауапкершілігі бар екенін де ескерткен.

Бұл жерде азаматтардың цифрлық сауаттылығының маңызы артады. Кез келген діни мазмұндағы бейнероликті немесе жазбаны шынайы ақпарат деп қабылдау дұрыс емес. Ақпараттың авторын, дереккөзін, мақсатын тексеру, күмәнді материалды таратпау және даулы мәселе туындаған жағдайда білікті маманға жүгіну – қарапайым болғанымен, маңызды қауіпсіздік шаралары.

Шымкенттегі тәжірибе көрсеткендей, экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимыл бірнеше бағытты қатар қамтиды. Бір жағынан, құқық қорғау органдары заң бұзушылықтың жолын кесуге міндетті болса, екінші жағынан, қоғамда радикалды идеологияға сұраныстың пайда болуына жол бермеу қажет.

Бұл үшін діни сауаттылықты арттыру, жастармен ашық диалог жүргізу, интернеттегі күмәнді контенттен сақтандыру, ата-аналар мен педагогтардың жауапкершілігін күшейту және әлеуметтік мәселелерді шешуге жағдай жасау маңызды.

Сондықтан экстремизм мен терроризмнің алдын алу – белгілі бір мекеменің ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Ал оның нәтижесі қанша іс-шара өткізілгенімен ғана емес, азаматтардың ақпаратты саралау қабілеті, жастардың радикалды идеяларға қарсы иммунитеті және қоғамдағы өзара сенімнің деңгейімен өлшенуі тиіс.

Тоғжан Төлеген

Шымкент қаласы