Трамп Иран ұсынысын қабылдамады: келіссөз бар, келісім жоқ
АҚШ пен Иран арасындағы текетірес тағы да күрделі кезеңге өтті. Соңғы күндері тараптар бір жағынан келіссөз жүріп жатқанын айтып, екінші жағынан бір-бірінің ұсынысын қабылдамай отырғаны байқалады. Бұл жағдай Вашингтон мен Тегеран арасындағы дағдарыстың жақын арада шешілмейтінін аңғартады.
АҚШ президенті Дональд Трамп Иран ұсынған жаңа бейбіт жоспармен танысқанын, алайда оны қабылдамағанын ашық мәлімдеді. Оның айтуынша, ұсыныс АҚШ талаптарына сәйкес келмейді.
«Бұл ұсыныс маған қолайсыз. Барлығын қарап шықтым, бірақ оны қабылдау мүмкін емес», – деді Трамп Израильдің Kan News арнасына берген сұхбатында.
Сонымен бірге Ақ үй басшысы келіссөз процесінің толық тоқтап қалмағанын да атап өтті. Truth Social желісіндегі жазбасында ол АҚШ өкілдері Иранмен «өте оң» келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады. Бұл – сырттай қарағанда қарама-қайшы көрінетін жағдай. Алайда тараптар толық келісімге келе алмаса да, байланыс үзілмеген.
Иран да өз кезегінде келіссөзден бас тартпай отырғанын аңғартты. Елдің сыртқы істер министрлігі АҚШ тарапынан Пәкістан арқылы жіберілген жауапты қарап жатқанын мәлімдеді. Тегеран бұл процесте тікелей байланыстан гөрі делдал елдер арқылы сөйлесуді жөн көреді. Бұл – сенім деңгейінің әлі де төмен екенін көрсететін белгі.
Иранның ұсынған жоспары 14 тармақтан тұрады. БАҚ мәліметінше, онда әскери қақтығысты тоқтату, Иранға қатысты экономикалық қысымды азайту, сондай-ақ Ормуз бұғазындағы теңіз қатынасының жаңа тәртібін қалыптастыру мәселелері қамтылған. Кейбір ақпарат көздері Тегеран үш кезеңнен тұратын ұзақ мерзімді бейбітшілік жоспарын да ұсынғанын жазады. Бірінші кезеңде – толық атысты тоқтату, екінші кезеңде – ядролық бағдарламаға шектеу қою, үшінші кезеңде – аймақтық қауіпсіздік жүйесін қалыптастыру қарастырылған. Алайда бұл мәліметтердің бір бөлігін Иранның ресми органдары жоққа шығарды.
Вашингтон үшін басты мәселе өзгермеген: АҚШ Иранның ядролық бағдарламасына нақты әрі ұзақ мерзімді шектеу қойылуын талап етеді. Ал Тегеран, керісінше, алдымен соғысты тоқтатып, экономикалық қысымды жеңілдетуді қалайды. Осы қарама-қайшылық келіссөздің негізгі кедергісіне айналып отыр.
Трамптың соңғы мәлімдемелерінен АҚШ-тың тактикасы да айқын көрінеді. Ол әскери операцияның «жақсы жүріп жатқанын» атап өтіп, қажет болған жағдайда бомбалауды қайта бастау мүмкіндігін де жоққа шығармайтынын жеткізді. Сонымен қатар, америкалық БАҚ-та Ақ үйдің Иранға қарсы ұзақ мерзімді блокада сценарийін қарастырып отырғаны туралы ақпарат тарады. Яғни Вашингтон Иранды тікелей соққымен емес, экономикалық қысым арқылы әлсіретуді көздеуі мүмкін.
Бұл арада Ормуз бұғазы мәселесі де келіссөздің негізгі элементіне айналып отыр. Иран үшін бұл – қысым тетігі. Ал АҚШ үшін – бақылау қажет стратегиялық аймақ. Сондықтан бұғаз төңірегіндегі кез келген шешім тек аймақтық емес, жаһандық деңгейде әсер етеді.