Жерді тиімді пайдалану – ел дамуының маңызды шарты
Жер – кез келген елдің экономикалық әлеуетіне, ауыл шаруашылығының дамуына және елді мекендердің келбетіне тікелей әсер ететін маңызды ресурс.
Сондықтан жерді бөлу, пайдалану, қорғау және оның айналымын реттеу мәселелері қоғам үшін әрдайым өзекті. Жер қатынастары тек меншік иесі мен жер пайдаланушының арасындағы байланыспен шектелмейді. Бұл салада мемлекеттің, жергілікті атқарушы органдардың, кәсіпкерлер мен тұрғындардың мүддесі тоғысады.
Жерді тиімді басқарудың алғашқы шарты – оның нақты мақсатын ескеру. Егістікке арналған алқап ауыл шаруашылығы өндірісіне қызмет етуі, жайылым мал жаюға қолайлы күйде сақталуы, ал елді мекен аумағындағы телімдер жоспарлау құжаттарына сай игерілуі керек. Жерді мақсатсыз немесе ұзақ уақыт пайдаланбай ұстау оның экономикалық қайтарымын төмендетіп қана қоймай, айналадағы аумақтың дамуына да кедергі келтіреді. Сол себепті жер телімдерін беру кезінде олардың орналасуы, сапасы, инфрақұрылымға жақындығы және болашақта қалай пайдаланылатыны жан-жақты бағаланғаны жөн.
Жер қатынастарындағы маңызды мәселенің бірі – ашықтық. Азамат жер телімінің қандай тәртіппен берілетінін, оның шекарасы мен нысаналы мақсатын, пайдалану талаптарын анық білуге тиіс. Ақпараттың қолжетімді болуы түсінбеушіліктің алдын алып, шешім қабылдау үдерісіне деген сенімді арттырады. Ал жерге қатысты құжаттардың дұрыс рәсімделуі меншік иесі мен пайдаланушының құқығын қорғауға мүмкіндік береді. Даулы жағдай туындаған кезде мәселе заң талаптарына және нақты құжаттарға сүйене отырып шешілуі қажет.
Ауыл шаруашылығы үшін жердің құнарын сақтау ерекше маңызға ие. Топырақты шамадан тыс пайдалану, суару жүйесін дұрыс жүргізбеу, эрозия мен тұздану егістік өнімділігін азайтады. Мұндай салдардың алдын алу үшін ауыспалы егісті сақтау, су ресурстарын үнемдеу, қорғаныш орман белдеулерін қалыптастыру және жердің жағдайын тұрақты бақылау қажет. Жайылымдарды да ретсіз пайдалануға болмайды: мал жаю жүктемесі аумақтың табиғи мүмкіндігіне сай жоспарлануы керек. Бұл шаралар жердің бүгінгі өнімін ғана емес, келешек ұрпаққа қалатын сапасын да сақтайды.
Қалалар мен ауылдардың кеңеюі жер ресурсына түсетін қысымды күшейтеді. Тұрғын үй, өндіріс, жол және әлеуметтік нысандар салуға жер қажет болғанымен, құрылыс жұмыстары елді мекеннің бас жоспарына, инженерлік желілердің мүмкіндігіне және қоғамдық қажеттілікке сәйкес жүргізілуі тиіс. Жер телімдерін жоспарсыз игеру көлік қозғалысын қиындатып, су, электр және кәріз жүйелеріне қосымша салмақ түсіреді. Сондықтан аумақты дамытуда ұзақ мерзімді жоспар мен тұрғындардың мүддесі қатар ескерілуі керек.
Жер қатынастарының сапасы тек мемлекеттік бақылауға байланысты емес. Жер иелері мен пайдаланушылар да өз міндетін орындап, телімді белгіленген мақсатына сай игеруге, топырақ пен табиғи ресурстарға ұқыпты қарауға тиіс. Жергілікті қоғамдастықтар жайылым, суат және ортақ пайдаланылатын аумақтарға қатысты мәселелерді талқылауға қатысса, шешімдердің өміршеңдігі артады. Ал мамандардың түсіндіру жұмысы азаматтарға рәсімдер мен құқықтарын дұрыс түсінуге көмектеседі.
Жер – шектеулі ресурс, ал оған деген сұраныс уақыт өткен сайын арта береді. Сондықтан оны басқаруда қысқа мерзімді пайдадан гөрі ұзақ мерзімді қоғамдық тиімділік басым болуы қажет. Әділ бөлу, ашық рәсім, заң талаптарын сақтау және табиғи құнарды қорғау өзара сабақтасқанда ғана жер қатынастары орнықты дамиды. Жерді ұқыпты пайдалану – бүгінгі экономикалық міндет қана емес, келешек алдындағы жауапкершілік.