Қазақстан экстремизм мен терроризммен тиімді күресуде

Сайт әкімшілігі

13.07.2020, 06:32

91

Бүгінгі таңда Қазақстан үшін негізгі қауіп факторларының бірі – діни экстремизм. Бұл факторды (әсіресе бірқатар проблемалы аймақтарда) сыртқы билік орталықтары елдегі қоғамдық-саяси жағдайды тұрақсыздандыру үшін пайдаланып қала алады. Бұл проблеманың ерекшелігі мынада:

бір жағынан, Қазақстандағы діни экстремистік топтар біршама аз және шашыраңқы,

 екінші жағынан, Алматы (2016 ж. жазы) және Тараз (2011 ж.) жағдайлары көрсеткендей, әлеуметтік-саяси резонанс тұрғысынан тіпті бір террорист үлкен зиян келтіруі мүмкін.

Діни экстремизмге қарсы іс-қимыл және оның алдын алу Қазақстанда мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып жарияланды. Ол үшін заңнамалық база жетілдіріліп, көптеген мемлекеттік бағдарламалар қабылдануда, осы мәселелерді шешуге уәкілеттік берілген түрлі мемлекеттік және қоғамдық органдар құрылып жатыр.

2005 жылғы 18 ақпанда Қазақстанда №31 «Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы» Заң қабылданды. Заңға сәйкес, экстремизм дегеніміз – белгіленген тәртіппен экстремистік деп танылған жеке және / немесе заңды тұлға немесе бірлестік келесі әрекеттер мен мақсаттарды жасауы:

• Конституциялық құрылымды күштеп өзгерту;

• Қазақстан Республикасының егемендігін, тұтастығын, қол сұғылмаушылығын және оның аумағының бөлінбеуін бұзу;

• мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетіне нұқсан келтіру;

• билікті күшпен басып алу немесе билікті күшпен ұстап қалу;

• Заңсыз әскерилендірілген топтарды құру, оларға жетекшілік ету және оларға қатысу;

• қарулы көтерілісті ұйымдастыру және оған қатысу;

• әлеуметтік, таптық жеккөрушілікті тудыру (саяси экстремизм).

Терроризм дегеніміз – зорлық-зомбылық идеологиясы және мемлекеттік органдардың, жергілікті билік органдарының немесе халықаралық ұйымдардың тұрғындарды қорқытуға байланысты және жеке тұлғаға, қоғамға және мемлекетке зиян келтіруге бағытталған зорлық-зомбылық көрсету және (немесе) өзге де қылмыстық әрекеттерді жасау немесе қорқыту арқылы шешім қабылдауға әсер ету тәжірибесі.

Экстремистік әрекеттер – бұл жоғарыда аталған әрекеттерді, соның ішінде бұқаралық үндеулерді тікелей жүзеге асыру. Бұған экстремистік ұйымдардың рәміздерін насихаттау, үгіт-насихаттау және көпшілік алдында көрсету кіреді. Адамдардың өліміне қауіп төндіретін, мүлікке айтарлықтай зиян келтіретін басқа да әрекеттер де жатады.

Психолог, Алматы қаласы Қоғамдық даму департаменті жанындағы Консультация және оңалту орталығының қызметкері Бауыржан Ахметов террористер мен экстремистердің жұмысының алгоритмін түсіндірді:

«Көптеген дәстүрлі емес деструктивті діни ағымдардың жақтаушылары қорқыту мен психологиялық қысымды өз мақсаттарын жүзеге асыру үшін қолданады, өйткені бұл жерде «Бізбен бірге емес – демек бізге қарсы» әдісі жиі қолданылады. Мұндай қозғалыстардың жетекшілері ізбасарларын белгілі бір қатал әрекеттер ғана олардың жоспарларын жүзеге асыруға көмек болатындығына сендіреді. Көбінесе бұл әрекеттерін әділеттілік үшін күрес ретінде көрсетуге тырысады. Олар бұл әрекеттерді белгілі бір уәделермен және құдайдың рақымымен марапаттайды. Осылайша, әдіснамалық тұрғыдан олар ұстанушыларды айла-шарғы жасаудың нәтижесінде өзіндік идеология құрайды»,  – дейді психолог.

Мемлекет терроризм мен экстремизмге қалай қарсы тұруда?

Бүгінгі таңда мемлекет экстремистік және террористік көріністердің алдын алу, ескерту, анықтау және жолын кесу бойынша бірқатар шаралар жүргізіп жатыр.

«Мәселен, діни экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимыл аясында «Қазақстан Республикасында 2013-2017 және 2018-2022 жылдарға арналған діни экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимыл туралы» мемлекеттік бағдарламалар қабылданды. Осы бағдарламаларды жүзеге асыру аясында мемлекеттік органдар адамның, қоғамның және мемлекеттің қауіпсіздігіне, діни экстремизмнің зорлық-зомбылықты көріністерінен және терроризм қаупінен қорғауға бағытталған бірқатар шараларды жүзеге асыруда», – деді Алматы қалалық Қоғамдық даму дирекциясы.

Жоғарыда атап өткен ескі және жаңа мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеу кезінде, негізінен, діни экстремизм мен терроризмнің таралуының алдын алу және оған қарсы тұруда Еуропа мен Таяу Шығыстағы бірқатар елдердің озық тәжірибелері ескерілді. Оны зерделеу үшін мемлекеттік органдардың мамандарының әртүрлі елдерге аттануы ұйымдастырылды және осы сапарлардың нәтижесінде құқық қорғау органдары арасындағы ынтымақтастық туралы бірқатар меморандумдарға қол қойылды.

Сондай-ақ, біздің мамандарымызды Біріккен Араб Әмірліктері мен Сауд Арабиясының сотталғандарды радикализациялау мәселесіндегі сәтті тәжірибесі қызықтырды. Қазақстан Республикасының Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі тіпті «Хедая» халықаралық орталығының басшылығымен қатыгез экстремизмге қарсы тұру мақсатында бірқатар кездесулер ұйымдастырды.

Өз кезегінде, жергілікті атқарушы органдар, әкімдіктер тұрғындар арасында алдын алу шараларын жүргізеді, адамдардың радикалды діни идеологияға деген иммунитетін және деструктивті көріністерге нөлдік деңгейдегі төзімділікті қалыптастыруда іс-шаралар жүргізеді.

Террористерге және экстремистерге Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде де қатаң жазалар қарастырылған. Мұндай қылмыстар үшін жазаның келесі түрлері қолданылады:

терроризм актісі үшін (жарылыс, өрт қою немесе өлім қаупін тудыратын, мүліктік залал келтіретін басқа да іс-әрекеттер), сондай-ақ осы әрекеттердің қаупі үшін – мүлкін тәркілеумен бірге 6 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы белгіленеді;

терроризмді насихаттау немесе оған үндеу жасағаны үшін (көрсетілген мазмұндағы материалдарды өндіру, сақтау немесе тарату) — мүлкі тәркіленіп, 5 жылдан 9 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы белгіленеді;

террористік немесе экстремистік қызметті және терроризм мен экстремизмнің басқа да жолдарын қаржыландырғаны үшін (террористік немесе экстремистік сипатын айқын білетін адам ақшаны және (немесе) өзге мүлікті ұсыну немесе жинау, мүліктік пайда алу құқығы, сондай-ақ сыйға тарту, құрбандыққа беру, қайырымдылық көмек, ақпарат және басқа қызметтерді көрсету немесе ұсыну, жеке тұлғаға немесе адамдар тобына немесе заңды тұлғаға қаржылық қызмет көрсету сынды әрекеттерге барса) мүлкі тәркіленіп, 5 жылдан 9 жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады;

• Экстремизмге немесе терроризмге байланысты қызметіне тыйым салу туралы заңды күшіне енген сот шешімі бар қоғамдық немесе діни бірлестіктің қызметін ұйымдастырғаны үшін – 6000 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салынады немесе дәл осындай мөлшерде түзеу жұмыстарына тартылады, немесе алты жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығын шектеу немесе бес жылға дейiнгi мерзiмге белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан айыру, шетелдік немесе азаматтығы жоқ адамды Қазақстан Республикасынан бес жыл мерзiмге шығарумен жазаланады;

экстремистік топ құрғаны үшін, сондай-ақ оны басқарғаны үшін, мүлкін тәркілеумен бірге 10 жылдан 17 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға, ал экстремистік топтың қызметіне немесе ол жасаған қылмыстарға қатысқаны үшін, мүлкін тәркілеумен қатар 8 жылдан 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру жасазына кесіледі;

• Террористік немесе экстремистік әрекетті ұйымдастыру мақсатында адамдарды жалдау немесе даярлау немесе қаруландыру шараларын атқарғаны үшін – мүлкі тәркіленіп, 8 жылдан 12 жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады;

• оқудан өткен, оның ішінде Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде террористік немесе экстремистік қылмыс жасау дағдыларын игеруге бағытталған оқыту үшін – 3 жылдан 7 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады

Деструктивті және радикалды діни ағымдардың әсерінен азаматтарға, сондай-ақ олардың туыстарына көмек көрсету үшін арнайы кеңес беру және оңалту орталықтары жұмыс істейді, онда жоғары білікті теологтар мен психологтар жазаның аясынан тыс радикалды үндеулерді түсіндіріп, ықпалға түскен азаматтарға көмек көрсетеді.

Жалпы алғанда, діни экстремизммен күрес елімізде тиімді түрде жүріп жатыр. Мысалға, тек 2017 жылдың өзінде Қазақстанда діни экстремизм мен терроризмге қарсы күрес тақырыбында 17 мыңға жуық іс-шара ұйымдастырылып, олар миллионнан астам адамға жетті. Үкімет алдымен салафизм тұжырымдамасына теріс көзқарасын жариялады. Халық үшін бұл бағыттың деструктивті екендігі туралы нақты идеяны қалыптастырды, бірақ кейбір елдерде ол әлі де қолайлы болып саналады екен.

Еркежан АРЫН 

Тегтер:

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Аңдатпа


  • Үгіт-насихат материалдарын "Жас Алашқа" ұсыну тәртібі туралы мағлұмат
    23.11.2020, 18:42
  • Семинарға сенбеңіз, қаржылық сауаттылық туралы оқытқан алаяқ ұсталды
    23.11.2020, 10:49
  • Ауыз шаюға арналған сұйықтық коронавирусты емдей ме?
    23.11.2020, 09:56
  • "Көлігім жоқ болса да қарыз төледім" - салық органдарына шағымданатындар көп
    21.11.2020, 11:05
  • Билбордтардан не пайда, жемқорлар саны азаймаса?
    21.11.2020, 10:52