Қазақстан су тапшылығымен қалай күресіп жатыр?

Сайт әкімшілігі

16.07.2020, 16:07

101

2020 жылы 27 қаңтарда Нұр-Сұлтан қаласында Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінде 2019 жылдың қорытындылары мен 2020 жылға арналған міндеттеріне арналған кеңейтілген алқа мәжілісі өтті.

«Су тапшылығы көрші елдерден (Қытай, Ресей және Орта Азия елдері) келетін ағынның төмендеуі мүмкіндігіне, сондай-ақ алдағы уақыттағы экономикалық дамуға байланысты болады. Осыған байланысты Министрлік «Қазақстанның су ресурстарын басқарудың 2020-2030 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының тұжырымдамасы» жобасын ұсынады», — деді министр қаңтар айында берген есебінде.

«Ел экономикасы үшін келесі мәселелер қиындықтар туғызады: су ресурстарын басқару инфрақұрылымының нашарлауы, су тасқынынан және су деңгейінің жеткіліксіз қорғалуы, өнеркәсіпте қайта өңделген судың төмен деңгейі, тарифтерді белгілеу механизмінің әлсіздігі және білікті кадрлардың жетіспеуі», — деп түйіндеді ол.

Елдің бас экологы, Дүниежүзілік ресурстар институтының мәліметтері бойынша, Орталық Азия аймағының елдері су күйзелісінің жоғары деңгейіне, ал Қазақстан орташа деңгейге жатады деп атап өтті.

Ол сумен жабдықтау мәселелерін үш блокқа бөлді:

·   тұрғындар үшін;

·   қоршаған орта;

·  экономика үшін.

Ел тұрғындары үшін келесі проблемалар бар: сапалы ауыз судың қол жетімділігі, вегетациялық кезеңде суармалы судың болмауы, әсіресе оңтүстік аймақтарда.

Қоршаған орта үшін ол келесі салдар аталды: Жайық өзені, Балқаш және Арал көлдері сияқты су объектілері аймақтарындағы экологиялық жағдайдың нашарлығы, экологиялық жағдайдың көрші мемлекеттердің су саясатына тәуелділігі, су объектілерін тұтыну сарқындыларымен ластау, су ресурстарын ысырапсыз пайдалану салдарынан су объектілерінің сарқылуы.

2030 жылға дейінгі жаңа мемлекеттік бағдарламада жаңа су қоймаларын салу, ЖІӨ бірлігіне судың шығынын азайту шаралары, 26 жаңа гидротехникалық құрылыстар салу, 182 республикалық және 300 муниципалды гидротехникалық құрылыстарды қайта құру, суармалы жерлерді көбейту үшін жаңа суару жүйелерін салу, су алқаптарының орман жамылғысын ұлғайту, бассейннің материалдық-техникалық жабдықталуын жақсарту қарастырылған.

Сондай-ақ, 2019 жылдың бірінші жартыжылдығында су саласына инвестициялар 86,7 млрд. теңгеге жеткені белгілі.

Қазақстанда 508 гидроқұрылыс салу және қайта құру жұмыстары жүргізіледі деп жоспарлануда. Сондай-ақ, жаңа суару жүйелерін салу және су құбырларының ұзақтығын арттыру дажүзеге асырылмақ.

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында берген және Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың 24 қаңтарда өткен кеңейтілген отырыста берген тапсырмасына сәйкес су ресурстарын басқарудың 2020-2030 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының Тұжырымдамасы жасалды. Сонымен қатар, 10 шілде күні өткен Үкімет отырысында да мемлекет басшысы экологиялық проблемаларды шешудің тиімді әдістерін ұсынуды талап еткен болатын.

Су шаруашылығының ардагері, сарапшы Аманжол Қожағұлов:

«Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың елдің су шаруашылығын дамытуға деген назары болашақта су проблемалары туралы уақытылы ескертуге бағытталған. Осындай шаралардың бірі ретінде мен елде сумен қамтамасыз ету үшін су қоймаларын салу, сондай-ақ су тасқынының алдын алу маңызды деп санаймын. Мұны қазір жасау керек. Өздеріңізге белгілі, Қазақстан су ресурстары бойынша ішінара басқа елдерден тәуелді. Сондықтан су мәселесін дер кезінде шешу біздің ел үшін өте маңызды».

Осы мәселеге байланысты Су ресурстары комитеті төрағасы орынбасарының м.а. Марат Иманалиев былай деп пікір білдірді:

-  «2030 жылға қарай Қазақстан су шаруашылығы инфрақұрылымын салу және қайта құру арқылы 3 млн га суармалы жерді қамтамасыз етуді жоспарлап отыр, және Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бұл мәселеге ерекше назар аударуы оның ел үшін әлеуметтік мәні мен стратегиялық маңыздылығын көрсетеді. 2026 жылға қарай 38 су қоймасын салу жоспары бар. Сумен жабдықтау желілерін қайта құру арқылы біз көбінесе су өрістерге жеткізілген кезде пайда болатын судың жоғалуының алдын аламыз. Сондықтан, ауыл шаруашылығында фермерлер үшін суды үнемдейтін суару әдістеріне, оның ішінде тамшылатып суаруға көшу маңызды. Біз өз тарапымыздан суды үнемдеу әдістерін ескере отырып, сумен жабдықтау лимиттерін белгілейміз, жаңа сараланған тарифтерді ұсынамыз. Мұндай тарифтер Израиль мемлекетінде қолданылады. Су үнемдейтін суару жүйесін қарқынды қолданудың, судың шығынын жоюдың арқасында біз суармалы жер көлемінің ұлғаюы үлкен көлемдегі су алуға алып келмейді деп санаймыз».

Елдің жылдық су қоры 100 км кубтан асады, оның ішінде 46 км кубтан астам су қоры республикадан тыс жерлерде қалыптасады. Жер асты суларының зерттелген қоры – 15 км кубты құрайды.

100 км кубтың 50-і экологиялық тепе-теңдікті сақтау үшін қажет. Экономика шамамен 24 куб км пайдаланады, атап айтқанда, шамамен 16 км куб – ауыл шаруашылығында, шамамен 7 км куб – өнеркәсіпте және 1 км куб – тұрмыстық қажеттіліктерге арналған. Яғни, су тұтынудың 67% ауылшаруашылығына, 30% – өнеркәсіпке, қалғаны – тұрмыстық қажеттіліктерге келеді. Сонымен бірге, 2040 жылға қарай Қазақстанда су тұтыну 56%-ға өседі деп күтілуде.

Арналардың тозуы 80% құрайды, оның 18 мың км-ден астамы жөндеуді қажет етеді.

Ескірген инфрақұрылым және онымен байланысты үлкен шығындар, сапалы судың жетіспеушілігі, тарифтерді белгілеу тетіктерінің әлсіздігі, білікті мамандардың жетіспеуі, көрші мемлекеттермен суды бөлу проблемалары су шаруашылығының қазіргі кездегі ең өткір проблемалары болып табылады. Жоғарыда аталған проблемаларды шешу үшін Қазақстанда су ресурстарын басқарудың 2020-2030 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының жасалуы талап етілді.

Бағдарлама жобасының мақсаты – елдің тұрақты дамуы үшін су ресурстарын қамтамасыз ету, су объектілерін сақтау және қалпына келтіру, халық пен экономика үшін экологиялық таза жағдайды қамтамасыз ету.

Бүгінгі таңда 7 нақты мақсатты индикатор алдын-ала анықталды:

• Бағдарламаның мақсаты – 2030 жылға қарай қосымша су ресурстарының ұлғаюына байланысты су балансын 100 км куб деңгейінде сақтау: 5-7 км кубқа жаңа су қоймаларын салу, суды үнемдеу 5 км кубқа дейін, жер асты суларын пайдалану 15 км кубқа дейін;

• ішкі жалпы өнім бірлігіне су шығынын 1 мың долларға 91,2-ден 73 куб метрге дейін азайту;

• 26 жаңа гидротехникалық құрылыстың құрылысы;

• 182 республикалық, 300 коммуналдық гидротехникалық құрылысты қайта құру;

• Суармалы жерлерді 1,7 миллионнан 3 миллион гектарға дейін ұлғайту үшін жаңа суару жүйелерін салу; төселген магистральдық және тарату каналдарының ұзындығын 3423-тен 19000 км-ге дейін ұлғайту;

• бассейндік инспекциялардың материалдық-техникалық жабдықталуында 100% қауіпсіздікті жақсарту;

• орман алқаптарын 1-ден 200 мың гектарға дейін ұлғайту.

Қазақстанның 2020-2030 жылдарға арналған су ресурстарын басқару бағдарламасына 10 негізгі бағыт кіреді: халықаралық ынтымақтастық, нормативтік-құқықтық базаны жаңарту, институционалды реформалар, су шаруашылығы инфрақұрылымын жаңғырту және қайта құру, су нарығын құрудың халықаралық тәжірибесін зерттеу, су секторын цифрландыру, «Smart Water» жобасын іске асыру, Су ресурстарын экологиялық тұрғыдан оңтайлы пайдалану, заманауи дағдылары бар су шаруашылығы мамандарын даярлау және маңызды ұлттық су жобаларын жүзеге асыру. Мағзұм Мирзағалиевтің айтуынша, тұжырымдама ғалымдар, жұртшылықтың және су мамандарының қатысуымен талқыланып әзірленді.

Жалпы, су экологиясына қатысты, халықты сумен қамтамасыз ету проблемаларын шешу жолында билік тарапынан үнемі тиісті жобалар мен іс-шаралар атқарылып келеді. Сумен қамтамасыз ету мәселесін жан-жақты шешу үшін Қазақстанда 2002 жылы басталып, 2010 жылы аяқталған «Ауыз су» бағдарламасы қабылдаған болатын.

«Ауыз су» бағдарламасы аяқталғаннан кейін Қазақстан өзінің 2011 жылдан 2020 жылға дейінгі 9 жылға арналған «Ақ-Бұлақ» мемлекеттік сумен жабдықтау бағдарламасын іске қосты. Бұл жолы мемлекет жіберілген қателіктер мен алғашқы «Ауыз су» бағдарламасында жіберілген қателіктерді ескере отырып, бағдарламаны жүзеге асыра бастады. Бағдарлама бойынша, 2020 жылға қарай Қазақстанның ауыл тұрғындарының 85%-ы және қала тұрғындарының 100%-ы орталықтандырылған сумен жабдықтау жүйелерінен сапалы ауыз сумен қамтамасыз етіледі.

Бағдарлама бойынша инвестициялар мен қаржыландыру көлемі бірінші кезеңде шамамен 951 490,3 млн. теңгені (шамамен 2 млн. 450 мың АҚШ доллары) құрады, кейіннен қаржыландыру көлемі бірнеше есе өсті және өсуді жалғастыруда. Кейіннен «Ақ-Бұлақ» бағдарламасы Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасының және «Нұрлы жол» мемлекеттік инфрақұрылымды дамыту бағдарламасының құрамдас бөліктерінің бірі ретінде енгізілген болатын.

Еркежан АРЫН

Тегтер:

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Бақытжан ӘБДІРАШҰЛЫ 27.10.2020, 11:16
Мақта бағасы мың құбылып
Еркежан АРЫН 27.10.2020, 11:07
Агрокешенді цифрландыру көшіне ілесе аламыз ба?
Еркежан АРЫН 27.10.2020, 10:44
Су ресурстары негізгі байлығымыз. Бірақ...
Сайт әкімшілігі 26.10.2020, 15:07
Доллар қымбаттап жатыр
Сайт әкімшілігі 24.10.2020, 11:57
"Бизнестің жол картасы - 2025" бағдарламасына өзгерістер енгізілді
Амангелді СЕЙІТХАН 22.10.2020, 11:14
Қашаған Каспийдің қасіреті ме?

Аңдатпа


  • Жалт етіп сөнген бір жасын
    27.10.2020, 09:53
  • Бүгін еліміздің басым бөлігінде қар мен жаңбыр жауады
    26.10.2020, 10:04
  • Қымбатқа түскен «ноу-хау»
    22.10.2020, 10:52
  • Д. Ахметов: «Азаматтың қазасына себепкерлер жазасыз қалмайды»
    22.10.2020, 09:42
  • Мырзан Кенжебай: Менің атымды жамылған кім?
    20.10.2020, 14:28