Билікке өктем сөйлейтін дуалы ауыздардың үні бәсеңсіді

Қанағат Жүкешев - 19.07.20193095

Бұқаралық санадағы метаморфоза

(Н. Тесланың формуласы бойынша)

Резонанс пен вакуумның сырын түсінсеңіз,

сіз бүкіл дүниені билеудің кілтін қолға аласыз.

Никола Тесла

Қазір Қазақстан билігі бұқаралық санадағы қарсылық идеясы атаулыны түгел сүртіп тастау мүмкіндігіне ие болып отыр. Саяси ұйымдардың құрылуына, олардың заңды тіркеуден өтіп, әрекет етуіне шектеу қойылды. Халық өзінің дауысын билікке жеткізе алмайтын болды, адасқан қаздай, айдалада қаңқылдап қалды. Өктем сөз сөйлейтін дуалы ауыздардың да үні бәсеңсіді. Әділетсіздікке қарсы идеяларға бой алдыратын, жекелеген адамдардың көпшілік бұқарамен байланысы үнемі нашарлау үстінде.

Мұндайдың себебі неде? Қандай күш бұқаралық сипаттағы даму ағысына кесе көлденең шығып, дүниетанымды теріс бұрып жібере алды? Қазақтың санасын үйқамақта ұстауға мәжбүр еткен қандай күш?

Әрине, ондаған мың адамдар қатысқан митингілер мен демонстрацияларды бақылауда ұстау үшін түрлі психотропты элементтер немесе өзге регуляторлар қолданылатыны белгілі. Ал Қазақстандағы тыныш тіршілік жағдайында, кең ауқымда ерекше бірдеңелер қолдануға қажеттілік болған жоқ. Авторитарлық билік әкімшілік арсеналды ғана қолдана отырып, белсенділігі қажетті деңгейге жете қоймаған бұқараны сүреңсіз тобырға айналдырып жіберу мүмкіндігіне ие болды. Мұндайды Н. Тесланың резонанс және вакуум туралы формуласына сүйене отырып жүзеге асыра алды.

Резонанс – табиғатта ғана емес, қоғамда да үнемі көрініс беріп отыратын құбылыс. Өйткені, қоғам – табиғаттың бір бөлігі. Табиғатта болғанның бәрін қоғам өмірінен де ұшырастыруға болады. Н. Тесланың формуласы бойынша қоғамдағы резонанстың заңдылықтарын меңгерген билік қоғамдық сананы да қалаған жағына бұра алады. Осы әдісті авторитарлық режимдер статус-кво жағдайынан айырылмаудың құралы ретінде тиімді пайдаланып отыр.

Қазіргі билік иелері де бұқаралық санадағы резонансты қалаған жағына бұрып, тіпті кері бағыттап жіберуді де меңгеріп алған. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында Қазақстан тұрғындарының әлеуметтік белсенділігі недәуір жоғары еді. Ол кезде 15 млн қазақстандықтардың, басым көпшілігі, әрине, толыққанды демократ болып кетпесе де, «америкалықтар сияқты өмір сүріп», еңбек етуге дайын болатын. Ол кезде тұрғындардың маңыз аларлық бөлігі саяси акцияларға, соның ішінде оппозициядағы қайраткерлер ұйымдастарған митинглерге де, қатысуға ниетті болатын. Бұл біздің биліктегілерге ұнамады. Олар қоғамдағы рухани резонанстың дүмпуін қолдамады. Халықтың әлеуметтік белсенділігін басып тастауға барын салды. Бұл ойларын жүзеге асыру үшін билік иелері түрлі антирезонанстық тетіктерді іске қоса білді.

Қазіргі билік иелері қоғамдық прогресті қамтамасыз етуге тиісті тетіктерді кері мақсатта пайдаланып отыр. Бұл жерде сөз білім мазмұны, мәдениет және баспасөз материалдары туралы болып отыр. Биліктің бұқаралық санадағы метаморфозасы рухани өрлеуге бастайтын факторларды, керісінше, санаға түсетін саңлауды жауып тастауға қызмет еткізе алуынан байыз табуда. Осылай әлеуметтік-психологиялық диссонанс қалың тұман секілді, қазақ қоғамының аспанын торлап алды және қазір өзінің ғажайыптарын пәш етуде. Рухани тоқырау алдымен қазақ тілі рецессиясынан, сол тілде жасалған мәденеттің шаң астында қалуынан және бұқараның белсенді саяси әрекеттерден жырақтап қалуынан көрініс беруде.

Тұрғындардың әділетсіздікке қарсылық көңіл күйін шайып тастау үшін әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан тыңғылықты ойластырылған, кең ауқымды, жанжақты жоспарланған шаралар жасалуда. Бұл трендті жүзеге асыруға бағышталған арнайы әдіснама іске қосылған. Ендігі мәселенің өзектісі мынада: бұқараның дүниетанымын кеңейтуге, әлеуметтік белсенділігін арттыруға тиісті тетіктерді кері бағытқа жұмсау амалдарын зерттеп алмай, қалыптасқан әлеуметтік-психологиялық ахуалдың сырларын түсіну мүмкін емес.


                                                  *****


Авторитарлық билік әр кесірлі әрекетін ізгі ұрандарды бүркене отырып жасайды. Қазіргі таңда рухани жаңғыру ұраны астында атқарылып жатқан шаралар шеңберінде алгоритм алмастыру әдісі «тиімді» пайдаланылуда. Оның мәні мынада: ресми ақпарат көздерінің түсіндіруінше рухани жаңғыру дегеніміз – көне мазарларды жөндеп көрсету; табиғаты сұлу жерлерді тамашалау; киелі орындарға бару; жаңа кейіпкерлермен танысу (100 жаңа есім); шетелдің оқулықтарын іріктеп аудару; жерлестер форумдарын өткізу; текемет жасауды, бауырсақ пісіруді, асық ату әдістерін,.. жарнамалау; көбінесе, тұрмыстық дәстүрлерді нәсихаттау болып табылады. Әрине, мұндай шаралар да керек. Балалар үшін олардың біршама танымдық рөл атқаратыны рас. Алайда, аталған шаралар кешенінің тұтас бұқараның рухани жаңғыруына қатысы шамалы екенін атап өту керек. Бұлар қоғамдық сананы жетілдіру тетіктері бола алмайды. Мұның мәнін түсіну үшін алдымен қоғамдық сананы жетілдіру дегеннің өзінің не екенін, неден көрініс беретінін түсініп алып алу керек.

Қоғамдық сананың жетілгендігі алдымен қатардағы адамның дүниетанымын кеңейтуден, дүниені сезінуін жетілдіруден, адамның өзін қоршаған дүниедегі орнын анықтай білуінен, шынайы құндылықтарды ұстануынан, жалпы мәдениетті, соның ішінде саяси-құқықтық мәдениетті меңгеруінен көрініс беруі керек. Бұған моральдық-адамгершілік жағынан жетілуді, эстетикалық сананың биіктеуін қосу керек. Бұл трендтер жас ұрпаққа берілетін білім, көркем әдебиет пен өнер, ғылыми-публицистика, баспасөз материалдары арқылы жүзеге асырылады. Адамның рухани жетілу деңгейінің өлшемі ретінде оның әлеуметтік белсенділігін алуға болады.

Ал бізде, керісінше, мәдениет мәдениетсіздік деңгейді ұстап тұру үшін, білім беру жүйесі білім бермеу үшін, БАҚ бұқаралық сананы оятпау үшін пайдаланылуда. Қазақстан билігі шығармашылықпен қол жеткізген, рухани саладағы метаморфозаның айшықты көріністері осылар болып табылады. Енді солардың қоғамдық практикада көрініс беру мысалдарына тоқталайық.

Қанағат ЖҮКЕШЕВ, «Билік метаморфозасы» мақаласынан

(Жалғасы бар)

Фото: azh.kz

Мақала авторы:

Қанағат Жүкешев

Пікір қалдыру

Пікір жазу үшін сайтқа кіріп, телефон нөмірін растаңыз.

Самал Элеусизова 20 Шілде, 2019

Рухани жангыру деген создын озы атына сай емес,бул жерде де ак дагалы мырзалардын топастыгы анык сезыоып турады,казах халкы рухани дагдарыска сол апербакан билык окыллерынын сауатсыздыгы менойсыз жасалган багдарламалардын кеселынен токырауга кез болды,ойткены телелидар бетынен кундыз туны берылетын дангаза ойын сауык жыртындаган кулкышыл мансыз манынасыз багадарламадан баска тук кормесе атасынын басына рухы котерыле ме?Ен алдымен менменшыл,топас ойлы ак жагалылардын санасын озгертпейынше ешкандай рухани жангыру болмайды.

Жауап беру

Ұқсас жаңалықтар