Тәуелсіз баспасөз органдарының күні ауыр

Қанағат Жүкешев - 25.07.20191461

Нағыздықты сана жасайды,

ал сіз өзіңіздің санаңызды жасайсыз.

Дж. Кехо

Сананы да үйқамақта ұстауға болады.

Тақырыптың уыты

Қазақстандағы бұқаралық ақпарат құралдарының көбі жеке азаматтардың иелігінде деп саналады. Алайда меншік иесі жеке тұлғалар болғанымен, олар мазмұны тәуелсіз контент жасай алмайды. Тақырып және мазмұн жағынан биліктің қатаң бақылауынан шыға алмайды. Әсіресе саяси оппозиция өкілдерінің телеарналарға ақпаратпен шығуы қатаң регламенттенген. Олардың сөздері цензурадан сүзіліп, радикал ойлары болса, қиылып тасталады. Соңғы онжылдықтарда либерал бағыт ұстанатын қайраткерлер ойындағысын ашып айтатын материалмен телеарналардан көрінген емес.

Ал аздаған тәуелсіз баспасөз органдарының күні ауыр. Олар ойдан шығарылған кінәлармен үнемі сотқа тартылудан көз ашпай келеді. Жазықсыз, жаламен сотталып кетіп жатқан журналистер де аз емес. Басылымдардың жабылып қалуы жағдайлары үнемі көрініс беріп отырады.      

Осылай ақпарат құралдарының билікке тура бағыныштылары ғана емес, азаматтардың қолындағылары да, қатаң бақылау астында бұқараның санасын демократиялық быламықтан тазартумен айналысады. Ол жолда бұқаралық сананы өзге ағысқа бұрып жіберудің бірегей амалдары қолданылады. Билікке бағынышты БАҚ-ның алдына қойып отырған басты мақсаты – көпшіліктің назарына саяси-әлеуметтік, құқықтық мазмұндағы материалдарды жібермеу арқылы бұқаралық сананы тұрмыстық тар шеңберден шығармау.

Ол үшін телеарналарға саясат, мәдениет, экономика, әлеумет мәселелерін қозғайтын, сындарлы бағдарламалар жасауға жол берілмейді. Шетелдік киносериалдарды, арзан концерттерді үйіп-төгіп бере беруге руқсат етілген. Халықтың жалпы дүниетаным кеңістігін ұстап тұру үшін немесе талғамын қалыптағыдан асырмау үшін көңіл көтеретін делінетін бағдарламалар көрсетіледі. Ермек үшін көрсетілетін берілімдер арасында мағынасыз, шектен асқан тұрпайы дүниелер толып жүреді. Мысалы, бір телеберілімде ауыл мұғалімінің (әйел адам) денесінде жүріп жатқан физиологиялық үдерістерді дыбыстық қосарлаумен балаларға естірте босатуы көрсетілді. Дүмбілез орындаушыларда тұлғалық қадір жоқ, өздерін өздері сыйламайды, ұятты да кейін ысырып қойған.

БАҚ бұқараны маргиналдандыру құралына айналған. Мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын телеарналар мен басылымдардың ешқайсысы саяси тақырыпқа жоламайды. Тәуелсіз арналар деп есептелінетіндердің де материалдары арасынан бұқаралық маңызы бар ештеңе таппайсың. Олардың бәрі рұқсат етілетін және етілмейтін тақырыптарды жақсы ажырата біледі. Телеарналар соңғы жаңалықтар топтамасының өзінде демократиялық елдердегі сайлаулар, олардағы либерал күштердің жеңісі немесе басқа өзекті саяси оқиғалар туралы тәптіштей хабарлаудан тартынады. Негізінен олардың құрғақ нәтижелері туралы ғана, сипай қамшылап өтеді. Саясат, құқық тақырыптарына арналған материалдардың болмауынан қарапайыым халық бұқарасы саяси партиялар, олардың бағдарламалары, көздеген мақсаттары, билікке қатынасы, жетекшілері, сайлауларға дайындық, әділ сайлау жүргізу механизмдері, билік тармақтары, олардың іс жүзіндегі арақатынас үстанымдары, саясат пен билік аясындағы интригалар туралы ештеңе білмейді. Халық бұқарасының құқықтық сауаты мүлдем төмен.

Қанағат ЖҮКЕШЕВ, «Билік метаморфозасы» мақаласынан

(Жалғасы бар)

Фото: syg.ma

Мақала авторы:

Қанағат Жүкешев

Пікір қалдыру

Пікір жазу үшін сайтқа кіріп, телефон нөмірін растаңыз.

Ұқсас жаңалықтар