Біздің билік Совет Одағын сақтап қалу үшін күрескен

Қанағат Жүкешев - 30.07.20192500

Мына бір сөз соққанның көсемге айналып

кету метаморфозасын түсінбедім.

Ф. Достоевский

ХХІ ғасырдағы қазақ зиялылары мен шенеуніктері француз ақсүйектерінің сонау XVIII ғасырда бетке ұстаған бір маңызды қағидасын ескермеді. Ол қағида мынау болатын: «тек француз халқы мен Франция болғанда ғана ұлт ақсүйектері өздерінің мәртебесін сақтап қала алады». Осыған байланысты Бас штаттарда (француз парламенті) орын халық арасынан шыққан депутаттарға берілді. Король және зиялылар қарапайым француздардың мүдделерін үнемі ескеріп отырды. Осылай Франция әлеуметтік еркіндік идеяларының орталығына айналды. Франция – әлеуметтік революция жасаған (1870) бірінші ел. АҚШ-мен қатар француздар азаматтық қоғам құру үлгісін де бірінші болып көрсетті. Француздар «Адам және азаматтар құқықтары туралы декларация» қабылдады. Бұл кейіннен 1948 жылы 10 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылдаған «Адам құқықтарының жалпылама декларациясына» негіз болған үш құжаттың бірі болды. 

Алғашында Қазақстан да Негізгі заңының мазмұнын француз конституциясының үлгісімен құрған болатын. Әрине, қазір ол мәтіннің тамтығы ғана қалды. Оның өзі нағызында емес. Жергілікті билік органдары Конституцияға қарсы заңдар шығарып алған.

Шексіз билікке қол жеткізген, жексұрын Гитлер мен Сталиннің өздері алдымен өзі басқарып отырған елдің қамын ойлады. Билік құрған жылдары  өздері басқарып отырған елдің экономикасын аяғынан тік тұрғызды, қорғаныс қуатын мейілінше жоғары деңгейге жеткізді. Қарапайым қисын бойынша, олар елі қаншалықты қуатты болса, өздерінің де даңқы арта беретінін білді. Әйгілі латынамерикалық диктатор А. Пиночет те елінің экономикасын көтеріп кетті. Бұл құбылысты сарапшылар «Чили ғажабы» деп атағаны белгілі.

Ал біздің мырқымбаевтар мен шоқпытовтар тек қазақ мемлекеті мен халқы болғанда ғана өздерінің статус-кво жағдайын сақтап қалатынын сезбеді. Ондайға қазақ шенеуніктерінің әлеуметтің түбінен шыққандығы, тексіздігі жібермеді. Отан-ана – Жерді сатуға құлшынды, бар материалдық игілікке қырғидай тиді, бәрінен бұрын, биліктен айырылмау үшін туған халқын кедейлік пен сауатсыздықта ұстау әрекетін жасады. Олар тегі құлдан шыққандықтан, еркіндіктің өзін құл иесі болумен теңесірген Спартак сияқты, өз халқын құлға айналдырып, солардың иесі болуды көздеді.

Қазақ әлеміндегі метаморфозаның ерекшелігі осыдан – биліктің өз елі мен жеріне өзі жау болып тиісіп, ұлттық мүдделерге қарсы әрекет жасауынан көрініс беруде.

Билік метаморфозасының ең айшықты көрінісі Кеңес Одағын сақтап қалу үшін шын ниетімен, оның соңғы деміне дейін күрескен, берілген коммунистің әп сәтте сөзсоқты демократқа, ал қазір ол тұрғысынан да айнып, бықсыған автократқа айналуы болып табылады.

Қанағат ЖҮКЕШЕВ, «Билік метаморфозасы» мақаласынан

(Жалғасы бар)

Фото: rusrand.ru

Мақала авторы:

Қанағат Жүкешев

Пікір қалдыру

Пікір жазу үшін сайтқа кіріп, телефон нөмірін растаңыз.