Бүйірі ортайған бюджет: Үкімет қолда бар қаражатты ұқсата ала ма?

Еркежан АРЫН

06.01.2021, 15:09

927

Жаңа жылда қазақстандықтарды әлеуметтік, білім беру және салық салаларында бірқатар жаңалықтар күтіп тұр. Қазақстанда АЕК мөлшерінің ұлғаюына байланысты зейнетақы мен жәрдемақы өседі.

2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда айлық есептік көрсеткіштің (АЕК) мәні өзгерді және онымен бірге түрлі төлемдер мөлшері де өзгерді. АЕК 2021 жылы 2 917 теңгені құрайды. (2020 жылы 2777 теңгені құрады). АЕК-тің өсуімен бірге зейнетақы 7%-ке, мүгедектікке, асыраушысынан айрылуына, көп балалы отбасыларға берілетін жәрдемақы 5% -ке өсетінін атап өткен жөн. Ең төменгі жалақы өзгеріссіз қалады – 42 500 теңге.

Ал әлеуметтік аударымдарға шығындар биыл 15,2 миллиард теңгеге дейін өсті. Қаражат Қазақстан үкіметінің резервіндегі қаражатты қайта бөлу арқылы бөлінеді. Ең төменгі күнкөріс деңгейі 34 302 теңге деңгейінде белгіленген. Өткен жылы ол 32 668 теңгеге тең болды. Ең төменгі зейнетақы 40 441 теңгеден 43 272 теңгеге дейін өсті. Мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері 883 теңгеге өседі: 17 641 теңгеден 18 524 теңгеге.

Бұл нормалар желтоқсанның басында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қол қойған 2021-2023 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген.

Зейнетақы қоры

Сондай-ақ, 2021 жылы қазақстандықтар өздерінің өмір сүру жағдайларын жақсарту, емделу ақысын төлеу немесе жеке қаржы компанияларына ақша аудару мақсатында зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын ала алады. Алайда, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінде атап өткендей, жинақ ақшаны алу тетігі қаңтардың бірінші жартысында ғана толық пысықталады. Осыдан кейін ғана қазақстандықтар өз қалауы бойынша зейнетақы жинақтарын пайдалану құқығына ие бола алады.

Қазақстандық әйелдер үшін зейнет жасының тағы бір ұлғаюы күтіледі. Егер өткен жылы қазақстандық зейнетке шығу үшін 59 жарым жасқа жетуі керек болса, онда биыл бұл көрсеткіш 60 жасқа дейін ұлғайтылды. Ер адамдар үшін зейнеткерлік жасы өзгеріссіз қалды – 63 жас.

Ана мен бала

Мемлекеттік бюджеттен босанатын әйелдердің барлығына (жұмыс істейтін де, жұмыс істемейтін де) төленетін бір реттік мемлекеттік жәрдемақының мөлшері ұлғаяды. Бала бір жасқа толғанға дейін төленетін ай сайынғы жәрдемақы да өседі. Сонымен бірге Қазақстанда көпбалалы отбасыларға ай сайынғы бөлек жәрдемақы төленеді (оның да мөлшері өседі).

Сегіз және одан да көп балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар үшін жәрдемақы әртүрлі есептеледі: отбасындағы балалар санына байланысты. Мұндай отбасыларда әр балаға айына 4 АЕК немесе 11 668 теңге бар.

Көп балалы аналарға ай сайынғы жәрдемақы 18 668 теңгені құрайды. Бұл қатарға «Алтын алқа», «Күміс алқа» алқаларымен марапатталған әйелдер, «Батыр ана» атағының немесе «Ана Даңқы» орденінің I және II дәрежесінің иелері кіреді.

Мүгедек бала тәрбиелеп отырғандарға немесе І-топтағы мүгедектерге күтім жасаушыларға төленетін ай сайынғы жәрдемақы мөлшері де өседі. Мұндай жеңілдіктердің мөлшері 48 022 теңгені құрайды.

Әлеуметтік қызметкерлерді қолдау

Сондай-ақ, мемлекеттік ұйымдардың әлеуметтік қызметкерлерінің жалақысы көтеріледі. Бұл үйде қызмет көрсететін, сондай-ақ қарттармен, мүгедектермен, тұрақты тұратын жері жоқ адамдармен, отбасылық зорлық-зомбылық құрбандарымен жұмыс жасайтын 38 мыңнан астам қызметкерге қатысты жүреді. Әлеуметтік қызметкерлердің жалақысы өседі, сондықтан 2021 жылдан бастап жалақы бір жарым есеге, 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданыстағы мәннен 1,75 есе, ал 2023 жылы – екі есе өседі. Медициналық-әлеуметтік мекемелердің әкімшілік және қосалқы персоналы үшін лауазымдық жалақыға қосымша төлемді 30-дан 40% -ға дейін арттыру арқылы жалақы көбейтіледі. Еңбек министрлігі бұл шара әлеуметтік салаға жаңа мамандарды тартып, кадр тапшылығын азайтады деп үміттенеді. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетов коронавируспен күресуде әлеуметтік қызметкерлердің үлесін атап өтті:

— Бұл жыл бәріне қиын болды. Біздің әлеуметтік қызметкерлер іс жүзінде мекемелерде қонып жүріп, арнайы контингентпен жұмыс істеді. Біз олардың жұмысын бағалаймыз және олардың маңыздылығын түсінеміз, — деді ол.

Мұғалімдер мен медициналық қызметкерлер жалақысы

Сонымен қатар, президент тапсырмасына сәйкес 1 қаңтардан бастап мұғалімдердің жалақысы 25%-ке өседі. Атап айтқанда, мемлекеттік балабақшалардағы тәрбиешілер туралы, мектептердегі, колледждердегі, қосымша білім беру ұйымдарындағы мұғалімдер. Елдегі білім беруді басқару жүйесі де өзгереді. Енді аудандық және қалалық мектептер мен балабақшалар аудан әкімдеріне бағынады, сәйкесінше оларды қаржыландыру белгілі бір ауданның немесе қаланың мүмкіндігіне байланысты. Биыл аудандық және қалалық білім бөлімдері өз проблемаларын әкімдерге емес, облыстық білім басқармасына жеткізеді. Білім министрі Асхат Аймағамбетов бұл министрліктен әр мектеп пен балабақшаға дейінгі жолды қысқартуға көмектеседі.

Бұған дейін Тоқаев медициналық қызметкерлердің жалақысын жүйелі түрде көтеруді де тапсырған болатын. 2023 жылға қарай дәрігерлердің жалақысы елдегі орташа жалақыдан екі есе көп болады деп жоспарлануда. Ресми статистикаға сәйкес, 2020 жылдың қараша айында Қазақстанда орташа айлық жалақы 211 033 теңгені құрады. Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой бұл шығындар 2021-2023 жылдарға арналған бюджетте қарастырылған. 247 мың медициналық қызметкердің жалақысы өседі деп жоспарланып отыр. Жалпы шығындар 2021 жылы 222,3 млрд теңгені, 2022 жылы 361,7 млрд теңгені, 2023 жылы 557,5 млрд теңгені құрамақ.

Медициналық сақтандыру

Сонымен қатар, биыл қызметкерлер міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) бойынша төлеуге тиіс жарналардың мөлшері жарналарды есептеу объектісінің 1%-інен 2%-ке дейін өседі. Өзгерістер мемлекеттік және азаматтық қызметшілерге, сондай-ақ азаматтық-құқықтық келісімшарт бойынша табыс алатын жеке адамдарға қатысты болады.

Қалғандары үшін (өзін-өзі төлеушілер, жеке кәсіпкерлер, жеке практикамен айналысатын жеке тұлғалар) жарналар 2020 жылдағыдай болып қалады: жарналарды есептеу объектісінің 5% мөлшерінде.

1 қаңтардан бастап мемлекет жеңілдігі бар адамдар үшін міндетті медициналық сақтандыруға көбірек ақша сала бастайды: мемлекет жарналарын есептеу объектісінің 1,6%. Өткен жылы бұл көрсеткіш 1,4%-ті құраған. Бұл санатқа: балалар, жұмыссыздар, үш жасқа дейінгі баланы тәрбиелеушілер және басқалары жатады.

Салық төлеу

Және де 2021 жылы көлік салығын әдеттегіден кешірек төлеуге рұқсат етілді. Сонымен, жеке тұлғалар үшін міндеттемелер бойынша салық төлеу мерзімі 2020 жылы 2021 жылдың бірінші тоқсанының соңына, яғни 2021 жылдың 1 сәуірінен кешіктірілмей кейінге қалдырылды. Бұл тариф тұрақты болады.

Биыл қазақстандықтар үшін жер мен мүлікке салық төлеу оңайырақ болады: жеке тұлғалар үшін бұл салықтар біріктіріліп, бір мөлшерде төлеуге ұсынылатын болады. Сонымен қатар, көп пәтерлі үй тұрғындар үшін жер салығы жойылады. Мемлекеттік кірістер комитеті мұндай үйлерде жер салығын есептеу өте қымбат әрі қиын екенін айтып отыр.

Тегтер: бюджет жоба халық пікір пайым ұсыныс талап

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Қарлығаш Зарыққанқызы 19.01.2021, 14:35
Баспана қашанға дейін қазақтың бас қайғысы бола бермек?
Сайт әкімшілігі 18.01.2021, 12:06
Қазақстанда баспана 15 пайызға қымбаттайды деп болжанды
Шыңғыс АТАЙ 15.01.2021, 09:32
Бізден бәсекелестіктің иісі де шықпайды
Қарлығаш Зарыққанқызы 14.01.2021, 10:43
Халықтың ашқұрсақ екенін мойындайтын кезең жетті
Оразәлі СӘБДЕН,академик 14.01.2021, 09:37
Бюрократиялық, автократиялық шикізат елі
Қарлығаш Зарыққанқызы 07.01.2021, 09:53
Үкімет қазақтың күнкөрісін неге 42 500 теңгеге байлап отыр?

Аңдатпа


  • «Жас Алаш» – әділдіктің трибунасы
    21.01.2021, 13:59
  • Жәнібек пен Ордаға жол жететін күн бар ма?
    20.01.2021, 09:21
  • Шағаладай шарқ ұрған шақ
    20.01.2021, 09:32
  • "Сатаев - саудагер, бас серіктес - Райымқұлова"
    19.01.2021, 10:30
  • Ата-ананы өзекке тебетін заң қазаққа қажет пе?!
    19.01.2021, 09:15