Орыс қазақтың ішер асына дейін жармасқалы отыр

  Үкімет осыны сезе ме?

Қарлығаш ЗАРЫҚҚАНҚЫЗЫ

29.04.2021, 08:56

10327

      Жуырда Ресейдің «Стандарт» әлеуметтік-экономикалық консальтингтік-зерттеу орталығының экономист-сарапшысы Олег Лурьев твиттердегі парақшасында қазақ халқының ай сайын шамамен қанша келі ет, қанша литр сүт, қанша бөлке нан тұтынатынын бір мәрте есептеп көрмек болғандарын жазды. Сөйтіп, Ресей сарапшыларының тізбелеуінше, біз қазіргі кезде жыл сайын (жан басына шаққанда) 40-45 келі ет, 100 келі нан жеп, 30 литрдей сүт ішеді екенбіз. Осы орайда, еріксіз келесі сұрақ туындайды:  Ресей мамандары қазақтың ішер асын неліктен бұлайша санамалады?

 

                       Енді Ресейді біз асыраймыз ба?!

        Әлемдік пандемия қазір бірқатар елдерді титықтата бастады. Экономист-сарапшылардың байыптауынша, Ресейде бүгінде азық-түлік тапшылығы туындай бастаған. Бұрын батыстан келетін азық-түлік өнімдерімен толықтырылып отырған Ресейдің ішкі нарығы қазір бос қалды. Норвегия, Грекия, Австралия, Аргентина, Канада елдерінен ауылшаруашылық өнімдерін аста-төк алатын көршіміз қазір біршама өнім түрлерінен қатты тарығып отыр. Бұған қатысты «ендігі кезекте Ресейді Қазақстан асырай бастайды, сондықтан бұл арада орысты асыраймыз деп, өзіміз тарығып қалмаудың жолдарын қарастырғанымыз абзал» деген сарапшылар да жоқ емес.

        Экономика ғылымының докторы Марал Төртенованың айтуынша, Ресей бос жатқан нарығын енді Қазақстан арқылы толтыра бастайды. Осы арада біздің билік сауатты әрекет етсе, аграрийлеріміз үлкен пайда көрер еді. Маманның пайымынша, алдағы уақытта біз үшін  астық сақтайтын қоймалардың қасынан ұн тартатын диірмен орындарын ашу маңызды. Мал бордақылайтын орындардың маңынан тері-жүн өңдейтін цехтар ашу да тиімді болар еді.

      – Бірақ біздегі баға мен тарифтердің өсу қарқыны тұрғындардың көпшілігінің табысынан әлдеқайда жоғары. Яғни тұрғындар бағаның өсуіне үнемі бейімделу үстінде. Азық-түлік өнімдері бағасының қымбаттауы мен коммуналдық төлемақының үздіксіз өсуі көптеген азаматтардың тұрмыстық мәселелерін қиындатып  жібергені жасырын емес. Сондықтан үкімет бірінші кезекте баға саясатын реттеп алғаны жөн. Ол үшін отандық өндірісшілерге жағдай жасалуы керек. Қазір Ресей біздің ішер асымызға дейін жармасқалы отыр. Осы орайда, отандық өнім өндірушілерге қолайлы орта қалыптастырмасақ, олар шығарған өнімдерін Ресейге таси бастайды да, бізде қиындықтар туындайтын болады, – дейді экономист-ғалым.

       Агенттікке министрлік мәртебе беру қажет пе?!

       Маманның пайымынша, осыған орай, бәсекелестікті қорғау агенттігін министрлік деңгейіне көтеру қажет. Бұл елдегі монополистерді бақылауға, олардың  бағаны орынсыз өсіруіне жол бермейтін шара.

    – Бағаны өсірмеуді бір министрлікке арнайы жүктесек, отандық өнім өндірушілерге тарифтерді төлеу арзанға түсіп, жұмыс істеу жеңілдейді. Бұдан соң, өнім өндіру көлемінің сапасы да артады. Міне, біз үшін осы жайттарға да мән берген жөн. Сонда отандық өндіріс нақты қолдауды сезініп, жұмысы алға басады, – дейді Марал Төртенова.

        Ресей тектен-текке ас-ауқатымызды санамайды 

       Отандық мамандардың дені Ресей сарапшыларының жайдан-жай қазақтың ас-ауқатын тізбелеп отырмағанын, қазір әлем халқы азық-түлік дағдарысына ұшырамаудың барлық тәсілдерін қарастырып жатқанын, осы тұста біз де қарап қалмай, азық-түлік қауіпсіздігін нықтауымыз керегін алға тартуда.

        Бұл ретте қаржыгерДәурен Арын былай дейді:

      – Қазір әлем жұртшылығы азық-түлік дағдарысына ұшыраудың алдында тұрғанда, үкіметтің күнде бас ауыртып ойланатын өзекті жайттарының бірі осы болуы қажет. Бір айда халыққа қанша ет, сүт, нан қажет? Халық ай сайын қандай мөлшерде азық-түлік тұтынады? Отандық өнімнің үлесі қанша? Осы жағы есепке алынуы тиіс. Бізде статистика агенттігі бұл мәліметтерді бір жылға кешіктіріп барып есептейді. Мысалы, 1960-70 жылдары Қазақстан халқы (адам басына шаққанда) жылына 45-50 келі ет жепті. Ал 1990 жылдары бұл көрсеткіш 70 келіге дейін жеткен. Ал қазір қазақтың саны өсіп жатыр дейміз, жан басына шаққанда бір жылда орташа жейтініміз – 45-47келі ет. Бағамдасақ, 1960 жылғы көрсеткішке дейін төмендеп кеткенбіз. Біз нанды пайдалануда да жоғары көрсеткішке жетпеппіз. 1960 жылы 140 келі нан жесек, қазір, адам басына шаққанда жыл сайын 122 келі нан жейді екенбіз. Бұл көрсеткіш қазақ үшін өте төмен дәреже. Сондықтан нақ қазір біз үшін азық-түлік қауіпсіздігін қайта қарау қажет.

  

        Әлем абдырап отыр, ал біз заңға түзету енгізіп әлекпіз

        Нақ осы азық-түлік қауіпсіздігіне қатысты өткен аптада халықаралық сарапшы, Лондондағы корольдік университеттің профессоры Рейн Мюллерсон өз пікірін білдіріп қалды. Мюллерсон бұл ретте  «Әлем ашқұрсақ болудан сақтануы керек. Осыны ойлаған әрбір мемлекет азық-түлік қауіпсіздігін нығайтып, тағамға қатысты тегеуріні мықты арнайы бағдарламалар арқылы жұмыс істеуі тиіс» деді. Сарапшының осылай деуі мұң екен, біршама елдер азық-түлікке қатысты қатаң талап қоятын шешімдер легін шығарып та үлгерді. Мысалы, өткен аптада азық-түліктен тарықпау мақсатында ТМД құрамына кіретін Орталық Азия елдері бірігіп, азық-түлік қауіпсіздігі қорын құруды ұсынды. Бірқатар елдер азық-түлік қауіпсіздігін шешудің бір жолы ретінде астық саммитін ұйымдастыру керегін көлденең тартты. Өзбекстан мен Тәжікстан болса көкөніс алқаптарын кеңейтіп, сыртқа көкөніс экспорттаудың жаңаша тетіктерін қарастырып жатыр. Міне, көршілеріміз осылай қам жасап жатқанда, біз не тындырдық? Деректерге сүйенсек, біз қандай бір шара жасасақ та, алдымен заңға өзгерту енгізуді жөн көреді екенбіз.

Тақырыпқа тұздық

          «Экспорттауға озықпыз, басқадан құралақанбыз»

      Тақырыпқа орай, экономист-сарапшы Тоғжан ШАЯХМЕТОВА былай дейді:      – Біздің үкімет қандай мәселені болсын істі заңға өзгерту енгізуден бастайды.  Тек заңға өзгерту енгізумен мәселе шешімін таппайды. Бұл жерде біз елімізде азық-түлік өнімін өндіретін өндірісшілердің ішкі рынокты қамтамасыз ете алмай отырғанын ескеруіміз керек. Жетіспейтін өнім түрлерін шетелдік тауарлар толықтырады. Айналып келгенде, азық-түліктің 50  пайызы ғана өзімізде дайындалады. Әлемдік стандарт бойынша әр ел азық-түліктің 84 пайызын өзінде шығаруы тиіс. Өйтпеген күнде ұлттық азық-түлік қауіпсіздігі әлсіз болады да, ондай ел азық-түлік тапшылығына жиі ұшырайды. Сондықтан заңды жиі өзгеріске түсіргеннен гөрі отандық азық-түлік өндірушілерге жағдай жасаған тиімді. Біз экспортқа астық шығарудан озықпыз. Бірақ басқа саладан құралақанбыз. Бізде өсімдік өсіру саласы мен мал шаруашылығы да тұралаған. Жеміс-жидекті өзбек пен қытайдан тасып, инфляцияның еселенуіне өзіміз жағдай туғызып отырмыз. Ауылдағы ағайын өндірген сүт-айранын, етін сатуға шығара алмай әлек. Осы күнге дейін өнімді шаруаның қолынан тікелей базарға шығаратын сату жүйесі орнаған жоқ. Арадағы делдалдар бағаны өсіріп, табысқа белшесінен батып жүр. Ауылға қаржы бөлуде де делдалдықтан арыла алмай отырмыз. Міне, осы кемшіліктерді жойып алмай, біз азық-түлік өндіруде бәсекеге қабілетті ел бола алмаймыз. Сондықтан үкімет алдымен осы жайттарға мән беруі тиіс

Болашақта азық-түлік жөніндегі қауіпсіздігімізді нығайтуды мықтап қолға алмасақ, халыққа ашқұрсақ болу қаупі арта түседі. Министрлер кабинеті, үкімет мүшелері мұны сезініп отыр, болашақта мәселені шешу үшін жұмыс істейді  деп үміттенеміз.

Тегтер: экономика инвестиция кедейлік шегі халық нарық

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

М.СӘУЛЕБЕК 09:39
Оңтүстіктен солтүстікке инвестиция бара жатыр
Еркежан Арын 11.05.2021, 10:19
Отандық автомобильдер экспорты дамып келеді
Қарлығаш ЗАРЫҚҚАНҚЫЗЫ 11.05.2021, 09:15
Экономиканы дел-сал ғып, Ұлттық қорға қол салдық
Сайт әкімшілігі 10.05.2021, 09:33
Қазақстандықтардың банктерге қарызы 7 трлн теңгеге жетті
Қарлығаш ЗАРЫҚҚАНҚЫЗЫ 08.05.2021, 09:27
«Барлығы майдан үшін»: Қазақтардың тылдағы еңбегі соғыстағы ерліктен кем болған жоқ
Есбол ҮСЕНҮЛЫ 05.05.2021, 08:58
Каспи банктің миллиардер қожайындары мен «Миллион» борышкері

Аңдатпа


  • Қор болған Қазақстан
    11.05.2021, 11:12
  • Сүйегі табылған қазақ сарбазының жақындары іздестірілуде
    07.05.2021, 09:09
  • Марат ТОҚАШБАЕВ: Саясаттағы тоқырау экономикалық тоқырауға соқтырды
    06.05.2021, 09:21
  • Жалақорға жауап
    06.05.2021, 09:09
  • «Олар ұлт сатқындары!»
    29.04.2021, 09:06