Қазақстан суды көрші мемлекеттермен бөлісу мәселелерін қалай шешеді?

Еркежан АРЫН

27.07.2021, 11:40

2461

Экология министрі Мағзұм Мырзағалиев азаматтық сектордың және үкіметтік емес ұйымдардың өкілдерімен кездесу барысында қазіргі кезде елдегі сумен жабдықтау жағдайы экономика секторлары мен тұрғындардың талаптарына сәйкес келетінін атап өтті. Алайда су шаруашылығының келесі негізгі ерекшеліктерін ажыратуға болады.

        Біріншісі – өзен ағынының төмендеуіне және су тұтынудың артуына байланысты елдің орта және ұзақ мерзімді сумен қамтамасыз етілуінің болжамды төмендеуі. Екіншісі – суды көрші елдермен бөлісу мәселелері. Үшіншіден, ескірген инфрақұрылым және сонымен байланысты үлкен шығындар. Атап айтқанда, ауыл шаруашылығында шығын 50 пайызға жетеді. Оларды азайту үшін арналарды жөндеп, су ресурстарын басқарудың автоматтандырылған жүйесін енгізу қажет. Төртіншіден, тарифтердің жетілдірілмеген механизмі, инфрақұрылымға инвестициялардың жетіспеушілігі. «Келесі мәселе – бұл институционалды жүйенің жетілмегені және білікті кадрлардың жетіспеушілігі. Осыған байланысты біздің алдымызда 2030 жылы қосымша жерүсті су қорларын ұлғайту, жаңа суару жүйелерін салу, су инфрақұрылымын жаңарту және қайта құру, су шаруашылығын цифрландыру, суды үнемдеу арқылы су теңгерімін 90-100 км. куб деңгейінде сақтау міндеттері тұр», – деп түсіндірді М.Мырзағалиев.

         Министр, сонымен қатар, Өзбекстан және Қырғызстанмен трансшекаралық өзендерді бірлесіп пайдалану мәселелері қалай шешіліп жатқанын айтты. «Өзбекстанға келетін болсақ, былтыр су қатынастары саласындағы ынтымақтастық туралы Жол картасына қол қойылды, ол барлық проблемалық мәселелерді шешетін уақыт шеңберін анықтады. Жол картасы аясында 1991 жылдан кейін салынған және қайта жаңартылған су шаруашылығы нысандарына бірлескен тексеру жүргізілді. Бұл бұрын су балансында ескерілмеген суқоймаларды анықтау мақсатында жасалды», – деді министр.

        Экология министрлігінің басшысы трансшекаралық су объектілерін бірлесіп басқару, пайдалану және қорғау туралы келісімнің жобасы әзірленді деп қосты. Бүгінгі күні келісімнің мәтіні, негізінен, тараптармен келісілді (ГТС құрылысын үйлестіру және Айдаркөл-Арнасай көл жүйелеріне су ағызу мәселелерін талқылау қажет).

         Келіссөздер жалғасып жатқан көрінеді. Келісімге сәтті қол қою болашақта Өзбекстан аумағында орналасқан негізгі су шаруашылығы аудандарында су ресурстарын бөлудің ашықтығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді деп күтіліп отыр. Сонымен қатар Қырғызстанмен трансшекаралық өзендер саласындағы ынтымақтастық Шу және Талас өзендерінің бойында жүзеге асырылып жатқанын атап өтті. Су қорын бөлу 1983 жылғы ережелермен реттеледі. Пропорция бойынша пайызбен: Талас өзені – 50-де 50 пайызға дейін, Шу өзені – 42 пайыз Қазақстанда және 58 пайыз – Қырғызстанда.

        Қазақстандық сарапшылардың табандылығының арқасында 2019 жылы Қытай тарапымен тараптардың су ресурстарына құқықтарын жан-жақты қарастыру және трансшекаралық су объектілерінің экожүйелерін сақтау туралы келісімге қол жеткізілді. Келіссөздер жалғасып жатқаны атап өтілді. Кездесу барысында Қызылорда облысындағы сумен жабдықтаудың жағдайы да қозғалды.

         Қызылорда облысында ауылшаруашылық дақылдарын өсіру ерекшеліктеріне байланысты су тұтыну республикалық деңгейден 43 пайызын құрайды. Министрліктің хабарлауынша, Қызылорда облысында «Қазводхоздың» Қызылорда филиалы мен ауылшаруашылық тауар өндірушілерінің арасында жасалған «Суармалы сумен жабдықтау туралы» жасалған келісімдерге сәйкес, 2020 жылы күріш өсірілетін алқап 90 мың гектарды құрады, ал агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың 2021 жылға дейінгі бағдарламасы – 75 мың гектар, бұл 15 мың гектар егіс жоспарынан асып түседі. Сонымен бірге, есептеулер көрсеткендей, егер Қызылорда облысында жоспарланған егіс (75 мың га) байқалса, судың үнемделуі 586 млн м/куб құрайтын болады, бұл жаңа 44 мың гектар күріштен басқа дақылдармен суаруға жеткілікті. Биыл күріш өсірілетін алқап 84,4 мың гектарды құрап, өткен жылмен салыстырғанда 5,6 мың гектарға кеміді. Сөз соңында министр бүгінде су заңнамасын жетілдіру қажет екенін баса айтты.

       Көптеген сарапшылардың пікірінше, су заңнамасы одан әрі жетілдіруді қажет етеді. Қолданыстағы кодексті қолданған 17 жыл ішінде 62 рет немесе жылына орта есеппен үш реттен көп өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Нәтижесінде құқық қорғау органдарында жүйеліліктің жоғалуы байқалады, бұл, жалпы, су секторының барлық деңгейлеріндегі жағдайдың нашарлауына әкеледі. Экология министрлігінің басшысы осыны ескере отырып, 2021 жылы жаңа Су кодексінің тұжырымдамасы әзірленіп жатқанын атап өтті. Сонымен қатар су ресурстарын арттырудың баламалы тәсілдерін пайдалану, өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында және коммуналдық шаруашылықта суды пайдалану тиімділігін арттыруға, сондай-ақ су ресурстарын елдің жетіспейтін аймақтарына беру мүмкіндіктерін зерттеуге бағытталған ғылыми блок қалыптасты.

Тегтер: су шаруашылығы мемлекеттік саясат ғылым білім мүмкіндік

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Сайт әкімшілігі 13:18
Қазақстан Үкіметі мен "Сбер" меморандумы: мән-жайы анықталды
Еңлік АБАҒАН 16.09.2021, 12:30
Көгілдір отын неге қымбаттап кетті?
Қарлығаш ЗАРЫҚҚАНҚЫЗЫ 16.09.2021, 07:53
Инфляция шарықтаса, Досаев қалтырайды
Бақытжан ӘБДІРАШҰЛЫ 14.09.2021, 16:30
Сыбайластықтың сара жолы
Еркежан АРЫН 14.09.2021, 13:30
Су арналары: цифрландыру, реконструкция, жаңа суқоймалар
Еркежан АРЫН 14.09.2021, 10:30
Жер қатынастары туралы заңда не өзгерді?

Аңдатпа


  • Ұлт құндылығының ұлағаты
    14.09.2021, 12:30
  • «Жас Алаштың» 100 жылдығы Жамбылда жалғасты
    03.08.2021, 11:01
  • «Жас Алаш» газетінің мерейтойына орай бильярдтан турнир өтті
    30.07.2021, 12:31
  • "Жас Алаштың" 100 жылдығына орай Таразда бильярдтан турнир өтуде
    29.07.2021, 12:29
  • "Жас Алаштың" 100 жылдығына орай ұйымдастырылған бильярд турнирі тартысты өтті
    14.03.2021, 11:39