Қазақстанның сыртқы саясатының негіздері өзгеріссіз қалады

Еркежан АРЫН

20.06.2021, 11:03

183

COVID-19 коронавирустық пандемиясы қазақстандықтардың күнделікті өміріне үлкен әсер еткені сөзсіз. Жаһандық құбылыс ретінде ол халықаралық қатынастар саласына да әсер етпей қоймауы мүмкін емес еді.

Пандемия кезіндегі Қазақстан

Өткен жыл көп жағдайда Қазақстанның және бүкіл адамзаттың жаңа тарихындағы ерекше жыл болғаны хақ. 2020 жыл барлық мемлекеттер үшін өте қиын әрі күтпеген жыл болды. Пандемиядан туындаған дағдарыс адам өмірінің барлық дерлік салаларын қамтыды, медицинаның қазіргі заманғы даму деңгейіне қарамастан, өзара тәуелді мемлекеттердің қаншалықты тәуелді екенін және біздің қаншалықты осал екендігімізді көрсетті. Биылғы жылды қазақстандық дипломатия үшін де ең қиын жыл болды деп санауға болады. Коронавирус Сыртқы істер министрлігінің жұмысына түзетулер енгізді: басты назар ұлттық карантин жағдайында өздерін елден тыс табатын азаматтарымызға көмектесуге, дағдарыс жағдайында сыртқы саясатты жүзеге асыру тетіктерін бейімдеуге және халықаралық іс-шараларды онлайн режимінде өткізуге аударылды.

Сыртқы істер министрлігі жанындағы шетелдік азаматтарға көмек көрсету жөніндегі жедел штаб және біздің шетелдік өкілдіктер 33 мыңнан астам азаматтарымыздың елге оралуына және 385 репатрациялық рейстерін ұйымдастыруға, Қазақстан Республикасының 28 азаматының денсаулығына байланысты отанына оралуына денсаулық сақтау министрлігімен бірге қажетті транспортпен қамтамасыз етті. Сыртқы істер министрлігі көптеген шетелдіктерге біздің елдің аумағында заңды түрде уақытша тұрақтауын қамтамасыз етуде немесе олардың өз Отанына оралуына барынша көмектесті.2 020 жылы азаматтардың нақты қажеттіліктеріне бағытталған қолданбалы дипломатия алдыңғы қатарға шықты деп айтуға болады, бұл «Еститін мемлекет» саясатының заңды жалғасына айналды.

Әлем елдерімен достық қатынастар

Өткен жылы әлем елдері арасындағы жарияланған достық қатынастар бұрын-соңды болмаған күш сынағынан өтті. Пандемия адамның осы қиын жағдайда жеңе алмайтынын көрсетті. Пандемия өзімен бірге жаңа шындықты алып келді. Естеріңізде болса, ең басында елдер шығынға батып, пандемияға өз аумағында таралмас үшін оған қалай жауап беру керектігін шеше алмады. Көптеген мемлекеттердің табиғи реакциясы шекаралардың жабылуы және қатаң карантиндік шаралардың қабылдануы болды, бұл, айтпақшы, вирустың енуіне кедергі бола алмады. Кейін ғана барлығы туындаған мәселелерді шешудің бірлескен күш пен өзара көмек арқылы мүмкін болатындығын түсіне бастады. 

Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Мұхтар Тлеуберді:

— Пандемия жағдайында мемлекеттердің ынтымақтастық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы жариялаған тезистері нақты мағына мен мазмұнға толы болды. Көптеген елдер қиын жағдайға тап болды, ал көрсетілген гуманитарлық көмек олар үшін өте пайдалы болды, бұл оларға алғашқы соққыдан аман-есен шығуға, тыныс алуға және осы зұлымдықпен күресу үшін қажетті күш қорларын жинауға мүмкіндік берді. Қазақстан да шет қалмады. Осы күрделі кезеңде Сыртқы істер министрлігі қызметінің басым бағыттарының бірі шетелдік гуманитарлық көмекке, оның ішінде дәрі-дәрмектер мен жеке қорғаныс құралдарына бағыттау және тарту болды. Біздің мемлекет алғашқылардың бірі болып Уханға медициналық гуманитарлық көмек жіберді. Ауғанстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан, Венгрия және Италияға азық-түлік пен медициналық көмек көрсетілді. Біз өз кезегімізде Еуропадан, Солтүстік Америкадан, Азиядан, Австралиядан, Таяу Шығыстан және ТМД елдерінен пандемиямен күресу үшін гуманитарлық көмекті қабылдадық. Сондай-ақ, мен қазақстандық дәрігерлерге COVID-19-қа қарсы күресте маңызды практикалық көмек көрсеткен Ресей мен Қытайдан дәрігерлердің үлкен топтарының келгенін атап өткім келеді.Осы мүмкіндікті пайдалана отырып, мен барлық шетелдік серіктестерімізге пандемияға қарсы жалпыға ортақ күресте Қазақстан халқымен көрсетілген маңызды халықаралық ынтымақтастық үшін шын жүректен ризашылығымды білдіремін, — дейді.

Әлемдік локдаун және Қазақстан

Жаһандық локдаун және карантиндік шаралар дипломаттардың жұмысына белгілі бір қиындықтар туғызғаны анық. Көптеген халықаралық іс-шаралар эпидемиологиялық жағдай жақсарғанға дейін кейінге қалдырылды, десек те, олардың көпшілігі қашықтық форматына көшті. Цифрлық байланыс деп аталатын байланыс белсенді дами бастады, бұл біздің еліміздің мүдделерін алға жылжыту бойынша жұмысты жалғастыруға мүмкіндік берді.

Сонымен қатар, осы арада айта кетерлігі, Қазақстанның сыртқы саясаты өзгеріссіз қалды: біз халықаралық аренада ұлттық мүдделерді берік ілгерілетуге және қорғауға баса назар аудара отырып, сындарлы, теңдестірілген және көпвекторлы сыртқы саясатты жалғастырамыз.Шынында да, 2020 жыл біз үшін маңызды, өйткені Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасының 2020-2030 жылдарға арналған жаңа сыртқы саяси тұжырымдамасын мақұлдады. Алғаш рет сыртқы саясатты жоспарлау көкжиегі үнемі өзгеріп отыратын сыртқы жағдайларға бейімделумен 10 жылға дейін кеңейтілді.

Құжат табиғаты бойынша ашық және тұрақты позицияларды қамтамасыз етуге және әлемдік қоғамдастықта аймақтық және халықаралық сауда-экономикалық қатынастар жүйесіне одан әрі интеграциялану арқылы мемлекеттің оң имиджін қалыптастыруға бағытталған. Оны жүзеге асыру шеңберінде мемлекеттік тәуелсіздіктің сыртқы саяси негіздерін нығайту, ұлттық қауіпсіздікті нығайту, достық және тең қатынастарды дамыту, экономикалық ынтымақтастықты одан әрі кеңейту үшін жағдайлар мен алғышарттар құру, сондай-ақ азаматтардың құқықтық қорғалуын күшейту жоспарлануда Қазақстан РеспубликасыныңТұтастай алғанда, тұжырымдаманы жүзеге асыру елге, отандық бизнеске және әрбір азаматқа нақты пайда әкеледі. Халықаралық қатынастардағы онлайн-платформа2020 жылы бүкіл әлем бойынша қозғалыс шектеулі болды және халықаралық қоғамдастық жаңа жағдайларға бейімделуі керек. Тіпті мерейтойлық, БҰҰ Бас Ассамблеясының 75-сессиясы виртуалды форматта өтті. Пандемия кезінде халықаралық қатынастар «күту режиміне» көшті және классикалық дипломатия күн тәртібін айтарлықтай тарылтты деп сену қате. Дағдарыс халықаралық қатынастардағы «тарлықтарды» анықтады және ең өзекті проблемалық мәселелерді күн тәртібіне қойды.Дипломатиялық қызмет, мен айтқанымдай, жаңа сандық форматты қабылдаумен жалғасты. Менің ойымша, онлайн-кездесулер жедел шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, олар тек келіссөздердің дәстүрлі форматын толықтай алмастыра алмайды, оған біз жақын арада орала аламыз деп үміттенемін.Осыған қарамастан, Қазақстан өз мүдделерін халықаралық платформаларда тиімді ілгерілетуді жалғастырды.Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың БҰҰ Бас ассамблеясының 75-ші сессиясына қатысуы кезінде айтқан бастамалары халықаралық қоғамдастықта кең үн тудырды. Оларды қысқаша еске салайын: денсаулық сақтау саласындағы халықаралық ережелерді қайта қарау, БҰҰ мен Халықаралық биологиялық қауіпсіздік агенттігінің қамқорлығымен аймақтық ауруларды бақылау және биоқауіпсіздік орталықтарының желісін құру. Желтоқсандағы климаттық амбициялар саммитінде Мемлекет басшысы біздің еліміздің экономиканы 2060 жылға дейін декарбонизациялау жөніндегі жаңа маңызды міндеттемелерін атап өтті.

2020 жылдың қыркүйегінде біздің ел Азаматтық және саяси құқықтар туралы өлім жазасын жоюға бағытталған Халықаралық Пактінің Екінші Факультативтік Хаттамасына қосылды. Мемлекет басшысы оны ратификациялау туралы заңға қол қойды, ол Қазақстанның жалпы адамзаттық құндылықтар мен демократиялық нормаларды ұстанатынын растады.Мен, әсіресе, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті — Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың ядролық қарусыздану мен таратпау үшін күрестегі танылған беделі мен рөлін атап өткім келеді. Бұған Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шарт ұйымының «Ядролық қарудан азат әлем үшін чемпион» мәртебесін беруі дәлел. Жыл соңында БҰҰ Бас Ассамблеясы халықты сауықтыру, қоршаған ортаны қалпына келтіру және Семей аймағының экономикалық дамуы мақсатында халықаралық ынтымақтастық және қызметті үйлестіру туралы Қазақстанның бастамасымен қарар қабылдады. Резолюция халықаралық қауымдастықтың Қазақстанның, әсіресе балалардың және басқа да осал топтардың өмірі мен денсаулығына ядролық сынақтардың салдарларының ұзақ мерзімді сипатына қатысты байыпты алаңдаушылығын мойындағанының айқын дәлелі.Елбасының тағы бір сыртқы саяси бастамасын жүзеге асыру бойынша күш-жігердің бір бөлігі ретінде Қазақстан 2020-2022 жылдарға Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесіне төрағалық ете бастады. Біздің алдымызда қазір осы диалог алаңын толыққанды халықаралық ұйымға айналдыру міндеті тұр.

Қазақстан және әлемдік қоғамдастықБізге жақын халықтар ретінде көршілеріміз туралы айтатын болсақ, біз елдеріміздің арасындағы толық өзара түсіністікті де білдіреміз. Биылғы жыл еуразиялық кеңістік үшін қиын болды, біз айналамыздағы аймақтағы бірқатар күрделі сілкіністердің куәсі болдық. Орталық Азия — Қазақстанның сыртқы саясатындағы стратегиялық маңызды бағыт. Бүгінгі күні елдеріміз арасында түрлі деңгейлерде қарқынды саяси диалог құрылып, тұрақты экономикалық, мәдени-гуманитарлық байланыстар құрылды.Пандемияға байланысты, біздің елдеріміз арасында өз Отанына оралған азаматтарға транзиттік дәліздер беру, сондай-ақ жүк тасымалдаушыларының кедергісіз транзиті бойынша жедел өзара іс-қимыл ұйымдастырылды.2020 жылы Ресей Федерациясы, Қытай, АҚШ, ЕО, Жапония, Үндістан және Корея Республикасы сияқты серіктестерімізбен «Орталық Азия +» көпжақты форматтары арқылы саяси және дипломатиялық өзара іс-қимылдың жоғары динамикасы сақталды. Бұл тетіктер аймақтық және халықаралық күн тәртібінің өзекті мәселелерін мазмұнды қарауға, ортақ басымдықтар бойынша бірлескен жұмыс үшін негізгі тәсілдерді әзірлеуге және ынтымақтастықты тереңдету бойынша пікір алмасуға тамаша мүмкіндік береді.

Қазақстан дәстүрлі түрде біздің елімізді ортақ тарих, туыс тілдер мен мәдениеттер біріктіретін түркітілдес елдермен қатынастарды дамытуға үлкен мән береді. Өткен жыл бүкіл әлем үшін маңызды сынақ болды және осы жағдайда түркітілдес елдер коронавирус пандемиясына қарсы күресте күш біріктіруге дайын екендіктерін көрсетіп, Түркі кеңесінің (TCTS) кезектен тыс саммитін өткізді. COVID-19 есептегіші 2020 жылдың сәуірінде. Мемлекет басшылары пандемиямен күресу, денсаулық сақтау және басқа салалардағы көпжақты ынтымақтастықты кеңейту жөніндегі бірлескен шараларды талқылады. Санитарлық-эпидемиологиялық дағдарысқа қарамастан, аймақтық интеграциялық бірлестіктер шеңберіндегі өзара іс-қимыл қарқынды дамыды. ЕАЭО-дағы ең маңызды оқиға 2025 жылға дейінгі Еуразиялық экономикалық интеграцияны дамытудың стратегиялық бағыттарын қабылдау болды, ал ТМД шеңберінде мүше мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді ынтымақтастықтың негізгі құжаты - Достастықты одан әрі дамыту тұжырымдамасының жаңартылған нұсқасы қабылданды. Сонымен бірге біз өткен жылы ТМД-дағы көршілеріміз бен серіктестерімізде болған оқиғаларға алаңдамай тұра алмаймыз. Бұл әлем турбуленттік дәуірге аяқ басқанын тағы бір растайды. Қазақстан біздің достарымыз қазіргі жағдайдың лайықты шешімін табады деп үміттенеді және біз өз кезегімізде бұл мәселелерді шешуге барынша көмек көрсетуге дайын екенін көрсетіп отыр.

Қазақстанның сыртқы саясатында Ресей, Қытай, АҚШ және Еуропалық Одақ сияқты ірі және ықпалды мемлекеттер маңызды рөл атқарады. Бүгінде көпвекторлы кеңейтуге және достық қатынастарды нығайтуға негізделген Қазақстанның сыртқы саясаты біздің байыпты және сенімді серіктес екенімізді айғақтайды.Қазақстан мен Ресейді дәстүрлі түрде екіжақты қатынастардың кең ауқымында жемісті өзара әрекеттесудің сенімді негізі болып табылатын достық пен тату көршіліктің тығыз байланыстары, көп ғасырлық тарихы байланыстырады.Қол жеткізілген өзара түсіністік пен құрмет деңгейі қазақстан-ресей ынтымақтастығын дәйекті нығайту үшін берік негіз болды. Біз жай көрші емеспіз, біз стратегиялық серіктес және одақтаспыз. Ал өткен жылы 24 маусымда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қызыл алаңда Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 75 жылдығына арналған Жеңіс парадына қатысты. Биыл екі ел президенттерінің арасында 7 рет телефон арқылы сөйлесу болды. COVID-19 таралуына қарсы іс-қимылдарды үйлестіру шеңберінде айтарлықтай жұмыс жасалды. 22 желтоқсанда Қазақстанда ресейлік Sputnik V вакцинасының өндірісі басталды, ал 2021 жылдың басында ерікті вакцинацияның жаппай басталуы жоспарланып отыр.Қазақстанның сыртқы саясатының басым бағыттарының бірі — Қытаймен ынтымақтастықты тереңдету. 2019 жылғы қыркүйекте Қазақстан Республикасы Президентінің Қытайға жасаған алғашқы мемлекеттік сапары кезінде Қазақстан Республикасы мен ҚХР Бірлескен мәлімдемесіне қол қойылды, онда мәңгілік жан-жақты стратегиялық серіктестікті дамыту туралы келісім бекітілді. екі ел.Бұл құжат саяси, сауда-экономикалық, инвестициялық және мәдени-гуманитарлық байланыстарды дамытудың перспективалық бағыттарын айқындайды. Қарқынды ынтымақтастық жаңа экономикалық саясат «Нұрлы жол» мен қытайлықтардың «Бір белдеу, бір жол» бастамасын конъюгациялау аясында құрылды.Қыркүйек айында Мемлекеттік кеңестің мүшесі, Қытай Халық Республикасының Сыртқы істер министрі Ван И Қазақстанға жұмыс сапарымен келді, оның барысында біз COVID-19 пандемиясының аясында екіжақты қатынастарды арттыру мәселелерін талқыладық. Қазақстан мен АҚШ арасындағы қатынастар қарқынды дамып келеді, олар кеңейтілген стратегиялық серіктестік деңгейіне жетті. Екі мемлекет өзара сауда мен инвестициядан бастап мәдениет пен білімге дейінгі түрлі салалардағы өзара сенім мен ынтымақтастық негізінде өзара іс-қимыл жасайды. Мемлекеттік хатшы Майкл Помпеоның былтырғы жылдың ақпанында біздің елге жасаған ресми сапарының қорытындысы бойынша саяси диалогты жалғастыру және сауда-экономикалық ынтымақтастықты кеңейту туралы келісімге қол жеткізілді. Америка Құрама Штаттары біздің экономикамыздың жетекші инвесторларының бірі болып қала береді. Тәуелсіздік жылдары ішінде Қазақстанға 50 миллиард доллардан астам тікелей инвестиция тартылды.тҚазақстан Еуропалық Одақпен өзара әрекеттесуді толығымен қолдайды және оны біздің еліміздің және тұтастай алғанда аймақтың тұрақты дамуына ықпал ететін маңызды құрал деп санайды.Біз үшін еуропалық бағыттағы маңызды оқиға — Мемлекет басшысының ақпан айында Мюнхендегі қауіпсіздік конференциясына қатысуы және 1 наурызда Қазақстан Республикасы мен ЕО арасындағы кеңейтілген серіктестік пен ынтымақтастық туралы келісімнің күшіне енуі болды. Халықаралық және аймақтық қауіпсіздік, инфрақұрылымды дамыту, инновация, мәдениет, спорт және туризм мәселелерін қоса алғанда, өзара әрекеттесудің 29 бағыты. Қазақстанның халықаралық беделінің маңызды танылуы қазақстандық дипломат Қайрат Әбдірахмановтың ЕҚЫҰ-ның аз ұлттар істері жөніндегі Жоғарғы комиссары болып сайлануы болды.

Әлемдік экономика және Қазақстан

Әлемдік экономика қиын кезеңдерді бастан кешуде, көптеген салаларда рецессия бар. Коронавирусқа дейінгі кезеңдегі көптеген елдер шетелдік инвестиция үшін белсенді күрес жүргізді. Қазір біз шетелдік капиталды қалай тартып жатырмыз?- Соңғы бес жылда Қазақстан жыл сайын орта есеппен 20 миллиард долларға жуық тікелей шетелдік инвестиция (ТШИ) тартты.Қазір біз бүкіл әлем бойынша инвестициялық белсенділіктің айтарлықтай төмендеуін байқап отырмыз. Әлемдегі 5000 ірі компанияларда күтілетін пайда орта есеппен 40% төмендейді, бұл өз кезегінде қайта инвестицияланған кірістер көлемін азайтады. Алайда, 2020 жылғы «мінсіз дауылға» дейін әлемде ТШИ ағындарының таралуы соңғы жылдары белгілі бір тоқырауға ұшырағанын атап өткен жөн.

Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясы (ЮНКТАД) жаһандық ТШИ ағындары 2020-2021 жылдары дәл осындай деңгейде төмендейді деп болжайды.Осыған ұқсас тенденция Қазақстанға әсер етпеуі мүмкін. Объективті себептер бойынша біздің экономикамызға ТШИ ағынының төмендеуі байқалады. Сонымен, тура бір жыл бұрынғы кезеңде олардың жалпы ағыны 32,2% -ға төмендеп, 12,6 млрд долларды құрады, бір жыл бұрын ол 18,6 млрд долларға тең болды. Біз құлдырау экономиканың өндіруші секторында тіркелгенін көреміз, бірақ сонымен бірге өңдеу өнеркәсібі көбіне «қарсылық көрсетті». Аграрлық-өнеркәсіптік кешенде тартылған ТШИ-нің тіпті айтарлықтай өсуі байқалады, бұл әлемдегі азық-түлік қауіпсіздігі факторының маңыздылығының артуымен байланысты болуы мүмкін.Дүниежүзілік карантиндік шараларға, өндірістің тоқтатылуына және елдердің жабылуына қарамастан, Қазақстан үкіметі жаңа ТШИ тарту бойынша уақтылы шаралар қабылдады. Біз іске асырылуы ертерек басталған жобалардың «қатып қалуына» жол бермеу мәселесін шеше алдық. Нәтижесінде былтырғы жылы жалпы сомасы 1,3 млрд. АҚШ долларын құрайтын 2500 инвестициялық нысандардың 3 800-ден астам жұмыс орнын құрумен пайдалануға берілгенін атап өтуге болады. Олардың қатарында Алматыда Оңтүстік Кореялық Hyundai компаниясының автомобильдерін шығару, Қарағанды ​​облысында немістің Linde Group компаниясының техникалық газдары және Біріккен Араб Әмірліктерінен келген Ancil Fund компаниясының Алматы облысында аралас жемшөптер бар..Пандемияның негізгі салдарын жойғаннан кейін біз биылғы жылы Қазақстан экономикасына ТШИ ағынын қалпына келтіреміз деп үміттенеміз.

ҚР Сыртқы істер министрлігі

Жалпы, Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігінің осы жылдағы басты міндеті — ұлттық экономикаға дағдарыстан шығуда көмек көрсету. Экономикалық және гуманитарлықтан басқа, қоғамдық, цифрлық және медициналық дипломатияны нығайту маңызды.Қабылданған шешімдердің жылдамдығы, тиімділігі және оларды іске асыру үшін ресурстарды жеткілікті пайдалану ерекше маңызды болады. Пандемиядан туындаған әлемдік дағдарыс еліміз үшін  мінез қатайтатын септікке айналды. Ендігі, Қазақстан өз алдына одан да өршіл мақсаттар мен міндеттер қояды.

Тегтер:

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Нұрай РАХЫМ 19:23
Өңірлерді дамытудың міндеті айқын
Сайт әкімшілігі 19:16
QAZFORUM-2021 басталды
Сайт әкімшілігі 09:08
Құрметті Қасым-Жомарт Тоқаев
Еңлік АРЫҚБАЙ 21.10.2021, 15:00
Тегің қазақ па?
Еңлік АБАҒАН 21.10.2021, 13:27
Ана мен бала өліміне кім кінәлі?
Сайт әкімшілігі 21.10.2021, 10:50
Nur Otan сайлауалды бағдарламасының 24,8% орындалып үлгерді

Аңдатпа


  • «Ақиқаттың алдаспаны» байқауына қатысыңыз
    19.10.2021, 10:30
  • Гүлшара Әбдіқалықова «Жас Алаштың» тілшісімен кездесті
    05.10.2021, 11:21
  • Ұлт құндылығының ұлағаты
    14.09.2021, 12:30
  • «Жас Алаштың» 100 жылдығы Жамбылда жалғасты
    03.08.2021, 11:01
  • «Жас Алаш» газетінің мерейтойына орай бильярдтан турнир өтті
    30.07.2021, 12:31