Сот реформалары: қателікке жол жоқ

Еркежан АРЫН

26.04.2021, 10:40

652

Сот реформаларының жаңа кезеңі сот төрелігін жүзеге асыру көрсеткіштерін өзгертуге ғана емес, сонымен қатар сот жүйесінің сапасын жақсартуға және тұтастай алғанда, сот процесін жақсартуға бағытталған.

 Кез-келген елдің сот жүйесі тарихи тұрғыдан үкіметтің ең консервативті бөлігі болып саналды. Бұл дегеніміз, әділеттілік азаматтардың, үкіметтік емес ұйымдардың, кәсіпкерлердің, инвесторлардың және мемлекеттің өз құқықтары, бостандықтары мен мүдделері сияқты негізгі құндылықтармен тікелей жұмыс істейтіндігімен негізделген.

Жоғарғы Сот аппаратының басшысы Ербол Умралиев:

— Заманауи сын-қатерлерді мойындай алмау және оларға тиімді жауап қайтару қабілеті, қоғамның үміті мен сұранысына назар аудармаса, жағымсыз құбылыстардың катализаторына айналуы мүмкін. Сол себепті сот жүйесін модернизациялау заң ғылымы саласында да, заң шығару саласында да, басқарудың жаңа технологияларын енгізу және цифрландыру тұрғысынан да жалпы ілгерілеумен қатар жүруі керек, — деді.

Жоғарғы Сот Комиссияға құқық қорғау және сот жүйесін реформалау бойынша жіберген ұсыныстар пакеті 3 блокқа біріктірілген:

Біріншісі жаңа судьяларды іріктеу процедурасын одан әрі жетілдіруді көздейді. Мысалы, жоғары мамандандырылған мамандарды таңдау кезінде жоспарланатын мамандандырумен тікелей байланысты құқық салалары бойынша білімді тексеруді қамтамасыз ету ұсынылады деген ұсыныс жасалды. Яғни, егер судья ретінде кандидат салық дауларын қарастыратын болса, сәйкесінше емтихан кезінде оның осы немесе осымен байланысты саладағы білімі тереңірек тексеріледі. Сондай-ақ, соттардың мамандандырылуын тереңдету, сот төрағаларының әкімшілік өкілеттіктерін барынша азайту және оларды тағайындау тәртібін жетілдіру жоспарлануда. Бірінші блок, сонымен қатар, Жоғары Сот Кеңесінде азаматтық қоғам өкілдерінің үлесін арттыру және судьяларға қатысты тәртіптік іс жүргізудің ескіру мерзімін арттыру сияқты аспектілерді қозғайды.

Екінші блок оңайлатылған тәртіппен қаралатын даулардың санаттарын және сотқа дейінгі қараудың міндетті рәсімі бар істер санаттарын кеңейтуге, және істерді қараудың сотқа дейінгі рәсімімен кеңейтуге, азаматтық істерді сотқа дейінгі дайындау аясында «сотқа дейінгі хаттаманы» енгізуге бағытталатын болады. Бұл мекеме сотқа талап-арыз бергенге дейін тараптар міндетті түрде орындауы керек нақты іс-қимылдардың тізімін жасауды көздейді. Мысалы, дәлелдемелерді ұсыну және алмасу, медиация туралы ұсыныстар және т.б.

Квазимемлекеттік сектордағы компаниялардың арбитражды қолдануындағы шектеулер де қайта қаралатын болады. Квазимемлекеттік ұйымдар үшін төрелік мекемелердің тізімдерін бекіту, уәкілетті мемлекеттік органның келісімін алу үшін «ақшалай біліктілік» белгілеу және т.б. жоспарлануда.

Үшінші қылмыстық блокта – бірінші сатыдағы судья жіберілген қателіктерді өз бетінше түзету құқығымен қамтамасыз ету жоспарланған. Соңғы 2 жылда жоғары сатыдағы соттар дәлелдемелерді бағалауға, жазаның біліктілігіне, жеңілдігіне немесе ауырлығына байланысты емес әр түрлі елеусіз сот қателіктері бойынша сот үкімдерін өзгертті. Барлығы 1 513 сот актісі бар, басқаша айтқанда, осы сатыда жойылған және өзгертілген барлық сот актілерінің 40%-ын құрайды.

Сотқа дейінгі сатыда анықтаушының, прокурордың, тергеу судьясының функцияларын қайталау алынып тасталынады. Нәтижесінде, анықтаушы тек дәлелдемелер жинайды, прокурор негізгі процессуалдық шешімдер қабылдайды, актіні квалификациялайды, күдік туғызады, ал тергеу судьясы сотқа дейін конституциялық құқықтарды шектеуге санкция береді.

— Ең дұрысы, Habeas Corpus толыққанды процедурасы да жұмыс істеуі керек, — дейді ҚР Жоғарғы Сотының судьясы Аслан Түкиев. – Бұл дегеніміз, қамауға алынғаннан кейін азамат бірден (8-ден 24 сағатқа дейін) өзінің қатысуымен қамауға алудың заңдылығын бағалауы үшін сотқа ұсынылуы керек. Сонымен бірге, бұл үкімді нақтылап, процеске қатысушылардың кәсіби этикасын арттырып, азаматтардың заңға және сотқа деген құрметін қалыптастыруы керек.

Алқабилер кандидаттарының тізімдерін құру процедурасын жетілдіру де маңызды болмақ: яғни, оларды цифрландыру мен өатысушы адамдар санын азайту. Айтпақшы, қазір әкімдіктер мұнымен айналысып жатыр. Олар мемлекеттік органдарға азаматтардың тізімдерін алу үшін жүздеген өтініштер жібереді. Содан кейін олардың заң талаптарына сәйкестігі (жасы, тұрғылықты жері, соттылығы, құқық қорғау органдарындағы жұмысы және т.б.) қолмен тексеріледі.

Тегтер:

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Сайт әкімшілігі 11:57
Университеттер арасында алғашқы болып елордалық ЖОО «Ashyq» жобасын қолдады
Нұрсұлу МЫРЗАХМЕТ 09:19
Жат жерде белгісіз жағдайда көз жұмған қандастар
Сайт әкімшілігі 13.05.2021, 13:03
"Қазақстандағы демократиялық институттар" тақырыбындағы инфографика байқауы
Сайт әкімшілігі 13.05.2021, 12:35
Әкімдіктен қайран жоқ, Алматы тұрғыны қалада тегін әжетхана салуға бел буды
Еркежан АРЫН 13.05.2021, 09:51
Волонтерлік – Қазақстандағы азаматтық белсенділіктің жаңа түрі
Қонысбай АҚПАН 12.05.2021, 08:07
Қонаев болсын, басқа болсын, күйе жақпайық

Аңдатпа


  • Қор болған Қазақстан
    11.05.2021, 11:12
  • Сүйегі табылған қазақ сарбазының жақындары іздестірілуде
    07.05.2021, 09:09
  • Марат ТОҚАШБАЕВ: Саясаттағы тоқырау экономикалық тоқырауға соқтырды
    06.05.2021, 09:21
  • Жалақорға жауап
    06.05.2021, 09:09
  • «Олар ұлт сатқындары!»
    29.04.2021, 09:06