Ұлттық қор қаражатының жұмсалуына жүргізілген тексеріс нәтижесінде миллиардтаған теңгені қайтару талап етілді

Жоғары аудиторлық палатаның комиссия отырысында, оны Әлихан Смайылов жүргізді, ауқымды ревизияның қорытындылары жарияланды. Тексеру үш мыңнан астам жобаны қамтыған.

Аудит барысында жалпы көлемі 3,4 трлн теңгені құрайтын жобалар және квазимемлекеттік секторға берілген тағы 3,8 трлн теңге көлеміндегі займдар қаралған.

Жалпы алғанда, қаражаттың белгілі бір нәтижесі бар екені айтылғанымен, оны әлдеқайда тиімді пайдалануға болатыны анықталған.

Аудиторлардың мәліметінше, қазіргі таңда Ұлттық қор қаражатын басқару функциялары бірнеше органға – Ұлттық экономика министрлігіне, Қаржы министрлігіне және Ұлттық банкке бөлініп берілген. Соның салдарынан қаражаттың қалай жұмсалғаны мен жобалардың нақты нәтижелері туралы толық әрі жүйелі ақпарат жинақталмай отыр. Есептілік деңгейі де жеткіліксіз.

Кейбір жобалар тиісті құжаттарсыз басталып, бұл өз кезегінде мерзімдердің бұзылуына әкелген. Нәтижесінде 394 млрд теңгеге жуық қаржы қарастырылған 500-ден астам жоба мүлде тоқтатылған немесе жүзеге асыру барысында өзгертілген.

Сондай-ақ қаражаттың мақсатсыз жұмсалу фактілері анықталған. Атап айтқанда, Ұлттық қор қаржысы жергілікті деңгейдегі жобаларға бағытталған, ал мұндай жобаларды әдеттегі бюджет есебінен қаржыландыруға болатын еді. Кей жағдайда қаражат тіпті аяқталып қойған нысандарға бөлінген.

Аудиторлар проблемалы жобаларды қаржыландыру, лизингтік мәмілелердің созылуы және жеңілдетілген несиелердің нақты нәтиже бермей, арзан қаржы көзі ретінде пайдаланылғанын да атап өтті.

2023–2024 жылдардың қорытындысы бойынша бірқатар қылмыстық іс тіркелген.

Аудиторлар жағдайды түзету үшін бірқатар ұсыныс енгізді:

дайын емес жобаларды қаржыландырмау;

қаражаттың толық бақылауын және қадағалауын қамтамасыз ету;

мақсатсыз пайдаланылған 64 млрд теңгені қайтару;

квазимемлекеттік сектордың бір бөлігіндегі займдарды мерзімінен бұрын қайтару мәселесін қарастыру.

Жоғары аудиторлық палата бұл шаралар Ұлттық қор қаражатының тиімділігін арттырып, бақылауды күшейтуге мүмкіндік береді деп есептейді.