Жаңа Конституция жобасына қатысты ұсыныстар мен пікірлер қабылданады

Жобаның преамбуласында адам құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің негізгі басымдығы ретінде белгіленген. Сондай-ақ бірлік пен ынтымақтастық, ұлтаралық және дінаралық келісім Қазақстан мемлекеттілігінің негізі ретінде айқындалады. Егемендік, тәуелсіздік, аумақтық тұтастық өзгермейтін құндылықтар қатарына енгізілген. Әділеттілік, заң мен тәртіп, табиғатқа ұқыпты қарау қағидаттары алғаш рет Конституция деңгейінде бекітілмек. Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы әрі егемендіктің иесі – Қазақстан халқы екені нақты тұжырымдалады.

Институционалдық өзгерістер де қарастырылған. Референдум өткізу бастамасы парламенттен алынып, халық кеңесіне берілуі ұсынылады. Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар президенттің шешімімен және тек жалпыхалықтық референдум арқылы енгізілуі тиіс. Парламенттің Конституцияға түзету енгізу өкілеті жойылады. Президент өкілеті мерзімінен бұрын тоқтаған жағдайда, парламент жеті күн ішінде президент сайлауын жариялап, ол екі ай ішінде өтуі көзделген.

Жобада бірқатар жаңа институттар мен нормалар бар. Олардың қатарында вице-президент лауазымын енгізу, адвокаттық қызмет пен адвокатураға арналған арнайы конституциялық бапты бекіту, сондай-ақ қылмыстық процесте «Миранда» ережесін қолдану ұсынылған. Комиссия өкілдерінің мәліметінше, жобаға қатысты ұсыныстар e-Otinish және eGov порталдары арқылы қабылданып жатыр.

Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның отырысында жоба ресми түрде таныстырылған. Сол күні мемлекет басшысы енгізілетін өзгерістердің ауқымы жаңа Конституция қабылдауды қажет ететінін мәлімдеді. Алғашында қолданыстағы Конституцияға түзетулер әзірлеу үшін құрылған комиссия қысқа мерзім ішінде жаңа құжат жобасын дайындау туралы қорытындыға келген.

Жобаның жариялануы қоғамда әртүрлі пікір туғызды. Азаматтық қоғам өкілдері, құқық қорғаушылар мен сарапшылар конституциялық өзгерістерді қабылдау барысында кең қоғамдық талқылау мен ашықтықтың маңызын атап өтті. Олардың пікірінше, Конституция мәтінінің басым бөлігінің өзгеруі жаңа Негізгі заң қабылдаумен тең және бұл процесс азаматтардың қатысуын талап етеді.

Комиссия жұмысының ұйымдастырылуы да талқылау нысанына айналды. Кейбір пікірлерде оның қысқа мерзімде құрылуы, нақты регламентінің болмауы және құрамының шектеулі болуы атап өтіледі. Сонымен қатар, ресми тарап ұсыныстарды жинау мен қоғамдық талқылау үшін цифрлық платформалар іске қосылғанын хабарлады.

Қазақстан тарихында Конституция бірнеше рет жаңартылды. 1993 жылғы алғашқы Конституцияда президент пен парламент арасындағы өкілеттік теңгерімі айқындалғаны айтылып келеді. 1995 жылы қабылданған Конституция президенттік өкілетті кеңейтті және қазіргі уақытта қолданыста. Ұсынылып отырған жоба осы эволюцияның келесі кезеңі ретінде қарастырылып отыр.