Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі: мемлекетпен дау

Еркежан АРЫН

30.07.2021, 17:46

1689

          Әкімшілік іс жүргізу кодексінің тағы бір үлкен бөлігі мемлекетпен дауға арналған. Мұны ӘРПК әкімшілік процесс немесе заңды рәсім деп атайды. ӘРПК-тің әкімшілік құқық бұзушылыққа ешқандай қатысы жоқ. Мұндай құқық бұзушылық туралы істер әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған соттарда қаралатын болады. Егер жағдай жылдамдықты арттыру, ұсақ бұзақылық, өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзу туралы болса, бұл Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс. Егер рұқсат беруден бас тарту, жер учаскесін алып қою, физикалық күш қолдану туралы келіспеушілік туралы айтатын болсақ, бұл ӘРПК.

       Мемлекетпен дауларды жақында әр облыста, сондай-ақ Қаскелеңде, Семейде, Жезқазғанда және Екібастұзда құрылған мамандандырылған әкімшілік соттар қарайды. Бірақ, негізінен, республикалық немесе облыстық маңызы бар қалаларда, астанада тұрмайтын талапкердің өтініші бойынша істерді сот талапкердің тұрғылықты жері бойынша қарауы мүмкін. Алысқа барудың қажеті болмайды.

         Сотқа барар алдында жоғары тұрған органға/лауазымды адамға шағым түсіру керек. Егер бұл жасалмаса, талап қайтарылады. Егер жоғары тұрған орган болмаса немесе тікелей сотқа жүгінуге болатындығы басқа заңмен бекітілген болса, онда сотқа дейінгі келісім талап етілмейді.

       Әкімшілік орган келтірген зиянды өтеу туралы талапты әкімшілік сотта қарайды. Әкімшілік талаптардың төрт түрі бар:

  – шағымдану туралы талап (егер жай ғана актіге шағымдану керек болғанда, мысалы, мемлекеттік инспектордың бұйрығы);

  – мәжбүрлеу туралы сот ісі (актіге қарсы шағымданып қана қоймай, сонымен бірге әкімшілік органды қолайлы акті қабылдауға мәжбүрлеу қажет, мысалы, жылжымайтын мүлікті тіркеуге немесе олардың көшедегі трафикті жаппауын талап етуге);

   – іс-әрекетті жасау туралы талап (талап органды әкімшілік актімен байланысты емес нәрсе жасауға мәжбүрлеу қажет болған кезде қойылады: полигонды алып тастау, ақпарат беру, жолды жөндеу);

  – тану туралы талап. Жоғарыда аталған талаптардың ешқайсысы қолданыла алмайтын жағдайларға қатысты талап (мысалы, жәрдемақы алу құқығын растау, кез келген мәртебе алу немесе полицияға жеткізуді заңсыз деп жариялау қажет болғанда).

      Талап қою, мәжбүрлеу және іс-әрекет жасау туралы талаптар бір ай ішінде, тану туралы талап бес жыл немесе үш ай ішінде беріледі. Егер азамат талап қою түрінде шатасса, сот оған көмектесуге, сондай-ақ талап қоюды өзгертуге немесе өзгертуге көмектесуі керек.

      Сот басқа жағдайларда да белсенді болуы керек. Ол дауласушы тараптардың түсініктемелерімен, мәлімдемелерімен ғана шектелмейді, өзі істі дұрыс шешу үшін маңызды барлық нақты жағдайларды зерттейді. Ол, тіпті, өзінің алдын ала заңды пікірін айтуға құқылы. Сотта әкімшілік орган тек әкімшілік актіде көрсетілген себептерге жүгінуге құқылы. Яғни әкімшілік орган сотта жаңа ештеңе ойлап таба алмайды немесе ұсына алмайды.

Әкімшілік органмен бейбітшілік орнатуға болады. Әрине, татуласуға мүмкіндік беретін жағдайлар бар. Бұл ӘРПК-тің кейбір ережелерінің тезис мәлімдемесі болып табылады.

Тегтер:

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Нұрсұлу МЫРЗАХМЕТ 23.09.2021, 09:05
Қазақстанға АЭС керек пе?
Сәтжан ҚАСЫМЖАНҰЛЫ 22.09.2021, 15:00
Орынбасарлары орын ауыстырса да Ахметов өзгермейді
Расул ЖҰМАЛЫ 22.09.2021, 08:35
Ауған тартысы және қазақ мүддесі
Жарас КЕМЕЛЖАН 16.09.2021, 07:50
Арман Шораев: Кейбір саяси шешімдер Мәскеуге тәуелді
Берікжан БАЙБОТАЕВ 15.09.2021, 09:30
«Сұмырай келсе су құриды...»
Батыр ЖАСҰЛАН 15.09.2021, 08:16
Тілді талқыға салатын төрт топ бар

Аңдатпа


  • Ұлт құндылығының ұлағаты
    14.09.2021, 12:30
  • «Жас Алаштың» 100 жылдығы Жамбылда жалғасты
    03.08.2021, 11:01
  • «Жас Алаш» газетінің мерейтойына орай бильярдтан турнир өтті
    30.07.2021, 12:31
  • "Жас Алаштың" 100 жылдығына орай Таразда бильярдтан турнир өтуде
    29.07.2021, 12:29
  • "Жас Алаштың" 100 жылдығына орай ұйымдастырылған бильярд турнирі тартысты өтті
    14.03.2021, 11:39