Еститін мемлекет идеясы халықпен байланыс орнатудың көпірі

Еркежан АРЫН

12.10.2021, 15:19

370

Азаматтар мен мемлекеттік органдар арасында кері байланысты қалыптастыру бойынша азаматтардың конструктивті сұраныстарына жедел және тиімді жауап беру моделі – «Еститін мемлекет» ұғымын енгізу қажеттілігі.

«Еститіні мемлекет» идеясы мемлекеттік аппараттың халықтың қажеттіліктеріне сезімталдығын арттыруды, үкімет пен қоғам арасындағы байланыс үшін озық технологиялар мен тәжірибені дамытуды қамтиды.

Бүгінгі таңда, мәселен, Қазақстанда «Ашық диалог» алаңы жұмыс істейді, ол қашықтық пен тірі кезек, міндетті шарттардың орындалуы туралы хабардар болмау және т.б. сияқты кедергілерді қоспағанда, халық пен мемлекет арасында диалог жүргізуге арналған. Сайт белгілі бір аймақтың тұрғындарына мемлекеттік органға хабарласуға мүмкіндік береді.

Аймақтарды дамыту шаралары

Қ.К. Тоқаев өз сөзінде: «Еліміздегі ең төменгі жалақы мөлшері 2018 жылдан бері өскен жоқ. Әлемдік коронавирустық дағдарыс халықтың табысына қысымды күшейтті. Сонымен қатар, ең төменгі жалақы көрсеткіші бойынша Қазақстан ТМД-ның бірқатар елдерінен төменгі орында тұр. Сондықтан мен 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап ең төменгі жалақыны қазіргі қырық екі жарымнан 60 мың теңгеге дейін көтеру туралы шешім қабылдаймын», — деп атап өткен еді. Халықтың Мемлекет басшысының бастамаларына қызығушылық танытатыны сөзсіз, өйткені ол бастамалардың барлығы халықтың табысын арттыруға бағытталған. Ел Президенті атап өткендей, мемлекеттік органдар, әсіресе әкімдіктер азаматтармен тез арада араласып, олардың мәселелерін шешуі керек. Аймақ тұрғындары белгілі бір сұрақтармен мекемелерге жиі жүгінеді, жергілікті билік оларды бақылауға алып, мемлекеттік органдардың өкілдерімен бірге шешімін табуға тырысуда. «Ақжол» шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау ассоциациясы» ЗТБ директорлар кеңесінің төрағасы, облыстық мәслихат депутаты Әлия Салиева.

— Қ.К.Тоқаевтың барлық деңгейдегі әкімдердің рейтингісінің негізгі көрсеткіші ауыл, қала, облыс тұрғындарының олардың жұмысын бағалауы болуы керек деген пікірін толық қолдаймын. Бұл азаматтардың сенімін нығайтады және халықтың өмір сүру сапасын жақсартады. Ең маңызды қадамның бірі — ​​ауыл әкімдерін тікелей сайлауды енгізу болды, әкімдерді халықтың өзі таңдауы өте дұрыс. Бір жағынан, ауылдық жерде ештеңе жасыра алмайсыз, бәрі бір-бірін біледі, бәрі көз алдында және адамдар сенім ұялатпайтын адамды таңдамайды. Бұл өткен жылғы Жолдауда ұсынылған саяси реформаның іргелі сәті, — дейді.

Президент сонымен қатар ауылдық ҮЕҰ сұраныстарына гранттық қаржыландыру жүйесін бейімдеу, оларды алудың жеңілдетілген тәртібін енгізу қажет екенін атап өтті. Бұл ауылдық жерлерде әлеуметтік белсенділікке жақсы серпін береді. Өте уақтылы және қажетті бастама. Аймақтар дамып жатыр және мемлекеттік саясатты іске асыруға үлес қосатын әр түрлі қоғамдық қорлар мен бірлестіктер тек облыс орталығында ғана емес, әр ауылда да дамуы керек деген жоспар бар.

Құқықтық шаралардың әкімшілік сотқа көшуі

Сонымен қатар, биылдан бастап Қазақстанда Әкімшілік іс жүргізу кодексі күшіне енеді. Осылайша, елімізде әкімшілік сот төрелігі жүйесі – жаңа сала іске қосылады. Кодекс мемлекет пен қоғамның өзара әрекеттесу парадигмасын түбегейлі өзгертеді, азаматтар мен кәсіпкерлердің құқықтарын қорғаудың жаңа тетіктері енгізіледі.

ҚР Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының төрағасы Қанат Мусин елімізде азаматтық, қылмыстық және әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша іс жүргізудің үш түрі бар екенін атап өтті:

— Жаңа кодекс күшіне енгеннен кейін сот өндірісінің төртінші түрі – әкімшілік соттар жұмыс істей бастайды. Әкімшілік әділеттің миссиясы – билікпен қақтығыстарда әлсіздерді қорғау. Мысалы, біреу әкімдіктің шешімімен келіспейді. Ол қайда барады? Әрине, сотта. Бүгінге дейін сот дауды Азаматтық іс жүргізу кодексіне сәйкес қарап келді», — деді ол.

Әкімшілік іс жүргізу кодексінің ерекшеліктерінің бірі екі жақ тараптың да тең дәрежеде болуында. Сот процесі бәсекелестік формада болады. Кімнің дәлелді аргементтері бар, сотты өзіне сендіре алады, дауды жеңеді. Өтініш беруші әкім шешімінің қате екенін сотта дәлелдеуі тиіс.

Қазақстан Республикасы Әділет вице-министрі Наталья Пан өз сөзінде Кодексте жеке тұлғаларды билік органдарының ықтимал теріс қылықтарынан қорғауға арналған жаңа қағидалар енгізілгенін баса айта кеткен болатын:

— Осылайша, құқықтардың басымдығы принципі құқық қорғау органдарын заңнамалық актілердің барлық қарама-қайшылықтары мен түсініксіздіктерін азаматтардың пайдасына түсіндіруге міндеттейді. Мысалы, егер мемлекеттік қызмет көрсету тәртібін реттейтін құжатта 3 күндік мерзім көрсетілсе, бірақ онда мұндай мерзім жұмыс немесе күнтізбелік күндерде есептелетіні көрсетілмесе, онда сізге 3 күнтізбелік күн ішінде қызмет көрсетілуі тиіс, себебі осындай опция азамат үшін ең қолайлы», — деп мысал келтірді вице-министр.

Ол пропорционалдылық қағидасы белгіленген шектеулердің белгіленген мақсатқа сәйкестігі, қажеттілігі мен пропорционалдылығын тексеруге мүмкіндік береді.

Бұл принцип – шешімдердің заңдылығын тексерудің критерийі. Мысалы, әкімдік қала ішіндегі жекелеген учаскелерде жылдамдықты шектеген кезде жиі болады (құқықтық актіде қаланың қай жерінде және жылдамдықты қаншалықты шектеуге болатыны айтылмайды). Пропорционалдылық принципі соттарға жылдамдықты шектеу туралы шешім қаншалықты қажет және пропорционалды екенін тексеруге мүмкіндік береді.

Сенім құқығын қорғау принципі

Бұл негізінен азаматтың әкімшілік органның шешімі заңды, дәйекті және оны жоюға болмайтындығына сенімді түрде жүзеге асады. Бұл қағида басқа заңдық кемшіліктермен қатар тәртіп бұзылған жағдайда қабылданған шешімге адал азаматқа өзінің іс-әрекетін сақтауға құқық беруге мүмкіндік береді (шешім қоғам мен басқа адамдардың құқықтарын бұзатын жағдайларды қоспағанда).

Сонымен қатар, Кодекс азаматтардың құқықтарын жүзеге асыруда маңызды болып табылатын процедуралық кепілдіктерді де белгілейді.

«Мысалы, процессуалдық кепілдіктердің бірі – басқарушылық шешімдер қабылдау кезінде азаматтардан «кері байланыс». Мысалы, азаматтың тыңдауға кепілдік беруі әкімшілік сот төрелігінің енгізілген моделінің іргелі институты болып табылады. Тыңдау – бұл әкімшілік органның немесе лауазымды адамның азаматқа әкімшілік рәсімде бұрын қолайсыз шешімге қатысты өз ұстанымын білдіру мүмкіндігін ұсынуы. Азаматтың ұстанымы уәкілетті орган үшін қосымша ақпарат көзі болады және қолайсыз шешімнің қаупін азайтады, бұл өз кезегінде сотқа дейінгі реттеу тәртібінде де, сотта да мүмкін болатын шығындарды болдырмайды.

Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе, жаңа Кодекске сәйкес, әкімшілік органдарға қатысты талаптар енді «әкімшілік органның кінәсі презумпциясы» қағидаты бойынша қаралатынын атап өткен жөн: өтініш беруші емес, әкімшілік орган шешімнің дұрыстығын сотқа дәлелдеуі қажет. Жазылымнан бас тарту мен бюрократия әкімшілік органдардың ғана емес, шешім қабылдаушылардың да жауапкершілігіне айналады.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қол қойған Қазақстан Республикасының жаңа Әкімшілік іс жүргізу кодексі «Еститін мемлекет» тұжырымдамасын жүзеге асырудың маңызды құралына айналады деп күтіліп отыр.

Азаматтардың өтініштеріне көзқарастар түбегейлі қайта қаралды. Алматыдағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет спикерлері мен «Алматы — адалдық аланы» жобалық кеңсесінің спикерлері жылдың 8 айындағы жұмыс қорытындысын жариялаған болатын. Азаматтардың өтініштеріне көзқарастар түбегейлі қайта қаралды. Есеп беру кезеңінде департамент 50 азаматтарды қабылдау шарасын өткізген, қызметтің әр түрлі саласы бойынша 62 мәселені шешу үшін 71 адамды қабылдады. Алматы қаласы бойынша сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет басшысының бірінші орынбасары Данияр Таумұрат:

— Маңызды профилактикалық құралдардың бірі – 1424 Call-орталығының іске қосылуы, онда кез келген қала тұрғыны сыбайлас жемқорлық фактілеріне жүгіне алады. Осы кезеңде 57 азаматтың өтініші қабылданды, олар бойынша шешімдер қабылданды. Мысалы, қызмет көрсету мен талдауға жүгіну практикасынан байқалғандай, қоғам тарапынан жоғары білім беру саласының қызметі ерекше сынға ұшырайды. Негізінде мемлекеттік бағдарламалар шеңберінде мемлекеттік сатып алу мен қаражатты бөлу, мемлекеттік гранттар беру, конкурстың жеңімпазы деп танылғаны үшін пара алу, жалған әрекеттерге қол қою, қылмыстық қастандықпен ақша жымқыру, ғылыми жобаларды қаржыландыру, оқу орындарына тиесілі жерді заңсыз иеліктен шығару туралы шешімдер коррупциогендік болып отыр. Жоғары оқу орындары орасан зор жұмыстар атқаруда. Айта кету керек, университеттер дамудың негізгі алаңы болып табылады. Кез келген елдің болашағын жас ұрпақ анықтайды, ал көптеген елдерде білім инвестициялардың негізгі саласы болып табылады, себебі ол болашақта тұрақты қоғам құруда маңызды. Біздің жастар халықтың ең белсенді бөлігі бола отырып, ұлттық бәсекеге қабілеттілікті арттырудың маңызды факторы болып табылады. Осыны есте ұстаған жөн», — дейді.

Демек, біз қазіргі кезеңде еліміздің одан әрі дамуы үшін мемлекеттік билік институттары мен халық арасындағы қазіргі шындыққа сәйкес келмейтін қатынастарды өзгерту қажет екенін түсінеміз. «Еститін мемлекет» тұжырымдамасының негізгі элементтерін енгізу бұл өзгерістерге ықпал етуі және көптеген мемлекеттік институттардың жұмысын өзгертуі мүмкін, бұл барлық деңгейдегі мемлекеттік органдардың ашық жұмысына жетелері сөзсіз. Егер мемлекеттік органдар белгілі бір мәселелер бойынша тиімді өзара іс-қимыл жасаса, азаматтардың мұңы мен тілегін естіп, оларға дер кезінде жауап беріп, оларды қанағаттандырса, қоғамда әлеуметтік шиеленіс болмай, әркім өз ісімен айналысып, қоғам толық даму үшін қабілетті болады. Тұжырымдамада шешілетін мәселелер мен міндеттер «халықтан тікелей естілетін» Қазақстан үшін жеке мемлекет пен қоғамның өзара іс-қимыл механизмі болуы керек.

Тегтер:

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Қуаныш ӘБІЛДАҚЫЗЫ 22.10.2021, 09:08
Халық санағы: «қолбала» мұғалімдерге жұмыс табылды
Олжас ҚЫЛЫШ 21.10.2021, 10:20
«16 желтоқсан күні не құттықтай алмайсың, не көңіл айта алмайсың»
Бақытжан ӘБДІРАШҰЛЫ 21.10.2021, 08:57
Тоқаев тапсырмаса, Шөкеев те, Аймағамбетов те үнсіз
Алмас НҮСІП 21.10.2021, 08:56
Нығматулин Тоғжановқа тағы тиісті
Әділ АҚЫЛБАЙ 20.10.2021, 16:20
6 млрд доллар қайда?
Мариям МАҚСАТ 20.10.2021, 11:10
Арзан картоп арман болып қалар ма екен?

Аңдатпа


  • «Ақиқаттың алдаспаны» байқауына қатысыңыз
    19.10.2021, 10:30
  • Гүлшара Әбдіқалықова «Жас Алаштың» тілшісімен кездесті
    05.10.2021, 11:21
  • Ұлт құндылығының ұлағаты
    14.09.2021, 12:30
  • «Жас Алаштың» 100 жылдығы Жамбылда жалғасты
    03.08.2021, 11:01
  • «Жас Алаш» газетінің мерейтойына орай бильярдтан турнир өтті
    30.07.2021, 12:31