Норвегиялық сарапшы Құрылтай сайлауын мемлекеттік институттарды нығайтумен байланыстырды
Құрылтай депутаттарының 23 тамызға белгіленген сайлауы конституциялық өзгерістерді іс жүзінде іске асырудың маңызды кезеңіне айналады.
Норвегиялық ғалым Гленн Агунг Холенің пікірінше, жаңа бір палаталы Құрылтайдың құрылуы елдің институционалдық әлеуетінің нығаюымен, мемлекеттік басқару сапасының артуымен және ұзақ мерзімді ұлттық орнықтылықтың қамтамасыз етілуімен байланысты.
Алдағы сайлау жаңартылған конституциялық жүйе аясында жұмысын бастайтын Құрылтайдың құрамын айқындайды. Заң шығару қызметі мен парламенттік өкілеттіктерді жүзеге асыру барысында енгізілген өзгерістер нақты мазмұнға ие болады.
Гленн Агунг Холе Оңтүстік-Шығыс Норвегия университетінің профессоры әрі институционалдық экономика, геоэкономикалық талдау және кәсіпкерлік салаларындағы танылған сарапшы. Қазақстанда болып жатқан өзгерістерді бағалау барысында ол болжамдылықты, мемлекеттік басқару сапасын және ұзақ мерзімді дамуды қамтамасыз етудегі орнықты институттардың рөліне ерекше назар аударды.
Алдағы сайлауды конституциялық өзгерістерді жүзеге асырудың кең ауқымды үдерісінің бір бөлігі ретінде қарастырған ғалым нақты құқықтық негіздің маңызын атап өтті. Оның бағалауынша, жаңа Конституция мемлекеттік органдардың өкілеттіктерін бекітіп қана қоймай, азаматтарға, инвесторларға және мемлекеттік мекемелерге түсінікті ережелерді де белгілейді.
«Конституциялық реформалар институционалдық әлеуетті нығайтуға бағытталған: Конституция ынталандыру тетіктерін қалыптастыратын, өкілеттіктерді бөлетін және азаматтар, инвесторлар мен мемлекеттік мекемелер үшін болжамдылықты қамтамасыз ететін ресми ережелерді айқындайды», деп атап өтті сарапшы.
Құрылтай сайлауы аясында бұл белгіленген өкілеттіктер бөлінісі шеңберінде заң шығару жұмысының бірізділігін қамтамасыз етуге тиіс өкілді органның қалыптасуын білдіреді. Түсінікті ережелер мен қабылданатын шешімдердің болжамдылығы азаматтар үшін де, бизнес, инвесторлар және мемлекеттік құрылымдар үшін де маңызды.
Гленн Агунг Холе өзгерістердің келесі маңызды нәтижесі ретінде мемлекеттік басқарудың нығаюын атады. Оның пікірінше, жаңартылған институционалдық жүйе құқықтық айқындықты арттыруға ықпал етіп, мемлекеттік институттардың ұзақ мерзімді ішкі және сыртқы сын-қатерлерге неғұрлым тиімді ден қоюына мүмкіндік береді.
«Институционалдық тұрғыдан алғанда, бұл реформалар мемлекеттік басқаруды нығайтуға, құқықтық айқындықты арттыруға және стратегиялық бейімделу қабілетін жақсартуға ықпал етеді», деп атап өтті сарапшы.
Жаңа Құрылтай үшін мұндай тәсіл заң шығару қызметінің сапасына, шешімдердің бірізділігіне және ел дамуының ұзақ мерзімді міндеттерін ескеру қабілетіне жоғары талаптар қойылатынын білдіреді.
Профессор сенімді конституциялық институттардың ұзақ мерзімді ықпалына да ерекше назар аударды. Оның бағалауынша, уақыт өте келе олар орнықты экономикалық даму мен инвестиция тартуға қажетті институционалдық ресурсты қалыптастырады.
«Уақыт өте келе сенімді конституциялық институттар экономикалық дамуды, инвестициялар мен сенімді, сондай-ақ ұзақ мерзімді ұлттық орнықтылықты қолдайтын институционалдық капиталдың көзіне айналады», деп қорытындылады сарапшы.
Осылайша, Гленн Агунг Холенің бағалауынша, 23 тамыздағы сайлау өзгерістердің Конституцияда бекітілуі мен жаңа парламенттік модельдің іс жүзіндегі жұмысы арасындағы байланыстырушы буын болып табылады. Жаңа Құрылтайға бекітілген қағидаттарды заң шығару қызметінде жүзеге асырып, құқықтық айқындықты, мемлекеттік институттарға деген сенімді және елдің ұзақ мерзімді орнықтылығын нығайтуға ықпал ету міндеті жүктеледі.