Ішкі нарықты дамытудың тетіктері

Отандық кәсіпкерлік – елдегі жаңа жұмыс орындарын құрудың және экономикалық өсудің басты қозғаушы күштерінің бірі. Шағын және орта бизнес ішкі нарықты тауарлармен және қызметтермен қамтамасыз етіп қана қоймай, бюджетке салық түсімдерін арттыруға да ықпал етеді. Сондықтан мемлекет кәсіпкерлерге жеңілдетілген несиелер, субсидиялар және түрлі қолдау бағдарламалары арқылы көмек көрсетіп келеді.

Ішкі нарықты қорғау да қазіргі экономикалық саясаттың маңызды бағытына айналды. Себебі шетелдік өнімдердің көптеп келуі кей жағдайда жергілікті өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігіне әсер етуі мүмкін. Осыған байланысты мемлекет отандық тауар өндірушілерді қолдауға бағытталған шараларды күшейтіп, импортты алмастыру саясатын дамытуда.

Экономиканы дамытуда мемлекеттік-жекешелік әріптестіктің де рөлі ерекше. Бұл жүйе мемлекет пен жеке сектордың бірлесіп жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Мысалы, инфрақұрылым саласында – жол, мектеп, аурухана сияқты нысандарды салу кезінде мемлекет пен кәсіпкерлер бірлесіп жобаларды жүзеге асыра алады. Мұндай әріптестік мемлекеттік шығындарды азайтып, инвестиция тартуға жағдай жасайды.

Сарапшылардың айтуынша, мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетіктерін тиімді пайдалану экономиканың түрлі салаларында жаңа жобалардың жүзеге асуына жол ашады. Сонымен қатар бұл кәсіпкерлер үшін жаңа мүмкіндіктер туғызып, елдегі инвестициялық ахуалды жақсартуға ықпал етеді.

Қорыта айтқанда, отандық кәсіпкерлікті дамыту, ішкі нарықты қорғау және мемлекеттік-жекешелік әріптестікті кеңейту – Қазақстан экономикасының тұрақты дамуының маңызды бағыттары. Бұл шаралар елдегі бизнес ортаны жақсартып, экономикалық өсімді қамтамасыз етуге және халықтың әл-ауқатын арттыруға негіз болмақ.

Отандық кәсіпкерлік ел экономикасының маңызды секторларының бірі. Әсіресе шағын және орта бизнес экономиканың әртүрлі салаларында белсенді қызмет атқарып, өндіріс пен қызмет көрсету саласының дамуына ықпал етеді. Кәсіпкерлікті дамыту арқылы: жаңа жұмыс орындары ашылады; халықтың табысы артады; бюджетке салық түсімдері көбейеді; экономиканың әртараптандырылуы қамтамасыз етіледі. Сондықтан мемлекет кәсіпкерлерді қолдау мақсатында түрлі бағдарламалар мен жеңілдетілген қаржыландыру құралдарын енгізуде.

Ішкі нарықты қорғау – ұлттық экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз ететін маңызды факторлардың бірі. Мемлекет отандық өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін импортты алмастыру саясатын жүргізеді. Ішкі нарықты қорғаудың негізгі тетіктері: жергілікті өндірушілерді субсидиялау; отандық өнімдерді мемлекеттік сатып алуда қолдау; өндірісті дамытуға арналған инвестициялық бағдарламалар. Бұл шаралар отандық кәсіпкерлердің нарықтағы үлесін арттыруға және ұлттық экономиканың тұрақты дамуына мүмкіндік береді. Мемлекеттік-жекешелік әріптестік – мемлекет пен жеке сектор арасындағы тиімді ынтымақтастық механизмі. Бұл жүйе инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруға және инвестиция тартуға мүмкіндік береді. Мемлекеттік-жекешелік әріптестік аясында: әлеуметтік инфрақұрылым нысандары салынады; жолдар, мектептер, ауруханалар сияқты маңызды жобалар іске асырылады; жеке сектордың тәжірибесі мен ресурстары пайдаланылады. Нәтижесінде, мемлекет бюджет шығындарын азайтып, экономикалық жобалардың тиімділігін арттыра алады.

Негізінде Қазақстанда қай саланы болсын кластерге айналдыруға мүмкіндіктер бар. Ол үшін бір өнімді бастан аяқ өзімізде шығатын шикізаттармен қамтуды көздейтін кластерлік саясатты жолға қою ке­рек. Мысалы, жеңіл өнеркәсіп киім тігу бізде тоқырап тұр. Оған қажетті шикізат – мақта 100 пайыз экспортқа кетуде. Одан соң ол мақта бізге киім-кешек, мата бо­лып қайта им­портталады. Сол мақтаны өзімізде өңдеп, одан киім-кешек, мата өндіріп, өзіміз ұқсатсақ қанеки! Экономиканы әртараптандыру, мақта-мата өндірісін, жеңіл өнеркәсіпті, сүт және сүт өнімдерін шығару, ет өнімдерін өңдеу, тағы басқа салаларды жетілдіруден тұрады. Импортқа тәуелділіктен арылу үшін отандық өндіріске қолдау жасаумен бірге нарыққа да белгілі бір деңгейде бақылау жүргізіп, мониторинг жасап отыру қажет. Сол арқылы қазақстандықтардың тек «Қазақстанда жасалған» өнімді тұтыну көлемін арттыруға болады.

Ғалымдар тарапынан жүргізілген талдау нәтижесінде отандық кәсіпкерлікті дамыту, ішкі нарықты қорғау және мемлекеттік-жекешелік әріптестікті дамыту Қазақстан экономикасының тұрақты дамуы үшін маңызды екені анықталды. Бұл бағыттар экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттырып, инвестицияны күшейтеді.

Сондықтан болашақта кәсіпкерлікті қолдау саясатын жетілдіру, ішкі нарықты қорғау механизмдерін күшейту және мемлекеттік-жекешелік әріптестікті тиімді пайдалану экономикалық дамудың негізгі факторларының бірі болып қала береді.

Дәурен АРЫН, экономист