Ұйғыр ауданына Қонаевтың аты берілсе...

Әсіресе елімізде  тұрып  жатқан өзге ұлт  өкілдері «Қазақстан  менің Отаным,  мен  осы елдің азаматымын»  деген сөздіайтқысы келмейді.  Неге?  Өйткені біз оларға қазақтың тілін, мәдениетін және өздері өмір сүріп отырған  жер өзгенің  емес, иісі  қазақтың атамекені екенінсіңіреде алмадық, түсіндіреде алмадық. Керісінше «бірлігі  жарасқан елміз» деген  жалған, жалпақшешей  ұранға малданып  жүрміз. Енді келіп осының  тақсіретін тартып жатырмыз. Дәлел керек  пе? Айтайық. Қазір өзге  жұрт  арасында қазақтың  тілін керек  қылмайтындар, мемлекеттің заңын   сыйламайтындаркөбейді. Арыға  бармайық, ақпандағы  Қордай қақтығысы, күні кеше  болғанШонжыдағы  дүрбелең соның  бір көрінісі. Екі  жерде де қазақпен өзге ұлтың (дүнгенменұйғыр) тікетіресі.  Дүнгенде,  ұйғырда қазақтың тілін  тіл деп,  мемлекетті, ол  мемлекеттің заңында қыстырып  тұрған  жоқ. «Не істесекте  өзіміз  білеміз» деген кейіп танытуда. Міне, жеткен  жеріміз. «Балақтағы битбасқа  шықты»  деген осы. Бұл соңғы отыз  жылдажүргізілген  саясаттың «жемісі».  Сырттан келіп, Қазақстанды  пана тұтқандарға мәдени  орталық, театрлар, мектептер ашып беріп,  тілін,  мәдениетін дамытуға жол  ашудың кесіріенді  өзімізге таяқ  болып тиюде. Өз  мектебі, театры,  мәдени ошақтары бар  өзге  диаспора қазақтың тілін,  мәдениетін т.б қайтсін! Міне  үлкен қателік. Енді олар  өзімізге қарап үруде.  Қордайдағы  қазақ дүнген қақтығысында асығыс-үсігіс жаба салдық.«Дүнгендер  қазақ  тілін үйрене бастады» деген «әдемі» әңгіме айтуға көштік. Ол ұлтаралық қақтығыстың  негізгі  себебінен қортынды  шығармадық.  Осы мемлекеттің  иесі бола  тұра, алақандай  «Масаншы» деген ауылдың атын  қазақыландыраалмадық. Міне енді Ұйғыр ауданындағы жағдай. Әрине  бұл қазақпен  ұйғыр арасындағы бірінші жанжал емес.Бұрында  болған. Жарылудың алдында  тұрған бітеу жара. Мұны жедел реттемесе болмайды. Жергілікті  қазақтар,  қоғам белсенділері, ұлт  зиялылары  баяғыдан бұл ауданның атын  өзгертуді талапетіп, айтып келді. Бірақ  ешқандай  қортынды болмаған.  Енді бөгелудің  реті жоқ. Әлмерек  деп пе,Қарадала  деп пе өзгерту крек. Тіптіболмаса қазақ елін  ұзақ  уақыт басқарған Дінмұхамед  Қонаевтыңатын берсін. Ұйғыр ауданы (аудан тұрғындарының ара  салмағы  ұйғырлар: 36 700,  қазақтар 24 700 адам)   деп қала берсе, ұйғырлар ауданда, жерде  біздікі екендеп  малданып, әлсін-әлсін бас  көтере берері хақ. Оны  болдырмау  үшін аудан атын өзгертіп, тіпті сол ауданға  қарасты ұйғырлар атындағы ауылдардыңда атынежелгі қазақ  атауларына  көшіру керек-ақ.  Қазақтың тым  қонақжайлығының  шегі болуы тиіс. Жердің  иесі кімекенін  өзге  жұрт білгені жөн. Облыс әкімі Баталов  ауданатын өзгертуге уәде  беріпті. Қолдаукерек. Бұдан бұрында еліміздегі ұлтаралық қақтығыстар  болуы мүмкінанклавтар жайында жазғанбыз. Билік осы мәселеге жүрдім бардым қарамауы тиіс. Бұл  мемлекеттің  қауіпсіздігі жөніндегі  мәселе. Кез-келгенжағдайдың алдын алу керек.  Яғни  бізге ұлтаралық  саясатты қайта  қарап, қазақ  мүддесіне сай  жасалғаны құп  болар еді.

Азаматхан  ӘМІРТАЙ, 

«Байтақ –Болашақ» экоальянсының  төрағасы