Құрғақшылық қысып барады

Бақытжан ӘБДІРАШҰЛЫ

17.06.2021, 08:46

1188

 Биылғы құрғақшылық, ағын судың тапшылығы мал баққан, диқаншылықпен айналысып жүрген ағайынға қиын тиіп тұр.

«Жас Алаштың» Түркістан облысындағы тілшілер қосынына хабарласқан  сарыағаштық Ермахан Базарбаевтың айтуынша, биыл өңірде жемшөп бағасы күрт қымбаттап кеткен.

– Даладағы шөп біткеннің бәрі қурап кетті. Жайылымдардың шаңы шығып жатыр. Тұрғындар малдарын тауға қарай айдауға көшті. Жайылымға талас басталды. Сарыағаш қаласындағы жемшөп сататын базарда бір пресс шөптің құны былтыр осы уақытта 250 теңге еді, биыл саудагерлер оны  1000-1200 теңгеге дейін өсірді. Ал малдың нарқы күн санап арзандап барады. Елге апат келді ме, жұт келді ме, өзіміз де түсінбей отырмыз. Бүйте берсе, ел күйзеледі. Өйткені ауылдағы халықтың күні қорадағы малға қарап отыр. Ертең мал қырылады, мал қырылса, жағдайымыз да мәз болмайды. Баяғыда Одақ кезінде құрғақшылық жылдары өзге өңірлерден жемшөп тасып беруші еді. Осыны жоғарыдағылар ойлап отыр ма? Үкіметтен, әкімдіктен не көмек болады? – дейді оқырманымыз.

 Оңтүстікте биыл ауа райы қолайсыздау болып тұр. Ақпанның ортасынан кейін күн күрт жылығанымен, наурыздың басында -15-20 градустық аяз қысып берді. Сәуірде жауын-шашын жылдағыдан аз түсті. Осының салдарынан шөптің шығымы нашар, ағын су тапшы. Сарыағаш ауданы әкімінің орынбасары Нұрполат Тәліповтың айтуынша,  шабындық жерлердің 90 пайызы биыл оруға келмей қалған. Жайылымның да жағдайы мәз емес. Осыған байланысты мал таулы аймақтарға айдалып жатыр. Ал ағын судың 90 пайызы көршілес Өзбекстаннан келеді.

– Сәуірде Өзбекстан судың белгіленген көлемінің 30 пайызын ғана жіберді. Шаруаларға су жетпей, біраз айқай-шу туындады. Өзбекстан жағынан талап етіп жүріп, судың көлемін көбейттік. Қазір көрші елден келетін судың мөлшері 76-78 пайызды құрап отыр. Диқандар егістікті белгіленген кестемен суаруға көшті, – дейді әкім орынбасары. 

Сарыағаш ғана емес, онымен іргелес жатқан Мақтаарал, Жетісай, Келес, Қазығұрт аудандарына ағын судың  90  пайызы Өзбекстаннан келеді. Сондықтан жыл сайын вегетациялық кезеңде диқандарға ағын су уақтылы жеткізілмей, наразылықтар туындайды. Бұл жағдай биыл да қайталануда. Жуырда өңірге ат басын бұрған сенаторлардың алдында осы ағын су мәселесін көтерген облыс әкімінің орынбасары Ұлан Тәжібаевтың айтуынша,  «Достық» магистральдық каналына мамыр айының бірінші онкүндігінде жоспар бойынша 425,7 миллион текше метр су берілуі тиіс еді, бірақ оның 326,6 миллионы ғана түскен. Яғни қажеттіліктен 23  пайызға кем. Ал «Зах», «Ханым» және «Үлкен Келес» магистральдық каналдарына 24,2 миллион текше метр су келуі  керек болатын. Әзірге түскені 10,1 миллион текше метр ғана (қажеттіліктен 58  пайызға  кем).

– Осыған орай, екі ел арасында бекітілген лимитке сәйкес, ағын суды босатуды үкімет деңгейінде шешу мәселесін пысықтау қажет, – деді Ұлан Тәжібаев.

Жағдайдың қиын екенін экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі де мойындап отыр. Министр Мағзұм Мырзағалиевтің айтуынша, Түркістан және Қызылорда облыстарында Сырдария өзеніндегі су деңгейі Қырғызстандағы Тоқтағұл суқоймасына байланысты. Биыл аталған суқоймадағы судың мөлшері соңғы бес жылдағы ең төменгі көрсеткішке дейін азайған. Норма 15 миллиард текше метр  болса, 1 сәуірдегі жағдай бойынша толымдылық 8,7 миллиардты ғана құраған. Сондай-ақ Арыс өзенінің ағыны нормадан 73 пайызға және тау өзендерінің орташа ағыны 25 пайызға төмен.

Министрдің айтуынша, жалпы, сумен қамтамасыз ету бойынша жағдай министрліктің бақылауында, су тапшылығы салдарын барынша жеңілдету үшін қажетті шаралар қабылданып жатыр. Мәселен, Қазақстан Қырғызстанмен Тоқтағұл суқоймасынан жаз айларында қосымша 330 миллион текшметр су алу туралы келісімге қол жеткізді. Бұдан бөлек, Тәжікстандағы Бахри Точик  суқоймасынан қосымша 315 миллион текше метр су жіберу туралы уағдаластық жасалған.  Егер суқойманың қосымша жұмыс істеуінен теріс салдар туындаса, Қазақстан Тәжікстанға материалдық-техникалық қолдау көрсететін болады.

Сондай-ақ экология министрлігі ауыл шаруашылығы министрлігімен бірге ақпан-наурыз айларында өңірлерге судың аз болатыны туралы ескерткенін,  суды көп қажет ететін дақылдарды азайтуды, алдын ала дайындық шараларын жүргізуді ұсынғанын алға тартып отыр.

– Шаруаларға ауқымды ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу маңызды. Жергілікті билік «Қазсушар» кәсіпорнының филиалдарымен бірлесіп, су берудің онкүндік жедел кестесіне сәйкес, жоспарлы тәулік бойы су пайдалануды іске қосуы керек, – деді Мағзұм Мырзағалиев.

Осы орайда, былтыр Сардоба суқоймасындағы апаттан кейінгі жағдай еске түседі. Сол жолы экология министрі М.Мырзағалиев бастаған топ Шымкентте Өзбекстанның су шаруашылығына жауапты мамандармен кездесті, Ташкентке арнайы іссапармен барды. Осы кездесулерде екі ел мамандарының Жол картасына қол қойғаны, аталған маңызды құжат арқылы келешекте  күрмеуі қиын мәселелерді  шешуге болатыны айтылып еді.  Сол айтылған Жол картасы биыл қаншалықты кәдеге жарайды? Әлде Сардобаға қатысты іс жабылған соң, өзағамдар  судың соңында отырған Қазақстанды сол баяғыша «шөміштен қағуын» жалғастыра бере ме?    

Тегтер: экономика инвестиция кедейлік шегі халық нарық

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Гүлжан СЕРІКҚЫЗЫ 17:53
Ішкі туризмнің халі қалай?
Сайт әкімшілігі 17:51
Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі: мемлекетке сену құқығы
Сайт әкімшілігі 17:49
Жаңа кодекс қазақстандықтарды қалай қорғайды?
Нұр САЙЛАУОВА 17:42
Қазақстанның жаһандық бастамаларына оң баға берілуде
Б.СӘРСЕНБИ 17:38
«Жұмыла көтерген жүк жеңіл»
Арайлым ЕРКЕБАЕВА 15:21
«Жусан» операциясы: тағдыр тәлкегінен құтқарғандар

Аңдатпа


  • «Жас Алаш» газетінің мерейтойына орай бильярдтан турнир өтті
    12:31
  • "Жас Алаштың" 100 жылдығына орай Таразда бильярдтан турнир өтуде
    29.07.2021, 12:29
  • "Жас Алаштың" 100 жылдығына орай ұйымдастырылған бильярд турнирі тартысты өтті
    14.03.2021, 11:39
  • «Жас алаштағы» жасын жылдар
    15.07.2021, 10:58
  • Ташкенттен «Жас Алаш» газетінің түпнұсқасы табылды (видео)
    07.07.2021, 13:15