Жаңа Салық кодексі: Қазақстанда декларация тапсыру тәртібі өзгерді

Бұл жаңалық елімізде салық декларациясын тапсыру тәртібіне бірқатар маңызды өзгерістер енгізіп отыр.

Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің хабарлауынша, жалпыға бірдей декларациялауды кезең-кезеңімен енгізу аясында Қазақстанда азаматтардың белгілі бір санатын салықтық есептен босату туралы шешім қабылданды. 2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнеткерлер, студенттер, үй шаруасындағы әйелдер және жеке ұйымдарда жұмыс істейтін адамдар секілді азаматтар, егер олардың шетелде активтері, мүлкі немесе банк шоттары болмаса, декларация тапсырудан босатылады.

Бұдан бөлек, шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар да активтер мен міндеттемелер туралы декларацияны (250.00 нысан) тапсырудан босатылды. Алайда келесі санаттағы тұлғалар бұл декларацияны міндетті түрде тапсыруы тиіс:

• Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес декларация тапсыруға міндеттелген лауазымды тұлғалар;

• Шетелде мүлкі бар Қазақстан азаматтары немесе резиденттері;

• Цифрлық активтері бар азаматтар;

• Жеке практикамен айналысатын адамдар.

Жаңа өзгерістер активтер мен міндеттемелер туралы декларация мазмұнына да әсер етті. Енді декларацияға шетелдік брокерлік шоттардағы қаражат туралы ақпарат енгізіледі. Сонымен қатар құны 1000 АЕК-тен асатын мүлікті декларациялау үшін енді тек отандық емес, шет ел заңнамасына сәйкес жүргізілген бағалау нәтижелері де жарамды деп танылады. Бұл жағдайда бағалау құны 15 қыркүйекке дейін анықталуы тиіс.

Сондай-ақ дебиторлық және кредиторлық берешектерді көрсету тәртібі де нақтылауды талап етті. Бұрын мұндай міндеттеме тек нотариалды куәландырылған келісімшартпен ғана расталса, енді оны:

• Азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт және салыстыру актісі арқылы;

• Сот шешімімен растап көрсетуге болады. Бұдан бөлек, бағалы қағаздар туралы ақпаратты енгізу ережелері де қайта жазылып, цифрлық активтермен байланысты құралдар нақтыланды.

Кірістер мен мүлік туралы декларация кімге міндетті болады?

Жаңартылған Салық кодексінде 270.00 нысанды – кірістер мен мүлік туралы декларацияны – кімдердің тапсыруға міндетті екені де анық көрсетілген. Атап айтқанда:

• Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заң бойынша міндеттелген адамдар;

• Банктер мен сақтандыру ұйымдарының ірі қатысушылары және олардың жұбайлары;

• Квазимемлекеттік сектор мен коммерциялық ұйымдардың жетекшілері мен құрылтайшылары, акционерлері;

• Жеке практикамен айналысатын тұлғалар;

• Кәсіпкерлік емес, бірақ басқа табыс көздерінен кіріс алған жеке тұлғалар;

• Жыл соңында шетел банктерінде 1000 АЕК-тен астам қаржысы бар тұлғалар;

• Шет мемлекетте тіркеуді қажет ететін мүліктері бар адамдар;

• Цифрлық активтері бар азаматтар;

• 20 000 АЕК-тен асатын құндағы мүлік сатып алғандар;

• Салықтық шегерім қолдануды сұрағандар.

Мұндай декларацияны тапсыратын адамдар мүлікті сатып алу мен иеліктен шығару жөнінде, сондай-ақ қаржыландыру көздері туралы да ақпарат беруі тиіс. Бұған қоса, заң бойынша банктер мен сақтандыру ұйымдарының ірі акционерлері, заңды тұлға иелері мен олардың жұбайлары бұл ақпаратты көрсетуге міндеттеледі.

Декларацияны қалай тапсыруға болады? Жаңа өзгерістерге сәйкес, салық декларациясын бірнеше жолмен тапсыруға болады:

Электронды түрде:

• Мемлекеттік кірістер комитетінің «Салық төлеушінің кабинеті» порталы (cabinet.salyk.kz);

• Электронды үкімет порталы (egov.kz);

• Moldir.qoldau.kz;

• «eSalyq Azamat», Halyk Bank, BCC және eGov mobile мобильді қосымшалары арқылы.

Қағаз түрінде:

• Мемлекеттік кірістер органдарына жеке келіп;

• Халыққа қызмет көрсету орталықтарына барып;

• Пошта арқылы жіберуге болады.

Салық жүйесіне енгізілген бұл өзгерістер азаматтардың нақты санаттарын салықтық есептен босатуға, ал нақты актив иелерін көлеңкеден шығарып, ашықтықты қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл қадамдар елімізде салық мәдениетін жетілдіру мен қаржы тәртібін нығайтуға ықпал етеді деп күтілуде.

Жалпыға бірдей декларациялауға қатысты енгізілген жаңа өзгерістер Қазақстанның салық жүйесін жетілдіруге, ашықтық пен заңдылықты арттыруға бағытталған. Бұл жаңашылдықтар қоғамда сенім мен әділеттілікті нығайтуға, көлеңкелі экономикамен күресті күшейтуге мүмкіндік береді.

Мемлекет салықтық есептілікті жеңілдетіп, декларация тапсыруға міндетті емес азаматтардың санатын кеңейту арқылы қарапайым халыққа түсетін әкімшілік жүктемені азайтуды көздеп отыр. Сонымен қатар, шетелдегі мүлкі мен активі бар тұлғаларға қойылатын талаптарды нақтылау арқылы заңды айналымдағы қаражатты бақылау тетігі күшейтіледі.

Бұл өзгерістер азаматтарды қаржылық тәртіпке баулып, жеке табыстар мен мүліктерді заңдастыруға ынталандырады. Ең бастысы, декларация жүйесі – тек бақылау құралы емес, ол – ашық қоғамға апарар маңызды қадам. Сондықтан әр азамат өз құқықтары мен міндеттерін білуі, салық мәдениетін қалыптастыруға үлес қосуы тиіс.