Қазақстанда таза су мәселесіне байланысты өлім-жітім артып келеді
Қазақстанда қауіпсіз ауыз суға, санитарияға және қарапайым гигиенаға тең қолжетімділік мәселесі әлі де өзекті болып отыр.
Ел бойынша орташа көрсеткіштер салыстырмалы түрде төмен болғанымен, статистика WASH факторларына байланысты өлім-жітімнің алаңдатарлық өсімін көрсетеді, деп хабарлайды Energyprom.kz.
WASH — қауіпсіз ауыз суға, санитария мен гигиенаға қолжетімділікті білдіретін халықаралық термин. Бұл базалық жағдайлардың болмауы инфекциялардың таралуына, денсаулықтың нашарлауына және алдын алуға болатын өлім жағдайларына тікелей әсер етеді.
2025 жылы Қазақстанда WASH факторларынан болатын өлім-жітім 100 мың адамға шаққанда 0,85 жағдайға дейін өсті. Ал бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 0,75 болған.
Ең күрделі жағдай Түркістан облысында тіркелген. Мұнда өлім-жітім деңгейі 100 мың адамға шаққанда 4,09-ға жетіп, ел бойынша орташа көрсеткіштен шамамен бес есе жоғары болды.
Жоғары көрсеткіштер Қарағанды облысында — 1,32 және Шымкент қаласында — 1,18 деңгейінде тіркелді.
Салыстыру үшін, Астанада бұл көрсеткіш 0,13, Алматыда — 0,3 болды. Ең төмен деңгей Қызылорда және Маңғыстау облыстарында — 0,12, сондай-ақ Жетісу облысында — 0,14 деңгейінде байқалды.
Мұндай айырмашылықтар базалық инфрақұрылым мен санитарлық жағдайларға қолжетімділіктегі аймақтық теңсіздіктің айқын екенін көрсетеді.
Әсіресе ауыл тұрғындары ең осал топ болып отыр. 2025 жылы ауылдарда қауіпсіз су, санитария және гигиена жетіспеуінен болатын өлім қаупі қалаларға қарағанда 3,4 есе жоғары болған.
Ауылдық жерде бұл көрсеткіш 100 мың адамға шаққанда 1,55 болса, қалаларда — 0,45. Бұл ауыл инфрақұрылымының жүйелі түрде артта қалғанын және қауіпсіз суға қолжетімділіктің шектеулі екенін көрсетеді.
Гендерлік айырмашылықтар да байқалады. 2025 жылы ерлер арасында WASH факторларынан өлім-жітім 100 мың адамға шаққанда 0,95 болса, әйелдер арасында — 0,75 болды.
Қарт адамдар арасындағы жағдай ерекше алаңдатады. Жас ұлғайған сайын тәуекел арта түседі:
60–64 жаста — 2,73,
65–69 жаста — 3,61,
70–74 жаста — 5,45,
75–79 жаста — 8,24 жағдай (100 мың адамға шаққанда).
Балалар мен жастар арасында бұл көрсеткіштер нөлге жуық. Алайда бір жасқа дейінгі сәбилер арасындағы өлім-жітім 0,87 деңгейінде қалып отыр, бұл өмірдің ең бастапқы кезеңінде-ақ базалық жағдайлардың жеткіліксіз екенін көрсетеді.
Жаһандық деңгейде жағдай одан да күрделі. Жыл сайын әлемде 1,4 миллионнан астам адам қауіпсіз суға, санитария мен гигиенаға қолжетімділіктің жоқтығынан қайтыс болады. Әсіресе бес жасқа дейінгі балалар осал: таза су тапшылығы жағдайында диареялық инфекциялар балалар өлімінің алдын алуға болатын негізгі себептерінің бірі болып отыр.
