Алмас Сәлменов, экономист-сарапшы: Мектептер мен жоғары оқу орындарында қаржылық білім негіздерін оқыту керек

Қазіргі таңда экономиканың тұрақты дамуы қаржы секторының тиімділігімен, халықтың қаржылық сауаттылығымен және салық саясатының сапасымен тікелей байланысты. Бұл үш бағыт бір-бірімен тығыз сабақтасып, мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін негізгі факторлардың қатарына жатады.

Осыған байланысты біз экономист-сарапшы Алмас Сәлменовпен пікірлестік.

– Алмас мырза, қаржы секторын дамыту – экономиканың қозғаушы күші екені белгілі. Жалпы, қазір осы саланы дамытуға қатысты істеліп жатқан жұмыстарға көңіліңіз тола ма?

– Қаржы секторы кез келген ел экономикасының қан айналым жүйесі іспетті. Банктер, сақтандыру ұйымдары, инвестициялық қорлар және өзге де қаржы институттары кәсіпкерлікті қаржыландырып, халықтың жинақтарын экономикаға тартуға мүмкіндік береді. Қазақстанда соңғы жылдары қаржы секторын цифрландыру бағытында айтарлықтай жұмыстар атқарылуда. Онлайн банкинг, мобильді төлемдер, цифрлық несиелеу және қаржылық қызметтердің қолжетімділігінің артуы азаматтардың уақытын үнемдеп, қаржы нарығының тиімділігін арттырды. Сонымен қатар қаржы ұйымдарының тұрақтылығын күшейту, тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру және қаржылық технологияларды дамыту маңызды міндеттердің бірі болып қала береді. Қаржы секторындағы бәсекелестіктің артуы қызмет сапасын жақсартып, халық пен бизнестің қаржылық ресурстарға қолжетімділігін кеңейтеді. Бұл өз кезегінде экономикалық өсімге оң әсер етеді. Сондықтан өз басым қазір бұл саланы дамыту бағытында айтарлықтай шаруа жасалып жатыр деп ойлаймын.

– Қаржылық сауаттылық – заман талабы. Халықтың қаржылық сауаттылығын арттыруға қатысты не айтар едіңіз?

– Қаржылық сауаттылық – азаматтардың жеке қаржысын тиімді басқару, жинақтау, инвестициялау және қарыздық міндеттемелерді дұрыс бағалау қабілеті. Қазіргі қоғамда бұл дағдының маңызы артып келеді. Қаржылық сауаты жоғары адам өз табысын дұрыс жоспарлап, шығынын бақылап, қаржылық алаяқтықтан қорғана алады. Сонымен бірге несие рәсімдеу кезінде оның шарттарын мұқият зерттеп, қаржылық тәуекелдерді алдын ала бағалайды.

Өкінішке қарай, көптеген азаматтар қаржылық өнімдердің ерекшеліктерін толық түсіне бермейді. Нәтижесінде шамадан тыс қарыздану, алаяқтық схемалардың құрбаны болу немесе қаржылық қиындықтарға тап болу жағдайлары кездеседі. Сондықтан мектептер мен жоғары оқу орындарында қаржылық білім негіздерін оқыту, халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу және қаржылық кеңес беру қызметтерін дамыту өзекті мәселе болып отыр.

– Қаржы секторын дамытуда тиімді салық саясатының рөлі қаншалықты маңызды?

– Салық саясаты – мемлекеттік бюджетті қалыптастырудың негізгі құралы саналады. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау және инфрақұрылымдық жобалар көбіне салық түсімдері арқылы қаржыландырылады.

Тиімді салық жүйесі, бір жағынан, бизнестің дамуына кедергі келтірмеуі тиіс, екінші жағынан,мемлекеттік міндеттемелерді орындауға жеткілікті қаржы жинауды қамтамасыз етуі қажет. Сарапшылардың пікірінше, салық жүйесінің қарапайым әрі түсінікті болуы көлеңкелі экономиканың үлесін азайтып, кәсіпкерлердің заңды жұмыс істеуіне ынталандырады.

Қазіргі кезеңде салықтық әкімшілендіруді цифрландыру, есептілікті жеңілдету және адал салық төлеушілерді қолдау мәселелері ерекше маңызға ие. Сонымен қатар шағын және орта бизнесті дамыту үшін салықтық жеңілдіктер мен ынталандыру шараларын тиімді пайдалану қажет.Жалпы, қаржы секторын дамыту, халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру және тиімді салық саясатын қалыптастыру – Қазақстан экономикасының тұрақты дамуының басты шарттарының бірі. Қаржы институттарының сенімді жұмысы, азаматтардың қаржылық білім деңгейінің жоғары болуы және әділ салық жүйесі елдің инвестициялық әлеуетін арттырып, халықтың әл-ауқатын жақсартуға ықпал етеді. Сондықтан бұл бағыттар мемлекеттік саясаттың маңызды басымдықтары ретінде әрдайым назарда болуы тиіс.

Қ.САЙЛАУ