Айдар Құрмашев: Корея инвестициясы жергілікті өндірісті күшейтуі керек
Бүгін өткен алғашқы «Орталық Азия – Корея Республикасы» саммитінде Тоқаев Өнеркәсіптік және технологиялық даму серіктестігін іске қосуды ұсынды.
Оның мақсаты – технология трансферіне және сыртқы нарықтарға шығуға негізделген бірлескен өндірістік жобаларды қалыптастыру. Президенттің айтуынша, сапар аясында шамамен 19 млрд доллардың коммерциялық келісімдеріне қол қойылған. Бұл – алдағы уақытта іске асырылуы мен нақты нәтижесін бағалау қажет болатын уағдаластықтардың жалпы көлемі. Бұл туралы Ақорда жариялады.
Меніңше, бұл ұсыныстың ең маңызды тұсы – кореялық инвестицияларды жергілікті кәсіпорындардың өсуімен байланыстыру мүмкіндігі. Дәл осы мәселені кеше Сеулде өткен сараптамалық семинарда талқыладық.
Тоқаев жылына 70 мың автомобиль шығаруға қауқарлы KIA Qazaqstan зауытын мысалға келтіріп, ынтымақтастықтың осындай моделін басқа салаларда да қолдануды ұсынды. Мұндай жобаның экономикалық әсері бір ғана зауыттың шеңберінен шығуы мүмкін. Тұрақты тапсырыстар жеткізушілерге жаңа жабдыққа инвестиция салуға, сапа талаптарын меңгеруге және мамандар даярлауға мүмкіндік береді. Келесі маңызды қадам – осы кәсіпорындардың кейін басқа тапсырыс берушілермен де жұмыс істей алу қабілетін қалыптастыру.
Критикалық материалдар саласында Президент Қазақстан мен Кореяның бірлескен компаниясын құруды ұсынды. Сонымен қатар Алматыда сирек және сирекжер металдарын зерттейтін ғылыми-зерттеу орталығын ашу жөнінде уағдаластыққа қол жеткізілген. Әзірге бұл – бірлескен компания құру туралы ұсыныс және зерттеу орталығына қатысты келісім. Дегенмен олар шикізатпен жұмыс істеудің неғұрлым нақты негізін қалыптастырады.
Ендігі міндет – Қазақстанда нақты қандай материалдарды өңдеу экономикалық жағынан тиімді екенін және дайын өнімді кім сатып алатынын анықтау. Кореялық серіктес технология мен өнеркәсіптік тапсырыс берушілерге жол аша алады. Ал Қазақстан тарапы шикізат қорын, энергия мен су шығындарын бағалауы қажет.
Мұндай жобаларда өнім жеткізу жөніндегі ұзақмерзімді келісімшарт шешуші рөл атқаруы мүмкін. Өйткені тұрақты сұраныс болмаса, тіпті ең заманауи жабдықтың өзі өндірістің рентабельді болуына кепілдік бере алмайды.
Осы мәселемен Президент сөзінің көлік-логистикаға қатысты бөлігі де тікелей байланысты. Тоқаев Ляньюньган арқылы өтетін бағыттарды Орталық Азиямен байланыстырып, одан әрі Еуропаға шығуды ұсынды. Сондай-ақ Пусан мен Қазақстанның Каспийдегі порттары арасындағы ынтымақтастықты дамыту мәселесін көтерді.
Кәсіпорын үшін мұндай байланыстың құндылығын нақты көрсеткіштермен өлшеуге болады: жүк жеткізу қанша тұрады, тасымал мерзімі қаншалықты тұрақты және бүкіл маршрутқа кім жауап береді? Егер осы шарттар қазақстандық зауытқа өнімін шетел нарығына тиімді шығаруға мүмкіндік берсе, көлік дәлізі өндірісті дамытатын нақты факторға айналады. Ал Өзбекстан немесе Қырғызстан нарықтарына тауар жеткізу үшін өңір ішіндегі логистикалық және өндірістік байланыстарды бөлек дамыту қажет.
«Орталық Азия – Корея» форматының практикалық маңызы да осы тұста көрінеді. Мәселен, кореялық компания Қазақстандағы өндіріске қатысып, қажетті компоненттердің бір бөлігін көрші мемлекеттен сатып алып, дайын өнімді бірнеше елдің нарығына шығара алады. Мұндай жобаны жүзеге асыру үшін үкіметтер нақты рәсімдерді өзара келісуі, ал компаниялар коммерциялық қызығушылық бар екенін іс жүзінде көрсетуі керек.
Ұсынылып отырған серіктестік ірі инвесторлардың айналасында күрделі тапсырыстарды өз бетінше орындай алатын жергілікті кәсіпорындар қалыптасқан жағдайда ғана тұрақты нәтиже бере алады. Сонда Қазақстанның өндірістік мүмкіндігі артып, жинақталған тәжірибе мен технологияларды әртүрлі сыртқы серіктестермен жұмыс істеуге пайдалануына мүмкіндік туады.
