Халықаралық құқық іс жүзінде: сарапшы Қазақстанның адам құқықтарын қорғау және гуманитарлық бастамаларына баға берді

Қазақстан адам құқықтарын қорғаудың құқықтық кепілдіктерін дәйекті түрде нығайтып, гуманитарлық ынтымақтастықты дамытуда. Сарапшының бағалауынша, халықаралық міндеттемелерді орындау, дипломатиялық бастамалар және дағдарыс жағдайында қалған адамдарға практикалық көмек көрсету Қазақстанның халықаралық аренадағы жауапты ұстанымын айқындайды.

Вроцлав университетінің (University of Wrocław) құқықтану саласындағы PhD докторы, Coventry University Kazakhstan президенті және International Law Association ұйымының Қазақстандағы бөлімшесінің президенті Мирас Дауленов Қазақстанның халықаралық және халықаралық гуманитарлық құқық нормаларын ұстану бағытын оң бағалады. Оның айтуынша, бұл саясаттың мәні құқықтық тетіктерді бірізді жетілдірумен қатар, гуманитарлық дағдарысқа тап болған адамдарға нақты қолдау көрсетуге дайындықтан көрінеді.

Халықаралық міндеттемелер адам құқықтарын қорғау тетіктерін күшейтеді

Сарапшының айтуынша, Қазақстанның адам құқықтары саласындағы БҰҰ-ның тоғыз негізгі халықаралық шартының сегізіне қатысуы адамның қадір-қасиеті мен құқықтарын қорғаудың берік құқықтық негізін қалыптастырады. Оның пікірінше, Қазақстанның БҰҰ-ның жетекші рөлін қолдауы және ұйымның адам құқықтарын қорғау тетіктерімен өзара іс-қимылы халықаралық міндеттемелерге жауапкершілікпен қарайтынын көрсетеді.

Ол БҰҰ-ның алты шарттық органының жеке шағымдарды қарау жөніндегі құзыретін мойындауды маңызды жетістіктердің бірі ретінде атады. Бала құқықтары туралы конвенцияға жеке шағымдарды қарау рәсіміне қатысты Факультативтік хаттаманың және Мүгедектердің құқықтары туралы конвенцияға Факультативтік хаттаманың ратификациялануы осы тетіктерге жүгіну мүмкіндігін кеңейтті. Сарапшының пікірінше, бұл шаралар ұлттық деңгейдегі құқықтық кепілдіктерді, соның ішінде азаматтардың құқықтарын Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотында қорғау мүмкіндігін толықтыра түседі. Сонымен қатар халықаралық міндеттемелердің адам үшін нақты мәнін арттырады.

Сарапшы Қазақстанның халықаралық қоғамдастықпен өзара іс-қимылының нәтижелілігін 2025 жылғы Әмбебап мерзімдік шолу аясында берілген 294 ұсынымның 259-ын қабылдауымен де байланыстырды.

Оның бағалауынша, бұл Қазақстанның заңнаманы және құқық қолдану практикасын жетілдіруге дайын екенін көрсетеді. Қабылданған ұсынымдар азаптаудың алдын алу, зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл және құқық үстемдігін нығайту сияқты қоғам үшін маңызды мәселелерді қамтиды.

Адамдарды қорғау және бейбіт үдерістерге қатысу

Сарапшы Қазақстанның 2024 жылғы қыркүйекте басқа мемлекеттермен және Халықаралық Қызыл Крест Комитетімен бірлесіп халықаралық гуманитарлық құқықты сақтау мәселесіне арналған жаһандық бастаманы іске қосуға қатысуын ерекше атап өтті.

Оның пікірінше, бұл бастама қарулы қақтығыстар жағдайында адам өмірін қорғау үшін халықаралық күш-жігерді біріктіруге Қазақстанның қосқан нақты үлесін көрсетеді.

Мирас Дауленов бастаманың практикалық маңызына назар аударды. Халықаралық гуманитарлық құқық нормаларын сақтау жөніндегі ұсынымдар азаматтық халық пен инфрақұрылымды, медициналық ұйымдар мен медицина қызметкерлерін қорғауға бағытталған. Оның пікірінше, Қазақстан ең күрделі жағдайлардың өзінде адам өмірі мен қадір-қасиетін құрметтеуді басты қағидат ретінде ұстанып келеді.

Гуманитарлық қолдау – Қазақстанның жүйелі бағыты

Сарапшы Қазақстанның гуманитарлық саясатын адамдарға қолдау көрсетуге бағытталған жүйелі ұстаным ретінде бағалады. Оның айтуынша, Қазақстан дағдарыс жағдайында қалған халыққа көмек көрсетумен қатар, шиеленісті төмендетуге және бейбіт жолмен реттеу үшін жағдай жасауға бағытталған дипломатиялық келіссөздерді қатар жүргізіп келеді.

Оның пікірінше, мұндай тәсіл гуманитарлық ынтымақтастықты нақты мазмұнмен толықтырып, Қазақстанның халықаралық жауапкершілік ұстанымын көрсетеді.

Сарапшы бұл бағыттың нақты мысалы ретінде Қазақстанның Ауғанстан халқына көрсеткен гуманитарлық көмегін атады. 2026 жылғы маусымда Қазақстан 318,8 тонна гуманитарлық жүк және медициналық көмек көрсетіп, сондай-ақ ауғанстандық әріптестермен тәжірибе алмасу үшін тоғыз дәрігер жіберді.

Мирас Дауленов бұл көмектің халық үшін тікелей маңызын және өңірдегі гуманитарлық әріптестікті дамытуға қосқан үлесін атап өтті.

Қазақстанның гуманитарлық ұстанымы Палестина халқына қолдау көрсетуге дайын болғанынан да көрінеді. 2026 жылғы тамызда Ислам ынтымақтастығы ұйымы Сыртқы істер министрлері кеңесінің 23-ші кезектен тыс сессиясында Қазақстан азық-түлік көмегін көрсетуге, Газа секторындағы әлеуметтік инфрақұрылымды қалпына келтіруге қатысуға және Палестина жастарына білім гранттарын бөлуге дайын екенін мәлімдеді. Сонымен қатар Қазақстан қақтығысты саяси-дипломатиялық жолмен реттеудің қажеттігін атап өтті.

Сарапшы бұл ұсыныстардың кешенді сипатына жоғары баға берді. Олар халықтың шұғыл қажеттіліктерін өтеумен қатар, өмір сүруге қолайлы жағдайларды қалпына келтіру және білім алуға қолжетімділікті қамтамасыз ету мәселелерін де қамтиды. Оның пікірінше, мұндай тәсіл Қазақстанның гуманитарлық саясатының маңызды ерекшелігін – ынтымақтастықты нақты қолдау шараларымен ұштастыратынын көрсетеді.

Тұрақты даму жолындағы ұзақ мерзімді әріптестік

Сарапшы ұзақ мерзімді ынтымақтастықтың тағы бір маңызды бағыты ретінде Алматыда Орталық Азия мен Ауғанстан үшін БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттары жөніндегі өңірлік орталығын құруды атады. Оны құру туралы келісімді ратификациялау өңірдегі халықаралық ынтымақтастықты үйлестіруге мүмкіндік береді.

Оның бағалауынша, бұл бастаманың маңызы гуманитарлық қолдауды тұрақты даму міндеттерімен ұштастыруында. Қазақстан өңірдегі ортақ мәселелерді бірлесіп шешуге және халықтың тұрмыс жағдайын жақсартуға бағытталған ынтымақтастық алаңын қалыптастыруға үлес қосып келеді.

Сарапшы Қазақстанның гуманитарлық бағыттағы жұмысы адамға бағытталған біртұтас саясат ретінде қалыптасып келе жатқанын атап өтті.

Құқықтық кепілдіктерді кеңейту, гуманитарлық қағидаттарды қолдау және халыққа нақты көмек көрсету Қазақстанның халықаралық аренадағы жауапты серіктес ретіндегі ұстанымын нығайтады. Оның пікірінше, осы бағыттардың өзара сабақтастығы Қазақстанның гуманитарлық саясатына нақты мазмұн беріп отыр.