Терроризмге тосқауыл: екі айда 13 адам сотталды

 Егер бұрын радикалды ұйымдар идеологиясын көбіне-көп жабық кездесулер мен астыртын әрекеттер арқылы насихаттаса, бүгінде әлеуметтік желілер, мессенджерлер және түрлі интернет-платформалар радикалды идеяларды насихаттаудың негізгі құралдарының біріне айналған. Бұл жағдай құқық қорғау органдары үшін ақпараттық қауіпсіздік мәселесін де алға шығарды. Сарапшылардың пікірінше, қазіргі терроризмнің ең қауіпті ерекшелігі – оның шекара талғамайтындығы және цифрлық кеңістікте өте жылдам таралуы. Сол себепті көптеген мемлекет күштік құрылымдардың жұмысымен қатар алдын алу шараларын, интернеттегі мониторингті, ақпараттық қауіпсіздікті күшейтуді және халықтың құқықтық әрі діни сауатын арттыруды терроризмге қарсы саясаттың маңызды бағыты ретінде қарастырады.

Қазақстан да бұл бағыттағы жұмысты жүйелі түрде жүргізіп келеді. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мәліметінше, 2026 жылғы сәуір-мамыр айларында комитет тергеп-тексерген қылмыстық істер бойынша террористік және экстремистік қылмыстар жасағаны үшін 13 адам әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасына сотталды. Бұл істердің әрқайсысы қоғам қауіпсіздігіне нақты қатер төндіруі мүмкін әрекеттерге қатысты болғандықтан, сот шешімдері қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкес қабылданған.

Сотталғандардың бірі – Астана қаласының тұрғыны. Тергеу материалдарына сәйкес, ол әлеуметтік желілерде террористік идеологияны жүйелі түрде насихаттап, экстремистік мазмұндағы материалдарды таратқан. Сонымен қатар айналасындағы адамдарды террористік белсенділік жүргізіліп жатқан аймақтарға шығуға үгіттеген. Тергеу барысында оның интернет кеңістігін пайдалана отырып, радикалды идеяларды таратуға бағытталған әрекеттері дәлелденген. Сот істің барлық мән-жайын зерделей келе, оны 8 жылға бас бостандығынан айыру туралы үкім шығарды.

Тағы бір іс бойынша Шымкент қаласының тумасы жауапқа тартылды. Ол өз ортасында Қазақстан аумағында теократиялық мемлекет құру идеясын насихаттап, қолданыстағы конституциялық құрылысты жоққа шығаратын көзқарастарды таратқан. Сонымен бірге терроризм идеологиясын дәріптеп, айналасындағыларды радикалды идеяларды қолдауға шақырғаны анықталған. Сот оның әрекеттерін ауыр қылмыс ретінде бағалап, 7 жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің хабарлауынша, дәл осы кезеңде терроризм мен экстремизмге қарсы жүргізілген жедел-іздестіру және тергеу шаралары барысында Астана, Алматы және Шымкент қалаларында, сондай-ақ Атырау, Ақтөбе, Жамбыл, Қарағанды, Түркістан және Абай облыстарында осындай қылмыстар жасады деген күдікпен тағы 11 адам ұсталды. Олардың қатарында екі шетел азаматы, сондай-ақ шетел мемлекеттерінен экстрадицияланған Қазақстанның үш азаматы бар. Тергеу органдарының мәліметінше, күдіктілер интернет желісінде және өздерінің әлеуметтік ортасында экстремистік материалдарды таратып, азаматтарды террористік белсенділік аймақтарына шығуға шақырған. Бұдан бөлек, олар өздерінің радикалды ұстанымдарымен келіспейтін адамдарға қатысты зорлық-зомбылық жасауға үндеді деген күдікке ілінген. Қазіргі уақытта аталған фактілер бойынша Қылмыстық кодекстің тиісті баптары негізінде сотқа дейінгі тергеп-тексеру амалдары жүргізіліп жатыр.

Халықаралық қауіпсіздік саласындағы сарапшылар терроризмнің сипаты соңғы онжылдықта айтарлықтай өзгергенін атап өтеді. Бұрын лаңкестік ұйымдардың қызметі нақты географиялық аумақтармен шектелсе, қазіргі таңда олардың үгіт-насихат жұмыстары интернет арқылы әлемнің кез келген нүктесіне жетіп отыр. Әсіресе жастардың цифрлық кеңістікте ұзақ уақыт өткізуі оларды жалған діни уағыздар мен манипуляциялық ақпараттың ықпалына түсіру қаупін күшейтеді. Осыған байланысты көптеген мемлекет құқық қорғау шараларымен қатар ақпараттық иммунитет қалыптастыруға, медиасауаттылықты дамытуға және жастар арасында түсіндіру жұмыстарын күшейтуге басымдық беріп келеді.

Халықаралық зерттеулер де терроризмнің трансұлттық сипат алғанын көрсетеді. Әлемдік қауіпсіздік саласында кеңінен қолданылатын Global Terrorism Index зерттеуінің деректеріне сәйкес, соңғы жылдары террористік ұйымдардың қызметінде дәстүрлі әскери шабуылдардан гөрі интернет арқылы идеологиялық ықпал ету, жеке тұлғаларды радикалдандыру және жалғыз әрекет ететін шабуылдаушыларды дайындау үрдісі жиілеген. Мамандар мұндай модельді анықтау әлдеқайда күрделі екенін айтады, өйткені радикалдану процесі көбіне виртуалды кеңістікте жүреді. Сол себепті көптеген ел ұлттық қауіпсіздік органдарының цифрлық мүмкіндіктерін кеңейтіп, әлеуметтік желілердегі қауіпті контентті анықтайтын технологияларды дамытуға инвестиция салып жатыр. Бүгінде әлемнің көптеген мемлекеті терроризмге қарсы күресте алдын алу жұмыстарына ерекше мән беріп отыр. Сарапшылардың пікірінше, азаматтардың құқықтық мәдениетін көтеру, жастардың сыни ойлау қабілетін дамыту, дәстүрлі діни құндылықтарды түсіндіру, интернеттегі жалған ақпаратты ажырата білу дағдыларын қалыптастыру және қоғамдағы әлеуметтік тұрақтылықты сақтау радикалданудың алдын алуда шешуші рөл атқарады. Өйткені терроризмнің алдын алу оны салдарымен күрескеннен әлдеқайда тиімді әрі ұзақ мерзімді нәтиже бермек.

С.Бақберген