Трамп: Иранмен келісім әлі түпкілікті аяқталған жоқ
Вашингтон мен Тегеран әскери іс-қимылдарды тоқтату, Иранның жоғары байытылған уранын залалсыздандыру және АҚШ санкцияларын кезең-кезеңімен алып тастау мәселелерін қамтитын келісім жобасы бойынша өзара түсіністікке келді. Сонымен қатар тараптар түпкілікті бейбіт келісім жөніндегі келіссөздерді бастауға уағдаласты.
17 маусым күні АҚШ әкімшілігі Иранмен жасалған алдын ала келісімнің егжей-тегжейін жариялады. Вашингтонда өткен брифингте жоғары лауазымды шенеунік «Америка Құрама Штаттары мен Иран Ислам Республикасы арасындағы Исламабад өзара түсіністік меморандумының» мазмұнын таныстырды.
Құжатқа сәйкес, тараптар барлық бағытта, соның ішінде Ливан аумағында да әскери әрекеттерді дереу және түпкілікті тоқтатуға ұмтылады.
14 тармақтан тұратын меморандумда Иран өз иелігіндегі жоғары байытылған уран қорын сұйылтуға немесе байыту деңгейін төмендетуге міндеттеме алады. АҚШ мұны Тегеранның ядролық қару жасау мүмкіндігін жоюға бағытталған қадам деп бағалайды.
Оның орнына Вашингтон Иранның мұнай өнеркәсібіне қарсы енгізілген санкцияларды алып тастауға дайын екенін мәлімдеді. АҚШ кепілдігі бойынша келісім күшіне енгеннен кейін Иран халықаралық нарыққа мұнай экспорттау мүмкіндігін қайта алады.
Сондай-ақ 60 күндік келіссөз кезеңі сәтті аяқталса, қосымша экономикалық шектеулер де жойылуы мүмкін. Осы уақыт ішінде тараптар толыққанды бейбіт келісімнің шарттарын келісуге тырысады.
Меморандумда Иран үшін кемінде 300 миллиард доллар көлеміндегі қалпына келтіру және даму қорын құру идеясы да қарастырылған. Алайда бұл қор түпкілікті келісімге қол қойылған жағдайда ғана іске қосылады. АҚШ әкімшілігі аталған қаржыны қаржыландыруға қатыспайтынын мәлімдеді.
Құжатта әлемдік энергетика нарығы үшін аса маңызды Ормуз бұғазындағы теңіз қатынасын толық қалпына келтіру мәселесі де қамтылған.
АҚШ әкімшілігінің өкілі бұл келісім әскери шиеленісті бәсеңдетіп қана қоймай, Иран экономикасын халықаралық жүйеге қайта кіріктіруге мүмкіндік беретінін айтты.
Алайда АҚШ президенті Трамп бұл құжаттың әлі түпкілікті келісім емес екенін атап өтті.
— Бұл әзірге өзара түсіністік туралы меморандум ғана. Егер ол маған ұнамаса немесе Иран шарттарды орындамаса, біз қайтадан соққыларға ораламыз, - деді Трамп G7 саммиті кезінде.
Мәліметтерге сәйкес, меморандумға 19 маусым күні ресми түрде қол қою жоспарланған. Осыдан кейін тараптар түпкілікті бейбіт келісімнің шарттарын әзірлеу үшін 60 күндік келіссөз кезеңін бастайды.
